گزیدهای ازسرمقاله روزنامههای صبح امروز
روزنامههای صبح امروز در سرمقالههای خود به مهمترین مسائل داخلی و بین المللی پرداختند.
*روزنامه جام جم صبح امروز یادداشتی به قلم زهرا عرب با این عنوان منتشر کرد:
مُسَكِّنهای كماثر و زودگذر
در پی افزایش شدید آلایندهها و بحرانی شدن هوای پایتخت و چند كلانشهر كشور، افزون بر تعطیلی ادارات و مراكز آموزشی، محدودیت تردد خودروها از در منازل براساس زوج و فرد بودن پلاك نیز چند روزی است در تهران اجرایی شده و براساس آخرین خبرها تا اطلاع ثانوی هم ادامه دارد.
موضوع آلودگی هوا در تهران و كلانشهرها موضوع تازهای نیست. شهروندان سالهاست ذرات آلاینده را میبلعند و انگار ریههای آنها به استنشاق این هوا عادت كرده است.
كارشناسان هم همواره نسبت به افزایش بیماریها در نتیجه آلودگی هوا هشدار میدهند، اما سالانه حدود یكمیلیون و 400 هزار خودرو به 14 میلیون خودرویی كه در گذرگاههای كشور تردد میكنند، افزوده میشود؛ از مجموع 3میلیون و 700 هزار موتور سیكلت در تهران، فقط سالانه 5/1 میلیون موتور معاینه فنی میگیرند، در حالی كه این وسیله نقلیه، عامل 22 درصد آلودگی هوای تهران است.
ناوگان خودروهای فرسوده و مینیبوسها و اتوبوسهای دودزا هم همچنان فعال است، به گونهای كه فقط یكصد هزار خودرو فقط در تهران باید از رده خارج شود و 5/2 میلیون خودرو هم باید معاینه فنی شوند. به این آمارها اضافه كنید هزاران نفر از شهروندانی كه بر اثر بیماریهایی كه با آلودگی هوا تشدید میشود، جان خود را از دست میدهند.
همه اینها در حالی است كه براساس پژوهشهای انجام شده، توسعه حملونقل عمومی بویژه مترو و نیز كاهش استفاده از سوخت فسیلی تنها راه برونرفت از این وضع است. همچنین استانداردسازی خودروها و سوخت مورد استفاده را هم نمیتوان نادیده گرفت. این تجربه در كشورهای دیگر هم كارایی خود را اثبات كرده، اما در كشور ما اختصاص بودجه و اعتبارات مترو همچنان در میان اختلافات مسئولان دست و پا میزند و طی سالهای اخیر آنها نتوانستهاند در این موضوع به نقطه اشتراكی برسند.
بنابراین مسئولان ذیربط به جای ارائه راهكارهای اساسی برای حل معضل آلودگی هوا، همواره به شیوههایی متوسل میشوند كه چون مسكنی كماثر و زودگذر، فقط برای چند روز شهروندان را از بحران دور میكند؛ راهكارهایی چون كاهش ساعات كاری ادارات، تعطیلی شهر، افزایش محدوده طرح ترافیك و بتازگی تردد خودروها براساس زوج و فرد از در منازل كه بیش از پیش مردم را محدود میكند و بیتردید نه تنها برای بخشی از آنها كه باید سالمند بیمار خود را به مركز پزشكی ببرند یا برای امرارمعاش خود مسافربری كنند یا... خوشایند نیست، بلكه راهكار ریشهای برای كاهش آلودگی هم به شمار نمیرود. ضمن اینكه هر یك روز تعطیلی هم به گفته كارشناسان خسارت جبرانناپذیری بر اقتصاد كشور به جا میگذارد.
بنابراین باید دید براستی دستگاههای متولی در این خصوص چه كردهاند و آیا نهادهای نظارتی نباید در این خصوص به وظیفه خود عمل نمایند و با هر گونه كوتاهی درخصوص سلامت مردم برخورد كنند؟!
