گزیده سرمقاله روزنامههای صبح امروز
روزنامههای صبح امروز گزیده سرمقاله خود را به مهمترین مسائل داخلی و بین المللی اختصاص دادند.
جام جم
«راز كم گو من به تو عاشقترم» عنوان سرمقاله روزنامه جام جم به قلم مهدی فضائلی است كه در آن میخوانید:
سفرهای استانی ولی امر مسلمین كه از استان ایلام در دوازدهم دی 1369 آغاز شد، در سیامین سفر اكنون به خراسان شمالی رسیده است. در این 30 سفر، غیر از «قم» كه سه مرتبه میزبان معظم له بوده است، بقیه استانها یكبار میزبانی را تجربه كردهاند و استانهای تهران، البرز و خراسان رضوی تحت این عنوان میزبانی نكردهاند.
سفرهای معظم له را از زوایای گوناگون میتوان مورد توجه و كنكاش قرار داد كه این یادداشت به برخی از آنها میپردازد.
نخستین و مهمترین بعد این سفرها، به نمایش گذاشتن و تاكید بر رابطه ناگسستنی میان امام و امت در نظام اسلامی است؛ رابطهای كه جلوههای تماشایی از مردمسالاری دینی را به تصویر میكشد و متفاوت بودن ماهیت و عمق آن را با دموكراسیهای رایج دنیا آشكار میسازد؛ رابطهای دوطرفه كه علاوه بر صحنههای دلدادگی رهبری با مردم و بالعكس، در این مصراع از زبان رهبر فرزانه انقلاب متجلی شد كه «راز كم گو من به تو عاشقترم»
بعد دیگر این سفرها كه میتوان به آن اشاره كرد، فرصتی فشرده و مغتنم است برای مرور بر آخرین مواضع نظام جمهوری اسلامی ایران در خصوص مهمترین مسائل داخلی، منطقهای و بینالمللی.
رهبر معظم انقلاب در این سفرها، هم به اقتضای شرایط روز و هم مخاطبین متنوع در دیدارهایشان اعم از طلاب و روحانیون، فرهنگیان، نخبگان و دانشگاهیان، زنان، جوانان، خانواده معظم شهدا و ایثارگران، نیروهای مسلح و...
علاوه بر پرداختن به برخی اصول و مبانی نظری نظام اسلامی، مهمترین و آخرین مسائل هر حوزه را مورد توجه قرار داده، به تبیین آنها میپردازند بنابراین هر كدام از این سفرها، مجموعهای است روشنگر، هم برای همه كسانی كه علاقهمند به اطلاع از آخرین نظرات و مواضع نظام جمهوری اسلامی هستند و هم مسئولان و سیاستمداران كشورمان تا رفتار و مواضع خود را مجددا تنظیم كنند.
سومین بعد این سفرها، اشراف بیشتر و نزدیكتر رهبر انقلاب به مسائل كشور و تحرك، سرعت و شتابی است كه به بركت این سفرها در اجرای پروژهها ایجاد میشود و موانع سرراهی كه برطرف میگردد. چهارمین و آخرین بعد این سفرها كه این یادداشت به آن میپردازد، برخی حواشی مهمی است كه در جریان این سفرها پیش میآید و لازم است دستگاهها و نهادهای ذیربط ویژه و جداگانه به آن بپردازند.
به طور مثال در همین سفر خراسان شمالی به نكتهای كه در ابتدای دیدار با فرهنگیان مطرح شد، یعنی گلایه رهبر فرزانه انقلاب از شعر توام با اغراق و مبالغهای كه در وصف ایشان خوانده شد میتوان اشاره كرد.
معظمله در این باره، ضمن مطلوب دانستن ابراز محبت به مسئولان و خدمتگزاران كشور فرمودند: منتها نكتهای كه من میخواهم عرض كنم، این است كه اظهار محبت منتهی نشود به گفتن سخنان و تعبیراتی كه مبالغهآمیز بودن آنها برای همه آشكار است. البته شعر جای اغراق و مبالغه است اما این كه از افراد كوچك و ناقصی از قبیل این حقیر، با تعبیراتی اسم بیاوریم كه مخصوص بزرگان عالم آفرینش است، مربوط به معصومین است، مربوط به انبیا و اولیا است، چیز خوبی نیست. ما این فرهنگ را نباید در جامعه گسترش دهیم. انتظار میرود دستگاههای فرهنگی از جمله شورای فرهنگ عمومی برای زدودن چنین ناهنجاریهایی از چهره فرهنگ كشور بكوشند.
كیهان
«قدرت نمایی تاریخی حزب الله» یادداشت روز كیهان به قلم سعدالله زارعی است كه در آن میخوانید:
«حزب الله مانور انسانی را با مانور تكنولوژیك در هم آمیخت و نشان داد كه مهمترین عنصر متوازن كننده در منطقه شامات میباشد. حزب الله معمولا در لحظهای كه باید وارد عمل میشود و حرف آخر را میزند.»
اظهارات صریح پنج شنبه شب سیدحسن نصرالله دبیركل حزب الله لبنان همه را غافلگیر كرد و در عین حال به گمانه زنیها پیرامون نیرویی كه هواپیمای پهپاد را به عمق 80 كیلومتری فلسطین اشغالی نفوذ داده، خاتمه داد. او در این سخنرانی گفت حزب الله تنها بخشی از توانمندی و قدرت خود را آشكار كرده و بخش بزرگی از آن را پنهان نگه داشته است و با صراحت تمام اعلام كرد كه این اولین و آخرین پروازهای شناسایی هم نخواهد بود و حزب الله به خود حق میدهد كه پروازهای دیگری علیه رژیم صهیونیستی داشته باشد.
پیش از این سیدحسن نصرالله اعلام كرده بود كه حزب الله به امكانات جدید دفاعی دست پیدا كرده كه با امكانات آن در زمان جنگ 33 روزه قابل مقایسه نیست. به هر حال در این ماجرا آنچه كه برای رژیم تل آویو باقی ماند «درماندگی» و «رسوایی تمام عیار» بود.
اینكه حزب الله لبنان به چنین هواپیمایی دست یافته و سیستم پرطمطراق اسرائیلی نتوانسته آن را ردیابی كند و اینكه هواپیما از زمین برخاسته و از مرزهای غربی لبنان عبور كرده و مرزهای مدیترانهای لبنان و فلسطین را درنوردیده و در واقع از جلوی چشم چندین ناو آمریكایی، اروپایی و اسرائیلی عبور كرده و سپس از جنوب فلسطین -صحرای سینا- وارد فلسطین اشغالی شده و تا 80 كیلومتر در درون فلسطین پیشروی كرده یك موفقیت بسیار بزرگ برای حزب الله و كل جبهه مقاومت به حساب میآید كما این كه برای اسرائیل یك شكست مطلق با پیامدهای فراوان به حساب میآید.
