گزیده سرمقاله روزنامههای صبح امروز
روزنامههای صبح امروز سرمقالههای خود را به مهمترین مسایل داخلی و بین المللی اختصاص دادند.
كیهان
«چه كسی در آن نقطه منتظر بود؟!» عنوان یادداشت روز روزنامه كیهان به قلم حسین شریعتمداری است كه در آن میخوانید:
1- با نگاهی گذرا به عرصه اقتصادی كشور، دو طیف با دو انگیزه متفاوت و حتی متضاد را میتوان دید كه اصرار دارند گرانیهای افسارگسیخته این روزها را به «تحریم» ها نسبت دهند. طیف اول؛ برخی از مسئولان هستند كه شماری از آنها تحلیل واقع بینانهای از ماجرا ندارند و شماری دیگر با نسبت دادن گرانیها به تحریم ها، وظیفه و مسئولیتی را كه برای مهار گرانی برعهده داشته و دارند، نادیده میانگارند و یا از میزان و غلظت آن میكاهند.
افراد این طیف- غیر از اعضای اصلی یك حلقه انحرافی كه حساب جداگانهای دارند- مانند همه مردم از افزایش بی رویه و جهشی قیمتها نگرانند ولی چرا با حلقه یاد شده در نسبت دادن گرانی به تحریمها همصدا میشوند؟ پاسخ به درستی معلوم نیست ولی میتوان از فشار و تحمیل حلقه انحرافی به عنوان یكی از علتهای موثر در این همصدایی یاد كرد. حلقهای كه عقبهای مشكوك و پیوندهایی غیرقابل توضیح و توجیه دارد.
طیف دوم؛ مجموعهای از كلان سرمایه داران سودجو و دنبالههای داخلی دشمنان بیرونی هستند كه با دست اندازی به بازار كالا و خدمات مورد نیاز مردم، از یكسو كیسههای خود را از اموال حرام و غارت شده پر میكنند و از سوی دیگر نارضایتی ناشی از گرانی را به حساب تحریمها مینویسند. این طیف تاكنون ردپاها و سرنخهای فراوانی از خود برجای گذاشته كه ردیابی آن برای مراكز امنیتی و اطلاعاتی كشور به آسانی امكان پذیر بوده و هست و در موارد بسیاری نیز، برخورد و بازداشت شماری از آنها- تاكید میشود كه فقط شماری از آنها- را در پی داشته است.
دو طیف یاد شده، اگرچه انگیزههای متفاوتی دارند و طیف اول- غیر از حلقه انحرافی- خودی و طیف دوم، غریبه است ولی این دو طیف متفاوت؛ نهایتا در یك نقطه به هم میرسند. نقطهای كه در آن، ضروری ترین نیاز این روزهای آمریكا و متحدانش تامین میشود. چرا...؟! بخوانید!
2- آمریكا از حمله نظامی ناامید است و به خوبی میداند كه در صورت دست زدن به این اقدام احمقانه، چه فاجعه بزرگی در انتظارش خواهد بود. از سوی دیگر، جمهوری اسلامی ایران «موقعیت آمریكا» به عنوان یك ابرقدرت سابق! و «موجودیت اسرائیل» را به عنوان یك رژیم جعلی و تحمیلی كه با بلندپروازی دو خط آبی به نشانه نیل تا فرات را بر پرچم خود نقش بسته بود، با خطر جدی روبرو كرده است.
این واقعیت به قول حضرت آقا در اجتماع پرشور مردم بجنورد «شعار» نیست، تحلیل هم نیست، بلكه خبری غیرقابل انكار است.
انقلابهای اسلامی منطقه كه با الگو گرفتن از انقلاب اسلامی ایران پدید آمده است، شكستهای پی درپی آمریكا و متحدانش در جنگهای عراق و افغانستان و 33 روزه و 22 روزه، بحران مالی آمریكا و اروپا كه طی 60 سال اخیر بی سابقه بوده است، جنبش فراگیر وال استریت كه براندازی نظام سرمایه داری را دنبال میكند، فروپاشی رژیم صهیونیستی كه به گفته نتانیاهو، در اطراف آن خمینی و خامنهای خیمه زدهاند و دهها نمونه دیگر كه به گفته برژینسكی در شورای راهبردی «آتلانتیك»، آمریكا را از بلندای ابرقدرتی 2001 به دره فاجعه آمیز 2011 كشانده است و به گفته نتانیاهو در گزارش دسامبر 2011 به كمیسیون سیاست خارجی سنای آمریكا «موجی است كه از تنگه خیبر در عربستان تا تنگه جبل الطارق در مراكش، طوفان به پا كرده، قدرتهای منطقهای هم پیمان غرب نظیر مصر و تونس را به زیر كشیده، حاكمیتهای عربستان و اردن را به لبه پرتگاه كشانده و«لولای تاریخ- HISTORY HINGE-» را به نفع خود چرخانده است» و یا به قول كارتر «آنچه این روزها در خاورمیانه میبینم و میشنوم برایم آشناست. آن را در انقلاب 1979 ایران دیده و شنیده بودم.» و...