به دنبال سخنرانی روز گذشته احمدی نژاد در خصوص موضوع گزینش،روزنامه کیهان در ستون یادداشت روز خود مقاله ای به قلم حسین شریعتمداری با این مضمون منتشر کرد:
اندوه درگذشت آیت الله تهرانی، شاگرد بزرگ حضرت امام خمینی(ره)،غلامرضا بنی اسدی را بر ان داشت تا در ستون یادداشت روز روزنامه خراسان این چنین بنویسد:
«ملای نراقی» امروز
تو، جلوداری چه وقتی می خواهی، امام نماز باشی و نمازهایی را که به جلوداری ات تکبیرة الاحرام خوانده اند به آسمان ببری و چه وقتی «اسفار» عشق را به «اربعه» رسانده و رو به مردم آوردی تا دست شان را بگیری و آنان را تا خدا ببری؛ تو، جلوداری، چون خود این راه را طی کرده بودی لذا وقتی رو به قبله ای برای نماز یا رو به مردمی برای وعظ، رو به خدای قبله داری... تو معلم بودی ای اخلاق مدار بزرگ، که بسیاری از مردمان در نگاه، کلام و اشارت هایت راه بزرگی می جستند و این قلم نیز بسیار سطور «سیاه» خود را در پرتو اشارت های نورانی ات «سپید» نوشت و آن چه امروز اشک می شود و از دیده این قلم می تراود، ادای دین است به تویی که بارها و بارها، نه در محضر نورانی حضرت تان بلکه از راه دور در بازخوانی مکتوب واژه هایتان، چراغ می یافت و جان روشن می کرد و «جار» می زد مردمان را که «سپید» این جاست، روشنی این جاست، چشم برگیرید از راهی که جز سیاهی نیست.
آیت ا... بزرگ، کلمات شما، مثل آیات راه بود. تندروی ها را به اعتدال می خواند، موقف های خطرناک را پرتگاه ها و سنگ باران ها را، هشدار می داد تا مباد ندانسته در خطرها و افتادن به پرتگاه ها و... ایمان خویش را از دست بدهیم.
شیخ بزرگ! وقتی از زشتی های دروغ می گفتی هر که را نه تنها بهره ای از ایمان، اگر مقداری عقل معاش هم بود، در می یافت از این بذر دروغ، هرگز و هرگز و هرگز، چیزی جز «هیچ» نخواهد روئید و آن هیچ هم چنان پاپیچ دروغگو خواهد شد که او را با سر به جهنم اندازد.
حاج شیخ! شما برای من و خیلی از ماها بسان «ملای نراقی امروز» بودید و کلام شما چونان «معراج السعاده» بود و به کار بستن آن عین سعادت که آدمی را تا رفعت عبودیت پرواز می داد، عقل در محضر شما اوج می گرفت، قدر می یافت، تا جایی که قوه خشم و وهم و شهوت را به اختیار درمی آورد تا آدمی به ایمانی برسد که هرگز، تن به اسارت «خشم» و «شهوت» نسپارد و «وهم» را چنان مهار کند که رهزن عقل و دین نشود.
آشیخ مجتبی تهرانی، شما صداقت را چنان به رفتار درآورده بودید که هر کس گفتارتان را می شنید و یا می خواند، در تجسم این گفتار به خودتان می رسید و هر کس رفتارتان را می دید می توانست در شرح آن، همانی را بنویسد که از کلامتان جاری می شد. استاد بلند قامت و آسمانی، کوچ تان برای زمین و زمینیان ثلمه بزرگی است که هیچ چیز جای آن را نمی گیرد.
زمین، بی شما یکی از «وتدها» و پایه های قرار خود را از دست داد و زمان یکی از نشانه های حقیقت را و ما - مردمان - آیت اللهی را که ما را به سوی خدا می برد. این کوچ بر ما سنگین است هر چند شما سبکبال تا اوج در پروازید، ما اما چشم به آسمانی داریم که شما را در آغوش گرفته است و دست بر دعا، که دگرباره «مادر دهر» چون شما فرزند بزاید، فرزندی که بیاید و اخلاق مردمان را بپیراید و غبار از جان ها و کف از آب برگیرد تا عطر ناب اخلاص همه جا بپیچد...
محمد كاظم انبارلویی سر مقاله امروز روزنامه رسالت را به این عنوان اختصاص داد:
رسایل شیخ
اشتباه نشود، نمیخواهم راجع به یكی از ارزشمندترین كتب اصولی یعنیفرایدالاصول نوشته شیخ اعظم مرتضی انصاری سخن بگویم.