در خصوص این واقعه نكتههایی وجود دارند:
1- این ماجرا، قدرت تعیین كنندگی رژیم صهیونیستی در جنگ الكترونیك را زیر سؤال برد و نشان داد كه تاسیسات حساس این رژیم در هوا، زمین و دریا در دسترس حزب الله هستند پیش از این و در هفته اول جنگ 33 روزه، دبیركل حزب الله لبنان با اعلام قبلی تلویزیونی ناوچه ساعر پنج ارتش رژیم صهیونیستی را در آبهای مدیترانه مورد تهاجم قرار داده و آن را غرق كرد كمی بعد یك ناو دیگر رژیم غاصب در نزدیكیهای خطوط ساحلی لبنان و فلسطین توسط حزب الله مورد حمله قرار گرفته و از بین رفت و در پی آن، نیروی دریایی اسرائیل به اعماق مدیترانه گریخت و تا آخر از معادله جنگ حذف شد.
یك بار دیگر یك هواپیمای جاسوسی اسرائیل در اطراف پایگاه هوایی صفد - در بخش شمالی فلسطین اشغالی- منفجر شد و دستگاه اطلاعاتی رژیم صهیونیستی اعلام كرد كه احیاناً حزب الله به توانایی اثرگذاری بر سیستم پیچیده هواپیماهای جاسوسی دست پیدا كرده است.
پرواز هواپیمای جمع آوری اطلاعات پهپاد بر فراز فلسطین كه سه ساعت به درازا كشیده و سخنان روز پنجشنبه سیدحسن نصرالله نشان داد توانایی حزب الله بسیار بیش از آن چیزی است كه سرویسهای اطلاعاتی غرب و رژیم غاصب گمانه زنی كردهاند.
هم اینك این سؤال مهم وجود دارد كه حزب الله چند بار و تا كجا به درون سیستم دفاعی، پدافندی و اطلاعاتی غرب در مدیترانه و فلسطین نفوذ كرده و توانایی واقعی آن در یك بند اطلاعاتی چقدر است. واقعاً چه كسی در غرب پاسخ دقیق این سؤال را میداند؟ همانطور كه یك روز پس از اظهارات صریح نصرالله، روزنامه انگلیسی دیلی تلگراف نوشت: اقدام حزب الله نه فقط برای اسرائیل بلكه برای كشورهای دیگری- شامل آمریكا، فرانسه و انگلیس- كه با هدف حفظ امنیت رژیم صهیونیستی در مدیترانه به گشت زنی میپردازند و در داخل فلسطین هم تجهیزات فراوان دارند، یك مشكل بزرگ به حساب میآید.
2- اینكه حزب الله هواپیمای مدرن اطلاعاتی به درون فلسطین اشغالی گسیل كند یك مسئله است و اینكه آقای سیدحسن نصرالله با صراحت تمام اعلام میكند كه این هواپیما ساخت ایران و متعلق به حزب الله است و هدف آن شناسایی نقاط حساس رژیم صهیونیستی بوده و موفق به ارسال هزاران تصویر مهم حاوی اطلاعات ارزشمند شده یك مسئله دیگر است. حزب الله در این اقدام نه تنها نشان داد كه از تكنولوژیهای حساس بهره میگیرد بلكه نشان داد كه آماده ورود به یك نبرد سنگین اطلاعاتی- تكنولوژیكی علیه رژیم صهیونیستی است. این موضوع برای رژیم غاصب و حامیان آن در غرب بسیار شكننده و بهت آور است. رژیم صهیونیستی با بهره گیری از كمكهای ویژه آمریكا، انگلیس، آلمان و فرانسه و با هزینه كردن میلیاردها دلار مدعی بود كه پروژه «گنبد آهنین» او قادر به دفاع كامل در برابر هر نوع هجوم هوایی و موشكی است، اینك چه پاسخی میتواند داشته باشد؟ نیروهای دریایی و هوایی آمریكا كه عبور این پهپاد از بالای سر خود را ندیدهاند و در همان حال مدعی برتری تكنولوژیكی در عرصه نظامی هستند، چه پاسخی دارند؟ در واقع در این عملیات متهورانه، حزب الله پرستیژ آنان را برای همیشه شكست و از میان برد و این مشكل كمی برای آمریكا و... نیست.
3- عملیات هوایی حزب الله در شرایط بسیار خاص زمانی انجام شده و نشان داد كه مثل همیشه از موقع شناسی برخوردار بوده است. نفوذ هواپیمای پهپاد حزب الله در سالگرد جنگ 16 روزه اكتبر 1973 مصر صورت گرفت. این روز برخلاف 30 سال گذشته، در مصر با یك مراسم بزرگ و حماسی گرامی داشته شد. حضور مرسی و سخنان او هم در این مراسم بر اهمیت آن افزود. درست در میانه این زمان حزب الله وارد صحنه شده و یك ضربه سنگین اطلاعاتی، عملیاتی، تكنولوژیكی و پرستیژی به رژیم صهیونیستی وارد میكند و طبعاً احساسات جوانان مصری را برای ورود به یك معارضه آشتی ناپذیر علیه رژیم صهیونیستی به اوج میرساند. در این میان اگر رژیم غاصب سكوت كند، مرگ خود را اعلام كرده و اگر دست به اقدامی علیه حزب الله بزند علاوه بر آنكه واكنش قاطع و محاسبه ناپذیر حزب الله را در پی دارد، هزاران جوان مصری و... را علیه اسرائیل وارد جنگ میكند و این یعنی ورود رژیم غاصب به دالانی كه محتمل ترین نتایج آن نابودی است. در واقع موقع شناسی حزب الله، ارتش رژیم غاصب را در شرایط بسیار دشواری قرار داده است.
4- ورود حزب الله به خاك فلسطین آن هم از نقطه جنوبی از دو جهت اهمیت ویژه داشت از یك سو طی مسیر طولانی، قدرت برتر اطلاعاتی و الكترونیك حزب الله را به ثبت رساند و از سوی دیگر، حزب الله حساس ترین و سخت ترین منطقه تحت سیطره رژیم غاصب را انتخاب كرد. منطقه جنوب یك منطقه نظامی و در بردارنده چندین پایگاه نیروی هوایی و تاسیسات هستهای رژیم صهیونیستی میباشد ورود به این منطقه ثابت كرد كه دیگر هیچ نقطهای از این رژیم امنیت ندارد با این وصف تل آویو به عنوان پایتخت سیاسی و حیفا به عنوان پایتخت اقتصادی چندین برابر استان بئرالسبع در معرض تهاجم قرار دارند. حالا همه ساكنان غاصب دریافتهاند كه فلسطین قابل سكونت نیست و شرایط هر روز به ضرر آنان در حال تغییر است.
