حوزه های علمیه نجف و قم در ورود به سیاست و بحث ولایت مطلقه فقیه تفاوت دیدگاه دارند

آیت الله شیخ جواهری، از استادان حوزه علمیه نجف اشرف به پرسش هایی در زمینه تفاوت دیدگاه های موجود در حوزه های علمیه قم و نجف، ولایت فقیه و سیاست در حوزه های علمیه، استقلال حوزه های علمیه، تخصصی شدن فقه شیعه و حقوق زنان پاسخ داد. او معتقد است: چون بزرگان حوزه علمیه نجف اشرف غیرعراقی بودند، انگیزه ای نیز برای تشکیل حکومت و دست یافتن به آن در عراق نداشته اند. او همچنین با توضیحاتی درباره حقوق زنان تاکید کرد که زنان بدون هیچ شرطی شهروندان درجه یک هستند.

آیت الله جواهری از اساتید درس خارج فقه حوزه علمیه نجف اشرف در گفت وگو با شفقنا (پایگاه بین المللی همکاری های خبری شیعه) به تفاوت های حوزه ی علمیه قم و نجف اشاره کرد.

حوزه های علمیه قم، مشهد و نجف دو مکتب جداگانه نیستند

این استاد حوزه با بیان اینکه حوزه های علمیه قم، مشهد و نجف دو مکتب جداگانه نیستند بلکه تنها بین آنها در روش اختلافاتی وجود دارد، ادامه داد: اگر قائل به مکتب اصولی باشیم، هر دو اصولی هستند و اگر قائل به اخباری باشیم هر دو اخباری.

آیت الله جواهری با اشاره به تفاوت های بین حوزه های علمیه قم و نجف افزود: حوزه علمیه قم به موضوع تبلیغ اهتمام گسترده ای دارد و تبلیغ در این حوزه چه در سطح خطیب و چه در سطح مجتهد در سطح عالی است و عموما مجتهدان قم، خطبای ماهر و حاذقی هستند و در همه مناسبت ها و فصول سال به موضوع تبلیغ اهتمام ویژه ای می دهند اما حوزه علمیه نجف اشرف اینگونه نیست.

روحانی برجسته شیعه عراق در همین زمینه افزود: موضوع تبلیغ در حوزه علمیه نجف اشرف برعهده خطباست و به عالم به عنوان کسی غیر از خطیب نگاه می کنند؛ در نظر آنها اگر عالمی خطیب شود در واقع ساقط شده است و همینطور اگر شاعر شود، از عالمیت ساقط شده است.

اختلاف حوزه های علمیه نجف و قم در روش است

او در ادامه افزود: اختلاف حوزه های علمیه نجف و قم در روش حوزه است نه اینکه مکتب آنها با هم فرق کند و در واقع مناهج استنباط در دو حوزه یکی است.

او تصریح کرد: حوزه علمیه نجف اشرف بیش از هر چیزی به فقه و اصول اهتمام دارد اما دیگر حوزه ها، به علومی از قبیل تفسیر، نهج البلاغه، فلسفه و علومی از این قبیل بیشتر اهتمام دارند.

این عالم شیعه افزود: در حوزه علمیه قم، «هرکس مکاسب شیخ انصاری را خوب بفهمد مجتهد است» اما در حوزه علمیه نجف اشرف، مجتهد کسی است که علاوه بر فهم دقیق کتاب مکاسب شیخ انصاری، مبانی استدلال ایشان را نیز درک کند به طور کلی می توان گفت اختلاف آنها در تعریف مجتهد است.

او اظهار کرد: در حوزه نجف اشرف به فلسفه قدیم کمتر توجه می شود و معتقدند که خواندن آن زمینه ی شبهه و انحراف است اما حوزه علمیه قم معتقدند که فلسفه حتما باید باشد چون در نظر آنها این فلسفه اساس عقاید است. در حوزه علمیه نجف اشرف فلسفه تعمیق نیافته است در واقع آنها برای نخواندن فلسفه این بهانه را می آوردند که شبهه آور و منحرف کننده است.

آیت الله جواهری با بیان اینکه امام خمینی (ره) رشدیافته در حوزه علمیه قم هستند، عنوان کرد: امام خمینی (ره) وقتی که به نجف آمدند کاملا رشدیافته بودند و تسلط عالی ایشان در خطابت به همان پختگی در حوزه علمیه قم برمی گردد که از ویژگی های این حوزه است.

یکی از تفاوت های بین حوزه علمیه نجف و قم، بحث ورود به سیاست است

او یکی دیگر از تفاوت های بین حوزه علمیه نجف اشرف و قم را بحث ورود به سیاست، عنوان و بیان کرد: حوزه قم پیشتر و پیشتر از حوزه نجف اشرف به حوزه سیاست وارد شده است، در نجف قبلا به سیاست وارد می شدند اما این دخالت، همگانی نبود بلکه تنها به افراد اندکی محدود می شد که آنها نیز مجتهد نبودند بلکه به نوعی رهبر دینی بودند.