سخن از مباحث علم اصول هم نیست. حتی راجع به "قطع"،" ظن"، "برائت"،" استصحاب"، " تعادل وتراجیح" هم در حوزه سیاست نمیخواهم سخن بگویم. اما قدری میخواهم در مورد رسایل شیخ یعنی جناب آقای عسكراولادی بهعنوان یكی از شیوخ اصولگرایان بگویم كه این روزها نامهها، مصاحبهها و موضعگیریهایش مورد طعن عدهای از یك سو و مورد تأمل و دقت عدهای از سوی دیگر شده است.
عسكراولادی كسی است كه دارای تجربه حضور در متن حداقل 5 فتنه در تاریخ معاصر بوده است؛ فتنه ملیون ضد ملی و ضد اسلام در نهضت ملی شدن نفت، فتنه منافقین ولیبرالها در نهضت امام خمینی(ره)، فتنه منتظری و باند مهدی هاشمی، فتنه ملوچ و منوچ در 18 تیر78 و بالاخره فتنه خروج از حاكمیت و خروج بر حاكمیت دوم خردادیها در سال88.
سخنان وی در سالگرد 9 دی یك بازخوانی متفاوت از فتنه 88 و نگاه جدید به سران فتنه، بستر سازان فتنه و عوامل و عناصر اصلی فتنه بود. برخی بدون آنكه استناد به سخن او كنند، با شتابزدگی آن را "تبرئه" و " تطهیر" اهل فتنه خواندند اما كسانی كه دقت در صغری و كبری بحث او داشتند چنین داوری را نداشتند.
مواضع صریح و شفاف آقای عسكراولادی در موردشكلگیری فتنه در سال 88 و پس از آن چیزی نیست كه بشود از حافظه تاریخی مردم ونخبگان پاك كرد و بر آن برچسب" تبرئه" و " تطهیر" اهل فتنه زد. عسكراولادی و یارانش در دوران فتنه منافقین و بنی صدر با راهبرد امام(ره) كاری كردند كه نظام در تصفیه منافقین ولیبرالها كمترین تلفات را داشته باشد.
یاران او هم در شاخه نظامی وامنیتی و هم در شاخه سیاسی در صف اول نبرد با منافقین بودند.تجربه زندان آنان در زمان طاغوت، در مقابله با منافقین و خط روشنگری آنان بسیاری از جوانان كشور را از افتادن در دام مهلكه نفاق وكفر نجات داد و این درتاریخ معاصر ثبت است. مجموعه نامهها ومقالات و پرسش و پاسخهای او درباره اهل فتنه و جلوگیری از بازتولید فتنه در انتخابات 92 را میتوان در موارد زیر خلاصه كرد:
1- سران فتنه و فتنهانگیزان اصلی، آمریكا، رژیم صهیونیستی و انگلیس مكار هستند اگر از این سه دشمن اصلی انقلاب غفلت كنیم از یك سوراخ 10 بار گزیده خواهیم شد.
2- لایههای فتنه در داخل وخارج باید مورد بازخوانی قرار گیرد، خوش خیمها و بدخیمها جدا شوند، عوامل و عناصر اصلی وبستر سازان واقعی تفكیك شود وبرای هر كدام موضع دقیق و برخورد جدی مطابق قانون و شرع داشته باشیم.
3- فضای سیاسی كشور را در آستانه انتخابات از حالت منازعه درآوریم. یك رقابت جدی، قانونمند و اخلاقی را تعریف كنیم وادبیات رقابت سالم را با آموزههای دینی و اخلاقی تبلیغ و ترویج كنیم.
4- مبتنی بر این ادبیات، رقابت را پس از پایان انتخابات، با اعلام رسمی منتخب ملت به "رفاقت" تبدیل كنیم. اقتدار ملی وامنیت ملی كشور را با حضور گسترده مردم به پای صندوقها به رخ دشمنان نظام بكشیم.
5- از افراط و تفریط در نقد رقبا پرهیز كنیم. هر آنكس را كه صلاحیت او از سوی شورای نگهبان تایید شد و مورد اعتماد مردم قرار گرفت رئیس جمهور خودمان بدانیم.