سیاست روز
«صلح نوبل برای ماندن اتحادیه اروپا» عنوان سرمقاله امروز روزنامه سیاست روز به قلم محمد صفری است كه در آن میخوانید:
اگر سال آینده به فرمانده ناتو در افغانستان و یا فرمانده ارتش آمریکا در افغانستان و هر کشور دیگری که مورد حمله نیروهای ناتو و آمریکا قرار گرفته است. جایزه صلح «نوبل» داده شود تعجب نکنید!
امسال اتحادیه اروپا، جایزه صلح نوبل را از آن خود کرد. جایزهای که طبق اساسنامه و مرامنامه و قوانین و هزار شرط و شروط به افراد و سازمانها و ارگانهایی که لیاقت آن را دارند، اهداء میشود. لیاقتی که براساس همان شرایط و قوانین تشخیص داده میشود.
ملاک انتخاب اروپا هم بر همین اساس است. اتحادیه اروپا، به خاطر فعالیتهایی که در زمینه ایجاد صلح در اروپا و دنیا انجام داده است، لایق این جایزه است.
حق این اتحادیه است که به خاطر جنایاتی که در افغانستان، لیبی، عراق و... انجام داده است این مدال افتخارآفرین را به گردن بیندازد.
قرار است همین اتحادیه فردا جلسهای برگزار کند. در آن تحریمهای تازهای را علیه جمهوری اسلامی ایران اتخاذ کند.
این مدال به خاطر نقش تاریخی این اتحادیه در پیشبرد صلح و آشتی، دموکراسی و ارتقای حقوق بشر در اروپا به این اتحادیه اعطا شده است.
اگر نگاهی به وضعیت کنونی اتحادیه اروپا بیندازیم میبینیم که، سیاستهای این اتحادیه در اروپا باعث شده است بسیاری از کشورهای عضو آن، با مشکلات عدیده اقتصادی و اجتماعی دست به گریبان باشد.
یونان، اسپانیا، پرتغال از جمله کشورهایی هستند که با اجرای سیاستهای اقتصادی این اتحادیه اکنون از وضعیت اقتصادی و اجتماعی نامناسبی برخوردارند.
در بعد بینالملل نیز، این اتحادیه با دخالتهای خود درامور دیگر کشورها باعث درگیریها و جنگهای داخلی خونینی شده است.
هماکنون دخالت و حمایت کشورهای اروپایی از تروریستهای سوریه، نشان روشنی از صلح طلبی و دموکراسی در خارج از مرزهای اتحادیه اروپاست.
اکنون نزدیک به دو سال است که مردم ودولت سوریه درگیر، جنایات تروریستهایی هستند که از سوی اروپا و آمریکا تغذیه میشوند و دست به جنایات فجیعی میزنند، اما همواره واکنش اروپا علیه دولت سوریه بود و هیچگاه جنایات مخالفان و تروریستهایی که در سوریه حضور دارند، محکوم نشده است. هر چند محکومیت زبانی جنایات تروریستهای سوریه که مورد حمایت اروپا و آمریکا هستند هم، دردی از دردهای مردم سوریه را درمان نخواهد کرد.
اتحادیه اروپا، با نگرانی از فروپاشی خود، سعی دارد با این گونه اقدامات صوری، ماندگاری خود را برای چند صباحی دیگر تضمین کند. اتحادیه اروپا با سیاستهایی که در داخل کشورهای عضو پیاده کرده اکنون به عنوان عامل اصلی گرفتاریهای به وجود آمده در اروپا شناخته شده است.
اما از این امر غافل است که جایزه صلح نوبل هم نمیتواند این اتحادیه را از فروپاشی برهاند و حتی میتواند روند آن را سرعت بخشد.
اعتراضاتی که در برخی کشورهای اروپایی نسبت به دریافت آن جایزه، توسط مردم صورت گرفته نشان دهنده این است که مردم اروپا هم نسبت به اقدام هدفمند کمیته نوبل به اعطای جایزه به اتحادیه اروپا آگاه هستند و آن را در راستای فریب افکار عمومی اروپا میدانند.
رسالت
«نسبت حوزه با نظام» عنوان سرمقاله امروز روزنامه رسالت به نویسندگی محمد كاظم انبارلویی است كه در آن میخوانید:
مقام معظم رهبری در دیدار علما و روحانیون و طلاب حوزههای علمیه استان خراسان شمالی موضوع نسبت حوزه با نظام و انقلاب را بهعنوان یك بحث كلیدی و محوری مطرح فرمودند.
ایشان فرصتهایی را كه انقلاب و نظام در اختیار علما و روحانیون قرار داده بیان كردند و فرمودند: با این همه فرصتها و امكانات نظام در اختیار حوزهها و علما؛ «اینكه یك آقایی در یك گوشهای عبایش را بكشد به كول خودش، بگوید من به كارهای نظام و كشور كار نداریم افتخار نیست، این ننگ است» و بعد فرمودند:«اینكه (گفته شود) ما به مسائل نظام كار نداریم، به مسائل حكومت كار نداریم، این سكولاریسم است».
هشدار در مورد خطر سكولاریسم، جدایی دین از سیاست همیشه ترجیع بند سخنان امام (ره) در همه سخنرانیها و بیانیهها بود. امروز مقام معظم رهبری صریحاً از خطر نفوذ جدایی دین از سیاست و نفوذ سكولاریسم در رفتار حوزهها سخن به میان آوردهاند.
باید ابعاد این خطر را مورد واكاوی قرار داد ومعلوم كرد این رخنه به تفكر و اندیشه حوزویان چگونه صورت گرفته و میزان آن چقدر است. باید این هشدار را جدی گرفت.
تردیدی نیست تا موقعی كه «انقلاب» انقلاب اسلامی است باید دست نیاز به سوی علما و دانشمندان علوم اسلامی وحوزهها دراز كرد و از خرمن اندیشههای زلال قرآنی آنها برای ساماندهی اركان و وظایف نظام خوشه چینی نمود.
اما سخن در اینجاست آیا وظیفه روحانیت فقط تولید فكر و پاسخ به شبهات و موضوعات و ارائه طریق است؟ طبیعی است این كافی نیست. علما باید آستین همت بالا زنند ودر چینش نظم جدید قرآنی در كشور مشاركت كنند. علما باید در پذیرش مسئولیتهای سیاسی و اجتماعی، فرهنگی وحتی اقتصادی در معماری ایران اسلامی در افق برنامه چشم انداز بیست ساله مشاركت فعال داشته باشند.