ماه گذشته بعد از لغو رزمایش از قبل اعلام شده آمریكا و چند كشور اروپایی و عربی در خلیج فارس، ژنرال «جان میلر» درباره علت لغو این رزمایش گفت؛ ترافیك سنگین دریایی در خلیج فارس مانع برگزاری آن بوده است! ولی ژنرال «رابرت گیتس» در مصاحبه با CNN گفت؛ «واقعیت آن است كه ما- آمریكا- دیگر در خلیج فارس غریبه ایم و ملتهای منطقه از دریچه چشم ایران كه نسبت به آمریكا نفرت بار است به ما نگاه میكنند».
گفتنی است حمله نظامی به ایران قبلا در جریان جنگ تحمیلی صورت پذیرفته و علی رغم شرایط بسیار سخت آن روزها، ناكام مانده بود و میتوان حدس زد كه امروزه با توجه به پیشرفتهای نظامی حیرت انگیز ایران اسلامی و شرایط حساس منطقه، نتیجه حمله احتمالی چه خواهد بود؟!
3- آمریكا و اسرائیل اگر با ایران اسلامی مقابله نكنند، اولی «موقعیت» خود و دومی «موجودیت» خود را از دست میدهد بنابراین ناچار به مقابله هستند، اما چگونه؟! حمله نظامی برای آنها فاجعه آفرین است. كودتای مخملی در فتنه همه جانبهای نظیر فتنه آمریكایی- اسرائیلی 88 نیز با شكست روبرو شده، عرصه جنگ نرم نیز به نوشته مستند و گزارش میدانی هافینگتون پست به نفع ایران تمام شده است.
این نشریه آمریكایی در بخشی از گزارش فوریه 2012 خود- بهمن 1390- از اوباما میپرسد؛ اگر در جنگ نرم پیروزی نصیب آمریكا شده است، چرا امروزه مردم در خاورمیانهای كه 50 سال تحت نظارت و حضور ما بود، علیه آمریكا دست به شورش زده و از ایران به عنوان الگو یاد میكنند؟! در پی این ناكامیها كه به قول حضرت آقا ویترینی از شكستهای آمریكا و اسرائیل را در منطقه به نمایش گذارده است، نوبت به تحریمها و فشار اقتصادی میرسد تا به گفته خانم هیلاری كلینتون، «تحریمهای فلج كننده ایران را به عقب نشینی و امتیاز دادن وادار كند»!
تحریمهای اقتصادی در پوشش مقابله با برنامه هستهای جمهوری اسلامی ایران صورت پذیرفته است كه به قول دقیق و حكیمانه رهبر معظم انقلاب- از جمله در دیدار پرشور اخیر مردم خراسان شمالی با ایشان- فقط بهانهای برای تحریم هاست. همین جا اشاره به اعتراف صریح «جرج فریدمن» مسئول موسسه راهبردی استراتفور خالی از فایده نیست. مسئول این موسسه كه به باشگاه كهنه كاران سازمان سیا، شهرت دارد در مصاحبه با واشنگتن پست میگوید؛ «مشكل ما با ایران، برنامه هستهای این كشور نیست، مسئله آن است كه ایران نشان داده است نه فقط بدون رابطه با آمریكا، بلكه در حال ستیز و درگیری با آمریكا میتوان قدرت اول منطقه در هر دو عرصه نظامی و تكنولوژیك بود. همین تصویر از ایران است كه آن را به الگو تبدیل كرده و تحولات منطقه را در پی داشته است.»