6- از جنگ نرم دشمن غفلت نكنیم و از سربازگیری آنها از درون انقلاب جلوگیری كنیم. حتی آنانكه به سربازی و بیگاری برای دشمن رفتهاند با روشنگری به خیمه انقلاب برگردانیم.
7- 9 دی یك روز تاریخی برای ملت بود از این باب كه توطئههای دشمن شكست خورد و همه ملت زیر سقف ایران وفاداری خود را به نظام و رهبری تجدید كردند و اهل فتنه را رسوا نمودند.
بصیرت، آگاهی، زمان سنجی، شجاعت و اقتدار مردم را دستكم نگیریم. مردم نیك میدانند كجا بودند، الان كجا هستند و چه آینده شفاف وروشنی در انتظار آنهاست. به مردم اعتماد كنیم.
صبح امروز روزنامه حمایت مقاله ای با این عنوان منتشر کرد:
هراس چندگانه
روابط میان امارات و مصر در هفتههای اخیر با تنش های بسیاری همراه شده است چنانكه در روزهای اخیر، چندین تبعه مصری در امارات بازداشت شدهاند. در همین حال منابع مصری از دخالت امارات در امور این كشور خبر دادهاند. بررسی روند مناسبات میان دو كشور نشان میدهد كه از زمان سرنگونی مبارك در مصر، رفتارهای امارات در قبال این كشور با دگرگونی بسیاری همراه شده است.
به گونهای كه برخی منابع خبری از اختلاف های گسترده میان دو كشور خبر دادهاند. تاخیر از سفر مرسی رییس جمهور مصر به امارات از نشانه های این اختلاف ها میباشد. در باب نگاه منفی امارات به مصر چند نكته قابل توجه است. نخست آنكه امارات از الگو شدن قیام مردم مصر برای مردم امارات در هراس است.
نمود این هراس را در سركوبها و بازداشتهای صورت گرفته در این كشور میتوان مشاهده كرد. چنانكه نهادهای حقوق بشر در باب شدت گرفتن این سركوبها هشدار دادهاند. اماراتیها با سانسور اخبار مصر و اعمال سیاستهای سخت گیرانه در قبال اتباع مصری تلاش دارند تا از گسترش نگرش انقلابی مصریها در امارات جلوگیری کنند. دوم آنكه اماراتیها مانند سران برخی دیگر از كشورهای عربی نظیر عربستان، از تفكرات اخوانی به شدت در هراس بوده و آن را مغایر با سیاست های خود میدانند.
هر چند این كشورها با رشد تفكرات اخوانی برآنند تا از آن برای مقابله با مقاومت و حتی شیعیان بهرهبرداری كنند، اما در باطن اعتمادی به آن نداشته و اخوانیها را دشمنان خود میدانند. نمود عینی این امر را در زمان اشغال كویت توسط صدام میتوان مشاهده كرد كه به رغم هزینههای بسیار عربستان و متحدانش، جریانهای اخوانی از پذیرش خواست این كشورها خودداری و در عوض به از گرمای روابط با صدام سخن گفتند. اكنون بسیاری از كشورهای عربی جریانهای اخوانی را دشمنانی میدانند كه با بهرهگیری از شرایط نامعلوم منطقه، به دنبال توسعه حوزه نفوذ خود میباشند.
بر این اساس نیز مشاهده میشود كشورهای عربی در كنار متحدان غربی خود، تلاش میكنند تا با ایجاد تقابل میان اخوانی ها و جریان مقاومت منطقه و شیعیان، تضعیف تمام این طیفها را اجرایی سازند.با توجه به آنچه ذكر شد، میتوان گفت كه نگرش امارات به مصر جدید، نگاهی كاملا منفی میباشد و برای مقابله با آن، ابزارهای متعددی را به كار گرفته است. از میلیونها دخالت برای ناآرام سازی فضای داخلی مصر گرفته تا اعمال محدویتها و بازداشت اتباع مصری به بهانههای امنیتی، از جمله این اقدامات است.