اكنون نسل سوم حوزه یك دوره «علم آموزی» را طی سه دهه انقلاب طی كرده است. این نسل باید آمادگی خود را برای «كارآموزی» و پذیرش پستهای كلیدی كشور نشان دهد.
امروز بحمدالله در حوزههای علمیه قم، مشهد، اصفهان و شهرهای بزرگ مراكز علمی و تحقیقاتی و پژوهشی تشكیل شده و دانشمندان جوانی در این مراكز تلاشهای فوق العاده علمی دارند اما در سپهر سیاست، فرهنگ، اقتصاد و... كمتر ظهور دارند و همین زنگ خطر سكولاریسم در حوزهها را به صدا در آورده است و از همه زودتر مقام معظم رهبری متوجه چنین خطری شدهاند و هشدار دادهاند.
حضور روحانیت در شبكههای اجتماعی، مساجد و بسیج باعث شد كه دشمن را در فتنه سال 88 شكست دهیم. این تست موفق را در غائله 11 تیر 78 یك بار روحانیت با نمره فوق العاده بالا از سر گذراند اما ما فتنههای پیچیده تری در پیش داریم. شرط عبور موفق از این فتنهها حضور پر قدرت روحانیت و حوزهها در سطوح میانی قدرت سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی است.
روحانیت باید مدام نسبت بین خود و نظام را تعریف و به تناسب آن به حضور سیاسی و اجتماعی خود در جامعه بیفزاید و اگر این توفیق را پیدا نكند باید بپذیرد آلوده به سمی از سموم سكولاریسم است. اگر این سمزدایی از حوزه صورت نگیرد نظام آسیب میبیند.
بهنظر میرسد سرویسهای دشمن بویژه آمریكا و رژیم صهیونیستی كه اكنون وجود فاصله بین روحانیون ونظام را القاء میكنند سه هدف عمده دارند:
1- تا آنجا كه میتوانند علما را از پرداختن به مشكلات مردم و انقلاب دور نگه دارند تا نظام و كشور از رهنمودها و راهنماییهای آنها در حل معضلات محروم بماند لذا ضربه به نظام را از این طریق دنبال میكنند.
2- میخواهند علمایی را كه اشتیاق ورود به مسائل سیاسی دارند، در وادی نقد زمینگیر كنند و یك چهره اپوزیسیونی از آنها واتاب دهند، كه نقدشان زینت بخش رسانههای كفر، الحاد و شرك علیه نظام باشد.
3- دشمن میخواهد نقش جریان روحانیت وعلما را از پیشتازی و پیشگامی به پیروی و حمایت از جریانات سیاسی در كشور فرو كاهد. آنها میخواهند جریان روحانیت تابعی از متغیر جریانات دیگر باشد تا با سوزنبانی جریانهای سیاسی روحانیت را در كوچههای بن بست گفتمانهای عقیم غافلگیر كنند.
جریان روحانیت یك جریان اصیل در كشور است. گفتمان روحانیت یك گفتمان مسلط و منطبق بر گفتمان نظام و انقلاب است لذا روحانیت باید هر زمان به نوسازی گفتمان خود بپردازد. جریانهای سیاسی در كشور باید تابعی از متغیر اصلی گفتمان روحانیت باشند و هركس از این خط دور افتد باید در صحت راه خود تردید كند.
امروز بحمدالله مراجع عظیم الشأن شیعه با پیروی از گفتمان رهبری در صحنههای سیاسی حضور دارند و این موضوع خطر سكولاریسم را از حوزهها دفع كرده است اما این حضور كافی نیست و لازم است همه ظرفیت حوزهها و روحانیت برای كارآمد سازی نظام ونیز مقابله با ترفندها و نیرنگهای غرب بویژه آمریكا فعال شود، تا خط پایانی بر خطر جدایی دین از سیاست باشد.
تهران امروز
«آقای وزیر! از چه كسی انتقاد میكنید؟» یادداشت روز روزنامه تهران امروز به قلم سیدجواد سیدپور است كه در آن میخوانید:
وزیر صنعت، معدن و تجارت كه تمام فعالیتهای تجاری و صنعتی كشور زیرمجموعه وی قرار دارد و یكی از كلیدی ترین مقامات اقتصادی دولت به شمار میآید در تازهترین ارزیابیهای خود از اوضاع اقتصادی كشور به جرگه منتقدین سرسخت واردات پیوسته و از اینكه 12 میلیارد دلار كالای غیرضروری به كشور وارد شده است، ابراز نارضایتی كرده و آن را غیرموجه دانسته است.
در اینكه باید با آقای وزیر همنوا شد و ورود این حجم از كالاهای غیرضروری را به كشور مورد انتقاد قرار داد، بحثی نیست اما بحث اصلی این است كه آقای وزیر از چه كسی انتقاد میكند و اساسا آیا او میتواند در جرگه منتقدین واردات بیرویه باشد یا بالعكس او یكی از مقامات اقتصادی دولت است كه باید مورد انتقاد قرار گرفته و پاسخگوی چرایی تخصیص دلارهای دولتی آن هم در این حجم به واردات غیرضروری باشد؟
ناگفته پیداست كه وزیر صنعت و تجارت در كنار وزرایی چون اقتصاد و جهاد كشاورزی و نیز رئیس كل بانك مركزی اضلاع تیم اقتصادی دولت را تشكیل میدهند و تمام تصمیمات اقتصادی دولت به نوعی از طریق هماهنگی این مقامات با مقام بالاتر یعنی رئیسجمهور اتخاذ میشود و اینگونه نیست كه مثلا وزارت اقتصاد به راهی برود، بانك مركزی به گونهای برای ذخایر ارزی تصمیم بگیرد و وزیر صنعت و تجارت هم از اقدامات بخشهای اقتصادی كه گفته شد، بیخبر باشد.
مقام یا مقامات یاد شده موظفاند كه از طریق هماهنگی با یكدیگر و از طریق گزارشهایی كه در هیات دولت میدهند میزان نیاز كشور به هر كالایی را تعیین كرده و مشخص نمایند كه هر كالایی با چه نوع ارزی به كشور وارد شود.
به عبارت دیگر مقامات یاد شده مسوولیت مشترك دارند تا در قبال تصمیمات اتخاذ شده برای واردات یا صادرات كالا پاسخگو باشند و اینگونه نیست كه وقتی عوارض و پیامدهای منفی تصمیمات اقتصادی دولت مشخص شد مقامات یاد شده یكی پس از دیگری از زیر بار مسئولیت شانه خالی كنند و منابع مجهولی را مورد هدف انتقاد قرار دهند.