جواهری با تاکید بر اینکه علمای حوزه نجف اشرف کمتر به سیاست وارد شده اند و بیشتر اهتمام خود را به بیان حقایق و معارف دین اختصاص می دادند، خاطرنشان کرد: ورود به حوزه سیاست در حوزه نجف اشرف به افرادی محدود می شد که مجتهد نبودند و مجتهدان این حوزه بیشتر به همان امور دینی می پرداختند و به هیچ وجه به دنبال به دست گرفتن حکومت نبودند.

او با اشاره به اینکه در بین روحانیون حوزه نجف اشرف تنها آقای صدر به دنبال تشکیل حکومت بود و به حوزه سیاست وارد می شد، گفت: دلیل اینکه علمای حوزه نجف به دنبال حکومت نبودند این بود که شرایط آن فراهم نبود و در واقع چون بزرگان حوزه علمیه نجف اشرف غیرعراقی بودند، انگیزه ای نیز برای تشکیل حکومت و دست یافتن به آن نداشتند.

جواهری در ادامه به موضوع ولایت فقیه اشاره و اظهار کرد: ولایت محدود فقیه از جمله حق قضاوت، صدور فتوا در مسایل شرعی، اخذ وجوهات شرعی و رسیدگی به امور حسبیه همواره در فقه امامیه مطرح و مورد بحث بوده است اما در نظر امام خمینی این ولایت تقریبا به تمام امور مربوط به امام معصوم (ع) گسترش پیدا می کند.

او با بیان اینکه آیت الله حکیم، ولایت مطلقه فقیه را قبول نداشتند، گفت: از دیدگاه امام خمینی (ره)، فقیه تقریبا عهده دار تمام امور مربوط به امام معصوم است و صاحب جواهر نیز قائل به ولایت مطلقه فقیه بودند.

حوزه های علمیه قم و نجف درباره ولایت مطلقه فقیه تفاوت دیدگاه دارند

جواهری افزود: حوزه علمیه قم به نظریه ولایت مطلقه فقیه معتقد است اما حوزه نجف اشرف در این موضوع نیز با حوزه قم تفاوت دیدگاه دارد و به نظریه دوم یعنی همان ولایت محدود فقیه و در دست گرفتن امور حسبیه گرایش دارد. علمای حوزه علمیه نجف اشرف هیچگاه برای به دست گرفتن حکومت تلاش نکرده اند بلکه همواره در راستای بیان معارف دین و اموری از قبیل ارشاد و ارائه نصیحت تلاش کرده اند چون شرایط اینگونه ایجاب می کرد.

او تاکید کرد: بر اساس دیدگاه علما و مراجع حوزه نجف اشرف، اگر مردم خواهان تشکیل حکومت باشند، آنها نیز در این جهت تلاش می کنند وگرنه برای این موضوع اقدامی انجام نمی دهند و تنها به همان موضوع اصلی خود یعنی ارائه ارشاد و نصیحت و بیان معارف و حقایق دین اکتفا می کنند.

جواهری با اشاره به اینکه وقتی در زمان امام علی(ع)، حکومت از ایشان غصب شد، امام (ع) کنار رفتند و به موضوع بیان حقایق و معارف دین اکتفا کردند، عنوان کرد: در واقع موضوع از این قرار بود که در آن زمان شرایط تشکیل حکومت برای امام علی(ع) مهیا نبود و مردم نیز از ایشان نخواستند که چنین اقدامی انجام دهند به همین دلیل ایشان سکوت اختیار کردند و مصلحت را در این دیدند.

این روحانی برجسته شیعه در عراق اظهار کرد: بر اساس دیدگاه حوزه نجف اگر مردم بخواهند فقیه در امور مربوط به حکومت دخالت می کند و در واقع دو امامت وجود دارد؛ یکی امامت الهی و دیگری امامت دنیوی؛ امامت در مورد اول، همان مساله هدایت مردم و بیان حقایق و معارف دین اسلام برای آنهاست اما امامت در مورد دوم، در صورتی است که تقاضایی از مردم در این زمینه باشد و آنها خواستار تشکیل حکومت باشند که در این حال اگر مردم خواستار باشند، مراجع و علما دخالت می کنند در غیر این صورت، نه.

استاد حوزه علمیه نجف با اشاره به اینکه سید محمدباقر حکیم مرجعیت سیاسی را مطرح کرده است، گفت: مراجع و علمای حوزه علمیه نجف اشرف به همان موضوع بیان حقایق و معارف دینی و به طور کلی امور دینی اکتفا می کنند اما در مورد امور سیاسی، برخی رهبران دینی به این موضوع گرایش دارند که جریان صدر نیز نتیجه همین موضوع است.

این گفت و گو ادامه دارد...