البته امارات توان مقابله گسترده با مصر را ندارد، بنابراین تلاش میكند تا به صورت كج دار و مریز با این كشور برخورد کند. چنانكه مقامات این كشور ادعای همگرایی با قاهره را مطرح و ادعای دخالت در امور مصر را مردود دانستهاند. اقداماتی كه با آزاد سازی اتباع مصری، میتواند تكمیل شود هر چند كه در باطن امارات همچنان مصر را رقیب و دشمن خود میداند و به صورت پنهان و آشكار طرح مقابله با آن را اجرا خواهد كرد.
روزنامه جمهوری اسلامی ستون سرمقاله امروز خود را به مقاله ای با عنوان « دولتمردان ترك از مردم فاصله میگیرند» اختصاص داد:
بسمالله الرحمن الرحیم
عبدالله گل، رئیسجمهور تركیه، بعد از مدتها سكوت درباره مسائل منطقه، وارد مسابقهای خطرناك با دوست و هم حزبی خود "رجب طیب اردوغان" شد و سخنانی به زبان آورد كه در انحراف از مسیر واقع بینی بسیار جلوتر از اظهارات اردوغان است. گل، در مصاحبهای با نشریه آمریكایی "فارن پالیسی" گفته است: "تركیه نخواهد پذیرفت یك كشور همسایه سلاحی در اختیار داشته باشد كه تركیه آن را در اختیار ندارد. ما به هیچ وجه این موضوع را دستكم نمیگیریم". وی این سخن را در پاسخ سؤال خبرنگار این نشریه درباره فعالیتهای هستهای ایران گفته است.
متأسفانه رئیسجمهور تركیه برای امنیت رژیم صهیونیستی نیز دل سوزانده و با ادعای اینكه نگرش آنكارا نسبت به این موضوع، نگرشی واقعگرایانه است، تضمین امنیت رژیم صهیونیستی را مهمترین موضوع منطقه دانسته و گفته است: "ما واقع بینتر هستیم و آنچه میخواهیم، راه حل و رهیافتی جامعتر برای این مسئله است. آنچه در اینجا مطرح است، تضمین امنیت اسرائیل در منطقه است و زمانی كه این امر تضمین شد، آنگاه قدم بعدی باید از بین بردن این سلاحها در كل منطقه باشد".
رئیس جمهور تركیه، در همین مصاحبه دچار تناقض گوئی هم شد و با تأكید بر ضرورت توجه به نقطه نظرهای ایران گفت: "مسئله اینجاست كه خودتان را در جایگاه ایران قرار داده و توجه كنید كه ایرانیها تهدید بیرونی را چگونه درك میكنند". وی سپس، خلع سلاح رژیم صهیونیستی در مرحله بعدی را "گامی كلیدی در توقف برنامه هستهای ایران" دانسته است. وی علاوه بر این، بار دیگر بر مواضع ضد سوری دولت تركیه تأكید كرد و از تلاش خود برای همراه ساختن روسیه با سیاست ضد سوری تركیه پرده برداشت.
در سخنان عبدالله گل، حداقل سه نقطه انحرافی وجود دارد كه از رهبران حزب عدالت و توسعه تركیه با ادعای اسلامخواهی و شعارهای حمایت از فلسطین بسیار بعید به نظر میرسد. نكته اساسی اینست كه عبدالله گل اگر رئیسجمهور كشوری نبود كه مردم آن با تمام وجود از رژیم صهیونیستی متنفرند و همواره در ابراز مخالفت با این رژیم در صف اول قرار دارند، شاید مهم نبود كه خواستار تأمین امنیت رژیم صهیونیستی شود.
هنوز طنین سخنان حامیانه اردوغان، نخستوزیر دولت تركیه كه آقای عبدالله گل رئیس آن است، در گوش هاست كه در اجلاس داووس علیه شیمون پرز خروشید و از جنایات صهیونیستها علیه زنان و كودكان فلسطینی سخن گفت و سپس جلسه را در اعتراض به اظهارات رئیس رژیم صهیونیستی ترك كرد. اعزام كشتی كمك به مردم غزه و حمایت انسانی از آنان و تحویل گرفتن تعدادی كشته و مجروح كه قربانی جنایت صهیونیستها علیه مسافران همان كشتی بودند و موضعگیریهای ظاهراً ضد صهیونیستی دولتمردان آنكارا نیز در ذهنها ثبت شده و در ماهها و روزهای اخیر با اظهارات و موضعگیریهای جدید آنان مقایسه میشود.