پیش از این هم كه وزیر اقتصاد و سخنگوی اقتصادی دولت برای پاسخگویی به سوالات ارزی نمایندگان در مجلس حاضر شده بود موضعی كم و بیش مشابه وزیر صنعت گرفته بود و گفته بود كه مسائل ارزی به او ربطی ندارد. آقای رئیس جمهور هم كه دو هفته قبل در كنفرانس مطبوعاتیاش اساسا مسوولیت اقتصادی شرایط موجود را نپذیرفت و سیاستهای دولت را بیتاثیر در اوضاع اقتصادی دانست.
هر كس از دور به ماجرا نگاه كند و اظهارات دولتمردان را مورد تجزیه و تحلیل قراردهد به این نتیجه میرسد كه گویی زمام امور در دست آنان نیست و این دیگرانند كه برای مسائل اقتصادی كشور تصمیم میگیرند اما واقعیت غیر از این است.
واقعیت این است كه دولت طی هفت سال گذشته سیاستهایش را در حوزه اقتصادی آنگونه كه خود خواسته پیش برده و از قضا یكی از انتقاداتی كه همیشه به این دولت وارد میشد باز كردن درهای كشور به روی واردات بیش از اندازه بود.
حال پس از هفت سال مقامات اقتصادی دولت بهجای اینكه پاسخگوی سیاستهای اقتصادیشان از جمله در حوزه واردات باشند برای فرار از مسوولیت، به جرگه منتقدان پیوستهاند غافل از اینكه فرار از مسوولیت و انداختن تقصیرات به گردن دیگران نه تنها رافع مشكل نیست كه به پیچیده كردن مشكل هم منجر میشود.
پیشنهاد ما به دولتمردان محترم این است كه حداقل مسوولیت كارهای خود را بپذیرند چرا كه این سلوك و روش كه مسوولین هیچ مسوولیتی را نپذیرند نه به سود ملت است نه به نفع دولت.
جمهوری اسلامی
«فرصتی كه از دست دادیم» سرمقاله روزنامه جمهوری اسلامی است كه در آن میخوانید:
بسمالله الرحمن الرحیم
ادامه اجرای قانون هدفمندی یارانهها كه قاعدتاً باید امسال شاهد دومین مرحله آن میبودیم، مدتها است كه با اما و اگرهای فراوانی روبرو شده است، تردیدهایی كه تصویب یك فوریت توقف اجرای این قانون را در مجلس شورای اسلامی شاید بتوان بارزترین و جدیترین مصداق آنها تلقی كرد.
نمایندگان مجلس، هفته گذشته با تصویب فوریت طرح توقف اجرای مرحله دوم قانون هدفمندی یارانهها در واقع به هشدار و خواسته كارشناسان مستقل جامعه توجه نشان دادند كه مدتهای مدیدی بود ادامه اجرای این قانون به همین شكل را بسیار زیان بار و خطرناك میدانستند و خواستار تجدیدنظر و تصحیح شیوه اجرای آن بودند.
از سوی دیگر نیز بدون شك نمایندگان مجلس در تعامل و مواجهه با مردم حوزههای انتخابیه خود و با آگاهی از فشارهای اقتصادی ناشی از اجرای قانون هدفمندی به شیوه دو سال اخیر و همچنین نوسانات ارزی و... به این نتیجه رسیده بودند كه اجرای مرحله دوم قانون كه لازمه آن افزایش قیمت حاملهای انرژی است. به مصلحت نیست چرا كه شاید فشارهای اقتصادی را به حدی برساند كه خارج از تحمل جامعه باشد.
اما براستی چرا چنین شد؟ چرا یكی از بهترین و ضروریترین اتفاقات و برنامههای اقتصادی ایران طی چند دهه اخیر این چنین گرفتار توقف شد؟
قانونی كه تقریباً هیچ كارشناس و متخصصی در حوزه اقتصاد، تردیدی در ضرورت اجرای آن روا نمیداشت و علاج بسیاری از مشكلات ساختاری و تاریخی اقتصاد كشورمان را در آن میدانست، چرا و چگونه دستخوش قلب ماهیت شد تا اینگونه و تنها پس از یك دوره نسبتاً كوتاه اجرا، دچار ایست شود؟
پاسخ را شاید بتوان در حوزهای فراتر از اصل قانون و جنبههای تئوریك آن یافت؛ واقعیت این است كه از همان ابتدای طرح موضوع هدفمندی یارانهها، حمایت و موافقت بدنه كارشناسی و تخصصی كشور از این اتفاق همواره مشروط و وابسته به شیوه اجرای آن بود. به عبارت دیگر اكثریت كارشناسان، موفقیت این اصلاحات ساختاری را مستلزم اجرای صحیح، علمی و غیرسیاسی آن میدانستند و همواره هشدار میدادند كه چنین طرحی به شدت قابلیت و ظرفیت بهرهبرداریهای سیاسی را دارد. بنابر این در عین ضرورت انجام چنین اصلاحاتی، مجریان این قانون همواره باید از در افتادن در دام وسوسههای جذاب سیاسی این قانون بپرهیزند.
با وجود این تذكارها و انذارها متأسفانه دقیقاً همان بلایی كه درباره آن هشدار داده میشد بر سر قانون هدفمندی یارانهها آمد؛ دولت به عنوان مجری قانون تمام هم و غم خود را معطوف به پرداخت یارانه نقدی خانوارها كرد و تا میتوانست از سهمی كه باید به سایر بخشها اعم از تولید و... تعلق میگرفت، كم كرد.
اینگونه شد كه پس از یك دوره نه چندان طولانی آرامش كه تولید كنندگان با وجود افزایش قیمت حاملهای انرژی و بالا رفتن قیمتهای تمام شده، محصولات و خدماتشان را به همان بهای قبلی ارائه میكردند، موج تقاضاها برای افزایش قیمتها به سازمان حمایت سرازیر شد و آن دسته از تولید كنندگان هم كه نمیتوانستند یا نمیخواستند تا دریافت مجوز افزایش قیمت صبر كنند، خودسرانه قیمتها را بالا بردند یا از حجم و كیفیت محصولاتشان كم كردند و عملاً مرتكب كمفروشی شدند، كاری كه قرآن كریم با صراحت درباره آن هشدار داده است.
از سوی دیگر دولت كه تمام انرژی خود را صرف پرداخت یارانه نقدی بیشتر به خانوادهها كرده بود، به انواع و اقسام توجیهات متمسك شد تا عدم پرداخت سهم تولید از منابع آزاد شده را نپذیرد.