خراسان
«چند نکته درباره یک سفر» عنوان یادداشت روز روزنامه خراسان به قلم رضا واعظی است كه در آن میخوانید:
سرانجام انتظار چند هفتهای مردم خراسان شمالی به پایان رسید و رهبرمعظم انقلاب اسلامی سفر خود به این استان را آغاز کردند. استقبال بی نظیر، دیدارهای فشرده و با همه اقشارمردم و بیانات کلیدی و مهم رهبر معظم انقلاب حاوی نکات ارزشمندی است که در صورت تدبیر بر روی این نکات و حرکت در مسیر این رهنمودها، حسرت دوباره دشمنان را رقم خواهد زد. روز آغازین سفرو بیانات رهبر معظم انقلاب نکات بسیاری دارد که به چند مورد آن اشاره میکنیم.
1- استقبالی که مردم باب الرضا(ع) به ویژه جوانان و نسل سومیها از رهبر انقلاب اسلامی کردند و نمایش صحنههای کم نظیر و نابی که از عشق و دلدادگی مردم و نسل جوان به نظام اسلامی و ولایت رقم خورد، نشان داد که مردم برغم بروز مشکلاتی که به دلیل جنگ اقتصادی دشمن از یک سو و ضعف نهادهای تصمیم ساز و مجری از سوی دیگر بوجود آمده همچون گذشته به کشور و رهبر خود عشق میورزند، علاقه مندند و به خوبی شرایط را درک کرده و وظیفه شناسند. قطعا این استقبال باشکوه درسهای بسیاری برای دشمنان ملت ایران خواهد داشت همانهایی که با اعمال دشمنیهای مدرن از جمله جنگ روانی و اتخاذ تحریمهای غیر انسانی و اخلاقی و با حجم عظیمی از رسانههای گروهی به جنگ با ملت ایران آمدهاند تا شاید بین مردم و نظام اسلامی فاصله بیندازند.
این استقبال حسرتی بر دل آنها گذاشت و دیدند که پیوند مردم و نظام واقعا ناگسستنی است و اگر درصدی امیدواری در جبهه استکبار بوجود آمده مربوط به عملکرد برخی از مسئولان و بی تدبیری آنهاست مسئولانی که به جای چارهاندیشی برای پاسخ به این همه عشق و ارادت مردم به نظام ورهبری و برنامه ریزی برای خنثی سازی اقدامات دشمنان ملت ایران، به دنبال مچ گیری و متهم کردن یکدیگرند و از پذیرش مسئولیتها شانه خالی میکنند فرقی هم نمیکند این طیف هم در دولت و هم در مجلس و هم دستگاههای نظارتی و قضایی حضور دارند و نمونههای آن نیز بسیار است.
2- رهبر معظم انقلاب در یک دیدار منطقهای و محلی نقطه کانونی بیاناتشان مسایل کلان و اصلی کشور بود. آنجا که صراحتا فرمودند گرانیهای لجام گسیخته و بیکاری در راس مشکلاتی است که همه مردم با آن دست به گریبانند. تمرکز ایشان برمسایل مهم و اساسی کشور درسی گویا برای دیگر بخشها در دولت و مجلس است تا به جای پرداختن به مسایل حاشیه (که در بسیاری از آنها هم اغراض شخصی و جناحی و تسویه حسابهای گروهی پشت آن است) به مسایل اصلی و واقعی مردم بپردازند و چارهاندیشی صحیح بنمایند. همانگونه که رهبر معظم انقلاب در جمع پر شور اترک نشینان فرمودند، ملت ایران با شرایط بوجود آمده از سوی غرب نا آشنا نیست.
بنابراین مشکل کار در نگاه متفاوت و نوع مدیریت و خودباوری عناصر تاثیر گذار در زمان حال و دورانهایی همانند زمان جنگ است در آن دوران برغم عقب ماندگیهای مزمن به یادگار مانده آن دوران وابستگی به غرب، اراده، اخلاص، همدلی و همکاری حرف اول را زد و نه تنها گذر از مشکلات به راحتی صورت گرفت که آن دوران پلی برای رهایی از وابستگی و تحقق پیشرفتهای بسیار و سرمایه توفیقاتی شد که اکنون در حوزههای مختلف علمی فنی، تکنولوژیکی، سیاسی، اقتصادی و بین المللی بوجود آمده است. از این رو اگر امروز هم مسئولین در بخشهای مختلف به جای مچ گیری و تخریب یکدیگر و پرداختن به مسایل حاشیهای درصدد حل مشکلات اصلی و اساسی برآیند، سرمایههای مهم انسانی، فکری، مالی و فرهنگی به کمک آنها خواهد آمد.