دولتمردان تركیه چگونه میخواهند این تضادهای آشكار را برای مردم خود و برای ملتهای مسلمان به ویژه مردم فلسطین توجیه كنند؟
نقاط انحرافی سخنان عبدالله گل یكی اینست كه ایران را به حركت در جهت دست یابی به سلاح اتمی متهم كرده است. این، یعنی تحت تأثیر تبلیغات آمریكا و رژیم صهیونیستی قرار گرفتن و اتهامات آنها علیه ایران را تكرار كردن. دو دهه قبل هنگامی كه شاگردان نجم الدین اربكان از شهرداری اسلامبول كار خود را شروع كردند و از ضرورت حاكم ساختن اصول و معیارهای اسلامی در تركیه سخن گفتند، كسی فكر نمیكرد آنها روزی برای راضی كردن آمریكا از خود حاضر شوند همسایه مسلمان خود را به آنچه مورد رضایت شیطان بزرگ است متهم نمایند.
نكته انحرافی دوم اینست كه رئیسجمهور تركیه خود را به تأمین امنیت رژیم صهیونیستی متعهد دانسته است. این تعهد، ادامه راه رژیم لائیك و حكومت ژنرالهای وابسته است كه دولمتردان كنونی تركیه با شعار پایان دادن به حكومت آنان به قدرت رسیدهاند. چگونه میتوان پذیرفت سران یك دولت مدعی اسلام خواهی برای تأمین امنیت رژیمی كه هم سرزمین مسلمانان را غصب كرده و هم كودكان و زنان آنان را به جرم اعتراض به تضییع حقوق خود به خاك و خون میكشد خود را متعهد بدانند؟
نكته انحرافی سوم اینست كه عبدالله گل علیرغم آگاهی از آنچه توسط سلفیها و القاعده و سایر گروههای تروریستی در سوریه میگذرد و با اینكه میداند رژیم صهیونیستی از تضعیف جبهه مقاومت چه سود كلانی میبرد، باز هم بر مواضع ضد سوری خود اصرار میورزد و حتی خلع سلاح رژیم صهیونیستی در مقوله اتمی را در اولویت نمیداند.
به عبارت روشن تر، رئیسجمهور تركیه معتقد است رژیم صهیونیستی باید صدها كلاهك اتمی داشته باشد، آژانس بینالمللی انرژی اتمی به "دیمونا" دسترسی نداشته باشد، در همین حال جمهوری اسلامی ایران به جرم فعالیتهای صلح آمیز هستهای به تلاش برای دستیابی به سلاح اتمی متهم شود، دولت سوریه نیز در برابر تروریستها و حامیان غربی و صهیونیست آنها تسلیم شود و اینها همه برای تأمین امنیت رژیم صهیونیستی و در اولویت قرار داشتن امنیت این رژیم غاصب و نامشروع ضروری است!
اظهارات و مواضع عبدالله گل و اردوغان، اگر هیچ مشكلی برای دولتمردان كنونی تركیه نداشته باشد، حداقل این عارضه منفی را دارد كه فاصله آنها با مردم تركیه را زیادتر میكند. به نظر میرسد این، طرحی است كه برای كنار گذاشته شدن سران حزب عدالت و توسعه از حكومت، تدارك دیده شده و البته به دلیل اینكه با اجرای این طرح آنها پشتوانه مردمی خود را از دست میدهند باید پذیرفت كه طرح موفقی خواهد بود. اردوغان و عبدالله گل، با جلب نظر مردم مسلمان تركیه توانستند به قدرت برسند و اكنون كه درحال فاصله گرفتن از مردم هستند با چه پشتوانهای میخواهند در قدرت باقی بمانند؟
عدم ارائه راهکار مناسب برای حل معضل آلودگی هوا از سوی مدیران روزنامه دنیای اقتصاد را برآن داشت تا مقاله ای به قلم یاسر میرزایی با این عنوان منتشر کند:
« نمره مردودی مدیریت آلودگی»
واقعیتها را بپذیریم. هوای تهران آلوده است. ذهن همه ما در پاییز و زمستان امسال حداقل ۳ بار آلودگی شدید را که در آن چشم، ساختمانهای کمی دورتر را نمیدید به خاطر دارد؛
سه باری که در آنها تنها لطف خدا و نه سیاستهای مدیران اجرایی، امکان تنفس دوباره را به شهرمان بازگردانده است.واقعیتها را بپذیریم. در تمام دفعاتی که آلودگی با باد یا باران شهر را ترک کرده است، به یقین میدانستهایم که تا پیش از آمدن فصل گرما، این بختک بار دیگر گلویمان را خواهد فشرد، اما به یقین دیدهایم که هر بار که آلودگی شدت میگیرد تا به حد جان نرسد، اقدامی صورت نمیگیرد. آلودگی کنونی شهر نمونهای بارز از این ماجرا است.