اما موضوع تنها به بخش خصوصی خلاصه نمیشد، بخشهای خدماتی دولت مانند زیرمجموعههای وزارت نیرو و نفت كه متولی تولید و اعطای برق و آب، گاز و سوخت جامعه هستند نیز دستشان از منابع وعده داده شده خالی مانده بود و امروز از ضرورت افزایش قیمتها سخن میگویند.
نقدینگی تزریق شده به جامعه نیز كه هر بار از محلی غیر از آنچه پیشبینی شده بود، تأمین میشد به كسر بودجه، استقراض از بانك مركزی و... دامن میزد تا تورم ناشی از رشد پایه پولی، هر آنچه در قالب یارانه نقدینگی به خانوارها داده میشود را ببلعد و مردم را گلایهمند كند.
اینچنین بود كه دولت، طلاییترین فرصت را برای تصحیح روند نادرست اعطای یارانه در اقتصاد ایران به علت غفلت از جنبههای كارشناسی و تمركز بر فایدههای سیاسی و جذب محبوبیت، از دست داد. نكته مهم اینست كه اكنون نیز مشخص نیست شرایط اقتصادی و اجتماعی كشور چه زمانی را برای اجرای مراحل بعدی قانون هدفمندی یارانهها، البته به شكل درست آن، در نظر خواهد گرفت.
مردم سالاری
«گفت و چه نیکو گفت اما...» سرمقاله روزنامه مردم سالاری به نویسندگی منصور فرزامی است كه در آن میخوانید:
گفت و چه نیکو گفت آن مرد اصولگرا و چه اعتراف صادقانهای بود اما نگفت که زمینه خانهنشینی سابقون، بزرگان انقلاب، شخصیتهای اهل و انسانهای توانمند را چه تفکری فراهم کرد و باز هم به پای دیگران نوشت و این عادت زیرکان است که باز هم به پای دیگران بنویسند و به لطایف زبانی و تحلیل آنچنانی، مرگ را برای همسایه خود بخواهند!
و نگفت که سیطره یک تفکر «مانا» ست که هنوز هم هست و با حرف «سرزبانی» نمیتوان بیرونش کرد و هرگز نگفت که اکنون آن «تفکر» باید پاسخگوی همه این مسائلی باشد که در جامعه ماست و مسئول اجرایی کشور، برکشیده همین تفکر است.
و نگفت که زمینه حمایت تمام قد را در دولت، اصولگرایانی فراهم کردند که منافع آنان تضمین و تأمین میشد و یار در مجموعه اجرایی داشتند. تا چنین بود، هرگز آن گروه نگفت که به عنوان مثال با انحلال «سازمان مدیریت و برنامهریزی» و «شوراهای اقتصاد و پول و اعتبار» که بنیان و زیر ساخت برنامههای کشور و نظام اقتصادی و تدوین و مهار نقدینگی را بر عهده داشتند، راه چگونه به «نا کجا آباد» ختم شد! و اکنون که هر زبانی به نقد از مسئول اجرائی کشور، میگوید، همنوا شدهایم تا از قافله مدعیان بیداری و آگاهی و دلسوزی برای کشور باز نمانیم! چرا که آینده نگری، مشی مطلوب زیرکان راه «میان بر» است و فریاد «واویلا» چه عاطفه بر انگیز!
چه نیکو بود که آن عزیز، نقد را به خانه گروه و تفکر خود میبرد و به صدق اعتراف میکرد که آنان که بر مصدر نشستهاند و هیچ هنجاری را مجاب نیستند و حرمت بزرگ و کوچک را میشکنند و موجب آن همه مسائل اجتماعی و سیاسی و اقتصادیاند، برکشیده عمل و تلقی ما هستند پس چنان نکنیم که اگر از ما بودند و منافع ما تأمین شد، مسئول و مسئولان «بصلاح» اند و اگر نبودند، مشمول هر عتابی.
و چه خوب میشد اگر میگفت که نه تنها رئیس جمهور نمیتواند بی ارتباط با احزاب و جامعه باشد، بلکه جامعه به احزاب تشکیلاتی و قوی با تمامی سلایق محتاج است چون ایران ملک طلق یک فرد و یک گروه نیست و متعلق به همگان است و اگر امروز در نیابیم، فردا بر ما پشیمانی و پریشانی عارض خواهد شد.
اگر آن عزیز و همفکرانش بپذیرند که چاره ما نه 1+5 و نه در مماشات با غرب و نه در تعامل انفعالی بلکه در آشتی ملی است که یگانه عامل وحدت جامعه ماست و وفاق راستین و بیشائبه از ناحیه تمامی آنها که دوستدار نظام و ملک و ملتاند و دلجویی و ملاطفت نسبت به همه آنانی که آزردهایم و کشور را از قابلیت و صداقت آنها محروم کردهایم. پس بقا و سعادت ایران و ایرانی، منوط است به فرا خوانی فراگیر تا همه به یاری ملت بشتابند و انتخاباتی آزاد برای همه کسانی که دلشان برای ایران زمین و ارزشهای متعالی آن میتپد و پرهیز از انحصار و تمامیت خواهی و سهم طلبی:
من آن چه شرط بلاغ است با تو میگویم
تو خواه از سخنم پند گیر و خواه ملال
آفرینش
«پیامدهای جنگ اسد با ترك ها» عنوان سرمقاله روزنامه آفرینش به قلم حمیدرضا عسگری است كه در آن میخوانید:
در حالی که در روزهای گذشته حملات خمپارهای ترکیه و سوریه علیه یکدیگر در مرز مشترک تداوم یافته است، ارتش تركیه بیش از 250 تانك و چندین جنگنده هوایی خود را در پایگاههای نظامی نزدیك مرز سوریه مستقر كرده است. ضمن اینكه پارلمان ترکیه با تصویب طرحی به ارتش ترکیه اجازه داده برای انجام عملیات نظامی وارد خاک سوریه شود.
چندین ماه است كه نیروهای ارتش سوریه در شهرحلب با مخالفان درگیر است كه تاكنون تلفات بسیاری را به بارآورده و طولانی شدن این زد و خوردها باعث فرسایشی شدن جنگ گردیده است. از یك سو این ابهام به وجود آمده كه دولت سوریه توانایی مقابله با مخالفان را ندارد و از سوی دیگر مشاهده میشود كه مخالفان نیز نمیتوانند كاری به پیش ببرند. افزوده شدن درگیریهای مرزی با تركیه نیز وخامت اوضاع در سوریه را بیشتر كرده است.