3- یکی از مشکلات نگاه تک بعدی به مشکلات است. توسعه و پیشرفت و گذر از مشکلات و حل مسایلی که در کشور وجود دارد چند وجهی است بنابراین نمیتوان این مسایل و مشکلات را ه تک بعدی دید بلکه باید از ابعاد مختلف نگاه کرد و برای آن برنامه ریزی نمود مثلا مسایل پیش آمده در بازار و دلال بازیهای بازار ارز و سکه و طلا کاملا اقتصادی دیده میشود به همین دلیل تاکنون راهحل درستی نه از سوی دولت و نه از سوی مجلس ارائه نشده است و حال آنکه بخش عمده این مشکلات به مسایل روانی، بازیهای سیاسی، بی اخلاقیها در عرصه تجارت که از آن دلال بازی درمی آید و عدم توجه به مسایل دینی، ارزشی و فرهنگی در مدیریت بازار و اصل داد وستد در بازار است یعنی اخلاق و احکام حاکم بر بازار که متاثر از اصول ارزشمند دینی و اخلاقی و فرهنگی ملت ایران از جمله رعایت اصل انصاف، حرمت احتکار و ربا و.... است و رعایت آن جلوی بسیاری از مسایل را خواهد گرفت.
4- نکته دیگر در بیانات رهبر معظم انقلاب توجه دادن مردم و مسئولین به لحظه و موقعیت شناسی است. در برهههای مختلف مردم نشان دادهاند که موقعیت شناسند (انتخابات مجلس نهم که حضور مردم شوکی مهلک برای اردوگاه غرب بود، دیدار و استقبال از مسئولین نظام، راهپیمایی روز قدس، نماز عید فطر و استقبال باشکوه مردم استان خراسان شمالی نمونههایی از این موقعیت شناسی مردم است) اما به نظر میرسد بخش قابل توجهی از مسئولین در بخشهای مختلف در این آزمون ناموفق بودهاند چنانکه تحلیل امروز جامعه به ویژه در اولویت شناسی، مدیریت بازار و رفع مشکلات این را نشان میدهد به نحوی که مسئولین غربی وآ مریکایی را در اعمال فشار به ملت ایران امید وار کرده است.
مطمئن باشید اگر مسئولین کشور در سال گذشته نوسانات بازار ارز را به خوبی مدیریت میکردند امروز شاهد افزایش و تشدید تحریمها از سوی غربیها نبودیم و در داخل هم اخلال گران بازار جرات بوجود آوردن این آشفته بازار را نداشتند.
جمهوری اسلامی
«فرهنگ اعتراف به اشتباه» عنوان سرمقاله روزنامه جمهوری اسلامی است كه در آن میخوانید:
"یكی از خطاهائی كه در اواسط دهه هفتاد انجام شد، ادامه سیاست كنترل جمعیت بود كه این اشتباه باید جبران شود زیرا نسل جوان عامل اصلی پیش روندگی كشور است. البته اجرای سیاست كنترل جمعیت در اوائل دهه هفتاد كار صحیحی بود اما ادامه آن از اواسط دهه هفتاد اشتباه بود و مسئولین كشور و از جمله رهبری در این اشتباه سهیم هستند و باید از خداوند طلب عفو كنند. "
این، فرازی از بیانات رهبر انقلاب در جمع مردم استان خراسان شمالی در روز چهارشنبه گذشته (19/7/91) است كه بلافاصله پس از ورود به بجنورد در ورزشگاه تختی این شهر ایراد شد. این سخن از دو نظر دارای اهمیت است و باید مورد توجه ویژه قرار گیرد؛ اول آنكه مجموعه نظام جمهوری اسلامی هر چند دیر اما به هر حال به این نتیجه رسیده كه در مورد سیاست كنترل جمعیت باید تجدیدنظر كند و دوم آنكه بالاترین مقام نظام با صراحت اعلام كرده است یكی از سیاستهای اساسی كه مورد تأیید كلیه مسئولین قرار گرفته بود اشتباه بوده و باید جبران شود.