واقعیتها را بپذیریم. یک سال میگذرد که تعداد ماشینها در کشور از مرز ۱۴ میلیون گذشته است. هرچند مالکیت ماشین شاخص چندان مهمی نیست و آنچه مهم است میزان تردد است، اما در عین حال این شاخص هم نشان از میل به مصرف مردم دارد؛ هم فاصله داشتن مقدار و کیفیت عرضه حمل و نقل عمومی از میزان تقاضا؛ هم سیاستهای ضد و نقیض ترافیکی در تهران!
این واقعیتها ما را به کدام سو رهنمون میشود؟ از یک سو، معضل چنان بیخ گلوی شهر را گرفته است که باید سیاستی فوری برای آن اندیشید و از دیگر سو، معضل چنان سابقهدار است که اندیشیدن به سیاستهای بلندمدت، منسجم و همهجانبه ضروری مینماید.
از سیاستهای بلندمدت شروع کنیم: اولین قدم، توجه به این نکته عملگرایانه است که سیاستگذار و مردم باید به بدیلهای ممکن بیندیشند. فکر کردن به نقطه ایدهآل و رد کردن بدیلهای پیشنهادی به بهانه دور بودن از آن نقطه تنها نماینده یک حس غیرعملگرایانه است؛ بنابراین وقتی به ارزیابی یک سیاست میپردازیم باید آن را با بدیلهای ممکن دیگر و نه بهشت برین بسنجیم.
دومین قدم، توجه به این نکته تکراری اما همیشه فراموش شده است که «پیشگیری مهمتر از درمان است.» گذشتن از اولین آلودگی هر فصل سرد باید این شعار را در ذهن سیاستگذار پررنگ کند و او را برای هر آلودگی بعدی آماده کند. اگر طرح ترافیکی دارد، اگر میخواهد روزهایی را تعطیل کند، اگر میخواهد به صورت مقطعی حمل و نقل عمومی را زیاد کند و هر سیاست دیگری از این قبیل باید با فرض پیشگیری از آلودگی بعدی اجرا شود و نه پس از گرفتار شدن به آن! یادمان نرود که شوک و پیشبینیناپذیری دو آفت بزرگ برای اقتصاد کشور است. آویزه گوش نکردن شعار فوق، یعنی تصمیمهای ناگهانی برای رفع اورژانسی معضلات که کمترین نتیجه آن بیاعتماد شدن مردم به هرگونه برنامهریزی است.
وقتی از منظر کلان به مساله نگاه میکنیم چند ایراد اساسی خودنمایی میکند: سیاستهای نامناسب ترافیکی، حمل و نقل عمومی ناکافی و کمکیفیت، سوخت و موتورهای نامناسب برای احتراق پاک و مصرف بیرویه مردم از خودروهای شخصی. رفع هر کدام از این ایرادها نیازمند سیاستی بلندمدت و البته هماهنگ با یکدیگر است.
سیاستهای ترافیکی نیازمند بهروز شدن مدیریت این بخش به دانش روز و فناوریهای سخت و نرم جدید است. همچنین مطالعه و بهکارگیری تجربههای مشابه در کشورهای دیگر باید جلوی هر تکراری را بگیرد. درواقع مساله بحرانیتر از آن است که به فکر اختراع دوباره چرخ باشیم. اقتصاددانها درسهای ویژهای برای این مساله دارند که میتواند مورد ارجاع قرار گیرد.