به زعم برخی كارشناسان سیاسی، حملات خمپارهای به خاك تركیه كه باعث كشته شدن 5 تن از اتباع تركیه گردید، اعلام هشداری بود كه دولت دمشق به تركها داد، مبنی بر اینكه هنوز آنها در نواحی مرزی دارای تسلط هستند و این اخطاری باشد تا تركها در مرزهای سوریه خیال نفوذ و تجاوز به سرشان نزند. همچنین بازكردن پای یك دشمن مشخص خارجی به تحولات سوریه میتوانست فشارهای ناشی از ناتوانی دولت دمشق در سركوب مخالفان را تاحدی تحت تاثیر قراردهد و نوعی فرافكنی باشد.
اما این اقدام سوریه تبعات گوناگونی را برای این كشور به همراه خواهد داشت كه ممكن است تغییرات شگرفی را در آینده سوریه ایجاد نماید. ابتدا باید به این مهم توجه داشت كه دولت دمشق تاكنون نتوانسته ازپس مخالفین مسلح در داخل برآید، حال اگر جنگی كلاسیك را نیز با تركیه تجربه كند، به شدت ضعیف خواهد شد و انسجام خود را از دست خواهد داد.
درصورت وقوع درگیری نظامی با توجه به عضویت تركیه در پیمان آتلانتیك قطعاً باب حضور نیروهای نظامی ناتو در سوریه باز خواهد شد و دیگر حمایتهای سیاسی كشورهایی همچون روسیه و چین نیز موثر نخواهد بود. ضمن اینكه از دید کشورهای غربی و دولتهای قطر و عربستان نیز، جنگ ترکیه با سوریه میتواند راه حل و فرمولی از دخالت نظامی محدود جهت کمک به مخالفین مسلح بشار اسد باشد تا به سرنگونی وی کمک کند.
باید به این نكته نیز توجه داشت كه وقوع هرگونه درگیری نظامی بین سوریه و تركیه، مخالفان داخلی را با امید بیشتری به سمت پیروزی سوق میدهد و انگیزه آنها برای سرنگونی نظام كنونی بیشترخواهد كرد.
ضمن اینكه با درگیری نظامی بین دوكشور، حامیان دولت سوریه همچون ایران و روسیه نیز دیگر نمیتوانند از امكانات و ابزارهای سیاسی خود درحمایت از این كشوراستفاده كنند. چون این كشور درگیریك جنگ خارجی میشود و امكان دخالت مستقیم درآن برای حامیان دولت دمشق وجود نخواهد داشت.
هرچند كه به نظر نمیرسد تا پیش از برگزاری انتخابات آمریكا تحولی جدی در روابط تركیه و سوریه رخ دهد، اما باید توجه داشت درگیر شدن دمشق در دو جبهه داخلی و خارجی قطعاً باعث از بین رفتن انسجام این كشور خواهد شد. از سوی دیگر با افزایش فشارها بردولت دمشق و ناتوانی آن در برابر فشارهای خارجی، احتمال تحمیل نسخههای غربی به این كشور افزایش خواهد یافت.
با ورود رسمی سوریه به جنگ با تركها دیگر نمیتوان جلوی به وقوع پیوستن سناریوهای این چنینی را گرفت. درنتیجه هرگونه درگیری نظامی اسد با تركها دروضعیت فعلی به ضرر سوریه و حتی فروپاشی نظام سیاسی این كشور خواهد انجامید.
ابتكار
«آیا طالبان نیز میتواند به کسب جایزه صلح نوبل امیدوار باشد؟» سرمقاله روزنامه ابتكار به قلم فضل الله یاری است كه در آن میخوانید:
گویی کمیته اهدا کننده جایزههای نوبل جدیدا به یک اصل روی خوش نشان داده است. در حالی که در بخش ادبیات چهرههای مشهوری در صف دریافت این جایزه مهم بودند به ناگهان مویان نویسنده چینی که کمتر از بقیه افراد نامزد برای دریافت جایزه امسال نوبل ادبیات مطرح بود، به جهانیان معرفی شد.
موضوعی که ضمن غافلگیری افکار عمومی جهانیان، مورد انتقاد برخی از منتقدان و تحلیل گران نیز قرار گرفت. اما اعلام برنده نام جایزه صلح نوبل غافلگیر کننده تر بود:«اتحادیه اروپا». کمیته نوبل صلح در بیان چرایی این اقدام خود«تبدیل اروپا از قاره جنگ به قاره صلح» را دلیل اعطای نوبل صلح امسال به این اتحادیه دانست.
اتحادیه اروپا یک اتحادیه اقتصادی-سیاسی است که از 28 کشور اروپایی تشکیل شدهاست. منشا اتحادیه اروپا به جامعه اقتصادی اروپا که در سال 1957 با توافقنامه رم بین شش کشور اروپایی شکل گرفت، باز میگردد. از آن تاریخ با اضافه شدن اعضای جدید، اتحادیه اروپا بزرگتر شد.
در سال 1993، توافق ماستریخت چارچوب قانونی کنونی اتحادیه را پایه گذاری کرد. اتحادیه اروپا در سال 1999 واحد پول مشترکی به نام یورو را معرفی کرد که تاکنون در 17 کشور جایگزین پولهای ملی شده است.
این نخستین بار نیست که کمیته نوبل صلح این جایزه را به جای فرد به یک نهاد و سازمان منطقهای میدهد و پیشتر در سال 1910 نوبل صلح به «دفتر دایمی صلح بینالملل» و در سالهای 1917، 1944 و 1963 به «صلیب سرخ جهانی» تعلق گرفته است. در سالهای 1954 و 1981 نیز «کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان» این جایزه را دریافت کرد.
سازمان یونیسف و سازمان بینالمللی کار نیز در سالهای 1965 و 1969 موفق به دریافت جایزه نوبل صلح شدهاند. اما در موارد گذشته هیچ گاه این قدر مورد اعتراض وانتقاد قرار نگرفته که این بار گرفته است.
انتقاد و اعتراضاتی که در دو روز گذشته در این باره صورت گرفته به انگیزهای است که کمیته صلح نوبل برای اعطای این جایزه جهانی به اتحادیه اروپا اعلام کرده است«تبدیل اروپا از قاره جنگ به قاره صلح.»
این درحالی است که نقیضههای متعددی وجود دارد که این نتیجه گیری کمیته صلح نوبل را خدشه دار میکند.
1 - از نظردیدهبان حقوق بشر هنوز وضعیت اروپا از نظر رعایت حقوق بشر مطلوب نیست و هنوز نقض حقوق بشر این قاره را آزار میدهد. تصاویر منتشر شده در یک سال گذشته از اعتراضات مردمی به سیاستهای اقتصادی برخی از کشورهای اروپایی و برخورد خشونت بار پلیس با آنان، این تصویر شیک و کارت پستالی از این اتحادیه را مخدوش میکند.