حمل و نقل عمومی، البته بسیار به کندی توسعه مییابد و نیازمند هزینههای سنگین عمرانی و ماشینی است، اما در عین حال سعی در کمکردن هر چه بیشتر سیاستهایی که اثر یکدیگر را خنثی میکنند، ضرورت این مسیر است و جز به کارگیری خرد هزینه عمده خاصی ندارد. اندیشه ساده عقلانی میگوید: اگر شما بخش زیادی از فضای خیابانی را به عبور اتوبوس اختصاص دادید، ترافیک ماشینها در فضای باقیمانده بیشتر میشود؛ بنابراین باید فکری به حال توسعه جادهای یا کمکردن عبور و مرور ماشینها بکنید؛ ماشین قفل شده در ترافیک بیشتر یعنی آلودگی بیشتر!
بنزین مصرفی کشور بنا به آخرین اعلام مسوولان امر تماما تولید داخل است. البته برخی شایعهها در مورد بنزین تولیدی افراطی است، اما آنچه واقعیت دارد این است که کیفیت بنزین مصرفی چیزی بین استاندارد یورو۲ و یورو۴ است. پروژههای تولید سوخت یورو ۴ البته در حال توسعه است، اما هم شفافسازی روند پیشرفت این پروژهها و هم عزم جدی سیاستگذار به پیشرفت سریعتر این پروژهها بسیار حائز اهمیت است.
البته سوخت فقط بخشی از ماجرا است. ماشینهایی که در شهر در حال رفت و آمد هستند نیز استاندارد احتراقشان قطعا از یورو۴ پایینتر است. ادعای ملزم شدن خودروسازان داخلی از سال ۹۲ به ارائه ماشینهایی با استاندارد یورو۴ باید به طور جدی پیگیری شود و بحث خروج ماشینهای فرسوده نباید به خاطر مسائل زودبازدهتر به فراموشی سپرده شود.
برای سلیقه مصرفی مردم در مورد خودروی شخصی نیز باید فکری کرد. البته مردم نیز مسوول هستند و ایجاد فرهنگ ترافیکی درست نیز باید در برنامهها باشد؛ اما پیش از آن باید توجه کنیم که بالاخره برای هدایت مصرف مردم همیشه این تحلیلهای هزینه و فایده است که حرف اول را میزند.
وقتی قیمت سوخت اصلاح نشده است، قیمت محلهای پارک در خیابانها هنوز آنقدر بالا نیست که بازدارنده باشد، هنوز نیاموختهایم که وقتی جادهای با هزینه عمومی ساخته میشود باید از جیب استفادهکنندگان از آن جاده این هزینه تامین شود و مسیرهای ترافیکی مربوط به سالها پیش است، عجیب نیست که خیابانها مملو از ماشینهایی باشد که سم تولید میکنند. فرهنگ خوب است و مردم باید فرهنگی باشند، اما این مساله کوتاهی سیاستگذار را در عمل بهموقع و دقیق توجیه نمیکند.
اینها سیاستهای بلندمدت مربوط به آلودگی هوا بود، اما در کوتاهمدت نیز سیاستهایی را میتوان پیشنهاد داد که قطعا تعطیل کردن ناگهانی شهر آخرین آنها میتواند باشد. مساله نیازمند راهحلی جدی و قاطع است. طرح زوج و فرد اجرا شده در روزهای گذشته نشان داد که تعداد پلاکهای زوج یا فرد آنقدر هست که گره از مشکل ما نگشاید. احتمالا اجرای طرحهای ترافیکی گستردهتر و قاطعتر برای رفع زودهنگام مساله مفیدتر است.
گاه حتی دعوت مردم به خروج از شهر یا ایجاد ممنوعیتهایی برای ورود به شهر میتواند، اثرگذار باشد. گسترش محدوده طرح ترافیك میتواند در دستوركار قرار گیرد و حتی پارک کردن در برخی خیابانهای شهر میتواند برای مدتی به طور کلی ممنوع شود و تعطیلیهای از پیش تعیینشده و مدون البته آخرین راهحل است.
شاعر میگفت: هوا را از من بگیر، خندهات را نه! امروز اما باید گفت: هوا را از من مگیر تا خنده بر لبانم بماند.