2- تبعیضهای دردناکی که در برخی از کشورهای این اتحادیه نسبت به مهاجران - حتی قانونی- صورت میگیرد و گاه تشدید آن به عنوان یک شعار انتخاباتی در برخی کشورها مطرح شده و حتی با اقبال برخی از رای دهندگان نیز روبه رو میشود، نیز از آن جمله است.
3- یکی از مهم ترین موضوعاتی که ادعای کمیته صلح نوبل را زیر سوال میبرد وجود اتحادیهای همنام با«جنگ» به اسم ناتو است. بازوی جنگی این اتحادیه که با حضور 21 عضو از 28 عضو تشکیل شده این روزها در برخی از نقاط جنگی جهان – البته خارج از قاره اروپا- حضور قدرتمندی دارد. حضور جنگی برخی از کشورهای اتحادیه اروپا در مناطقی چون عراق، افغانستان و لیبی اگرچه صحنههای جنگ را از قاره سبز دور کرده است، اما بدون تردید، هر روزه صحنههایی از خون وآتش را برای کودکان و زنان خاورمیانه خلق میکند.
4- حضور برخی از کشورهای این اتحادیه در باشگاه صادرکنندگان تسلیحات جنگی متعارف وغیر متعارف به جهان تصویر دیگری است که پشت این تصویر زیبا ترسیم شده توسط کمیته صلح نوبل پنهان شده است. هنوز نفسهای دردناک و بدنهای تاول زده مردان و زنان سردشت در خاک ایران و حلبچه در خاک عراق از خاطرها محو نشده است که حاصل قراردادهای بزرگ تجاری و تسلیحاتی دیکتاتوری چون صدام حسین و بزرگ ترین کارخانههای تسلیحات شیمیایی برخی از کشورهای عضو این اتحادیه است.
به نظر میرسد استدلال کمیته صلح نوبل چندان هم بیراه نیست. اتحادیه اروپا جنگ را از قاره سبز تارانده و به سایر مناطق جهان کشانده است. این اقدام کمیته صلح نوبل از سوی برخی از افکارعمومی برخی کشورهای عضو اتحادیه اروپا که به سیاستهای این اتحادیه معترض «مضحک» و «اقدامی فراتر از طنز» خوانده شد.
دنیای اقتصاد
«آیا اقتصاد دولتی راه چاره است؟» عنوان سرمقاله روزنامه دنیای اقتصاد به قلم دكترپویا جبل عاملی است كه در آن میخوانید:
همچنانی که مقامات عالیرتبه کشور بیان میکنند و آمار و اخبار نیز حکایت از آن دارد، اقتصاد ایران بیش از گذشته تحت فشار بینالمللی قرار گرفته است.
هزینه تولید کالا افزایش یافته و ورود کالا نیز به سادگی قبل نیست. صادرات و واردات ایران، به دلیل تنشهای ارزی و تحریمها، در مقایسه با سال گذشته کاهش محسوسی داشته است، ضمن آنکه پروژههای کلان اقتصادی که نیاز به ماشینآلات و سرمایههای صنعتی دارند دچار مشکل شدهاند.
در این بین، از گوشه و کنار صداهایی به گوش میرسد، که سخن از بازگشت به اقتصادی متکی بر انحصارات و دولت سر میدهند. استدلال این است که در شرایط فعلی با سختتر شدن فعالیت اقتصادی به خصوص در حوزه تجارت خارجی، کار در این زمینه باید به نهادهای دولتی یا گروههای مورد اعتماد دولت داده شود تا با وجود ارتباطاتی که بین آنان و دولت وجود دارد، کالاهای مصرفی و سرمایهای ضروری به سرعت تامین شوند.
به بیان دیگر، آنان میانگارند در فضایی که فعالیتهای معمول تجاری با موانع جدی روبهرو است، کار باید به افراد و گروههایی محول شود که نه تنها آشنا به این موانع باشند، بل ارتباط تنگاتنگی با نهادهای دولتی دارند و میتوانند از ابزار اطلاعاتی و سیاسی این نهادها در تامین مایحتاج کشور، بهره ببرند. به معنای دیگر، این رویکرد در پی آن است که مشکل تحریم و فشارهای بینالمللی را با متمرکز کردن کنشهای اقتصادی حل کند. تمرکزی که در نهایت به سیطره و نفوذ بیشتر دولت در اقتصاد منجر میشود.
قابل تصور بود که با بستهتر شدن اقتصاد، فضا برای فعالان بازار در اقتصاد کم شود. ما نه تنها تجربه چنین وضعیتی را در زمان جنگ داشتهایم بل حتی کشورهای سرمایهداری غرب نیز در زمان جنگ، چنین رویکردی را دنبال کردهاند. در واقع ذات چنین وضعیتهایی این است که موجب میشود اقتصاد بیش از پیش دولتی شود، اما میتوان دلایلی در رد این رویکرد آورد.
یکی آنکه این تحریمها بیش از همه به دنبال محدود کردن فعالیتهای دولت هستند.
از این رو به نظر میرسد که میدان دادن به افراد مستقل به نوعی خود میتواند بر ضد تحریمها باشد. البته تا به اینجا هم تحریمها نشان داده که نمیتوان بین دولت و افراد مستقل تمایزی برقرار كرد، اما هر چه اقتصاد بر محور بازار و بنگاههای مستقل به پیش رود، مشروعیت تحریمها که مدعی علیه دولت بودن است نه مردم، از بین میرود.
دلیل دیگر بر ضد این رویکرد آن است که هر چه اقتصاد بستهتر و دولتیتر شود، رانت و فساد اقتصادی ناشی از آن بیشتر میشود. درآمدهای ناشی از استفاده از ارتباط با فلان نهاد دولتی نه بر مبنای بهرهوری و کارآیی که براساس ارتباط است.
چنین وضعیتی ابدا در جهت یک اقتصاد پر رونق توسعه یافته نیست. تا همین جا نیز که اقتصاد آن چنان تغییر رویه نیز نداده است، گزارشهایی مبنی بر تخلفات ناشی از تفاوت نرخ ارز دولتی و آزاد وجود دارد.
دولت در این وضعیت بیش از گذشته باید بر نقش سیاستگذاری خود تکیه زند تا آنکه بخواهد به جای بازار بنشیند. در حالی که میتوان درک کرد که در این شرایط دولت بیش از هر زمان دیگر در حوزههای غیراقتصادی درگیر مسائل بیشمار است، نباید بیش از نقش سیاستگذاری در اقتصاد بر بار خود بیفزاید.