در مورد نكته اول در این مقاله سخن چندانی نداریم، زیرا اكنون مسئولان جمهوری اسلامی درحال تجدیدنظر در سیاست كنترل جمعیت هستند و حتی تلاش برای تشویق مردم به ازدیاد نسل، به سیاست رسمی نظام تبدیل شده است. البته در حاشیه همین مقوله لازم است به دو نكته اشاره كنیم؛ یكی اینكه سیاست كنترل جمعیت به شكلی كه در اوائل دهه هفتاد به اجرا درآمد از همان آغاز اشتباه بود زیرا به جای اجبار و توسل به اهرمهای قانونی برای وادار ساختن مردم به خودداری از داشتن فرزندان بیش از میزان تعیین شده توسط دولت، لازم بود فرهنگ چگونه فرزنددار شدن ترویج شود. به عبارت روشن تر، اگر از ابتدا این فرهنگ ترویج میشد كه هرخانوادهای با توجه به میزان امكانات مادی و معنوی و قدرتی كه برای تعلیم و تربیت فرزند دارد به همان میزان فرزنددار شود، چنین سیاستی نه تنها اشتباه نبود بلكه برای همیشه قابل استمرار نیز بود. نكته دوم اینكه در همان زمان كه سیاست كنترل جمعیت در كشور به اجرا درآمد همین نكته توسط عدهای از خیرخواهان از جمله دانشگاهیان و پزشكان گوشزد شد و صدها مقاله و گزارش و مصاحبه در روزنامه جمهوری اسلامی در نقد این سیاست به چاپ رسید ولی مسئولان نظام به آنهمه تذكر خیرخواهانه بیاعتنائی كردند و شد آنچه نمیبایست میشد. اكنون جمعیت كشور درحال پیر شدن است، توازن جمعیتی به ویژه از نظر نسبت اقلیتهای دینی و مذهبی و قوص با اكثریت دستخوش تغییرات زیاد شده و مهمتر اینكه فرزند كمتر داشتن به یك فرهنگ تبدیل شده است، واقعیتی كه تغییر دادن آن كار چندان آسانی نیست.
نكته دوم، یعنی اینكه بالاترین مقام نظام با صراحت اعلام كرده است یكی از سیاستهای اساسی كه مورد تأیید كلیه مسئولین قرار گرفته بود اشتباه بوده و باید جبران شود، از این جهت مهم است كه یك اتفاق بیسابقه در میان مسئولین نظام جمهوری اسلامی است. متأسفانه فرهنگ اعتراف به اشتباه و عذرخواهی از مردم و تأكید بر اینكه باید بابت اشتباهات از خدا طلب عفو شود، در میان مسئولین ما اصولاً جایگاهی ندارد. امام خمینی در چند مورد با صراحت اعلام كردند كه اشتباه كردهاند و رهبر انقلاب نیز دو سال قبل در مراسم 14 خرداد در حرم امام خمینی با اشاره به همین سیره بنیانگذار نظام جمهوری اسلامی بر ضرورت اعتراف به اشتباه و تصحیح آن توسط مسئولان تأكید كردند ولی علیرغم این اقدامات و تذكرات، هنوز پذیرش اشتباه به یك فرهنگ در میان مسئولین تبدیل نشده است.
عجیب است كه تمام مسئولان ما از خرد و كلان عادت دارند خود را مصون از اشتباه بدانند، سفرهای داخلی و خارجی خود را بدون استثنا "پربار" معرفی كنند و هرگز كمترین عیب و نقصی را به آن وارد ندانند! این، درست برخلاف تعالیم اسلام و اخلاق اجتماعی است و چیزی است كه حتی در غرب و شرق جهان امروز نیز جائی ندارد. در كشورهای غربی همواره مسئولان دولتی بر وجود مشكلات، عیوب و نواقص اقدامات خود و ناموفق بودن سفرهایشان نیز در كنار نكات مثبت تأكید میكنند. همین فرهنگ، در اظهارات مسئولان كشورهای پیشرفته شرقی از قبیل ژاپن و چین نیز مشهود است. ما دین خود را به عنوان دین برتر و انقلابمان را به عنوان انقلابی كه ریشه در فرهنگ و ارزشها دارد به رخ غرب و شرق میكشیم و حق هم داریم كه به دین و انقلابمان بنازیم ولی متأسفانه روش هایمان حتی در بخش قضاوت كردن درباره عملكردهایمان با دستورالعملهای این دین و این انقلاب منطبق نیست.
در مقابل، تا دلتان بخواهد از روشهای تخریبی برای نفی خدمات و زحمات و تلاشهای صادقانه این و آن استفاده میكنیم، خوبیها را به خودمان نسبت میدهیم و ضعفها و بدیها را به رقبایمان! اینها همه برخلاف تعالیم اسلام است و اخلاق سیاسی و اجتماعی به كارگزاران نظام حكومتی اسلامی حكم میكند به اشتباهات خود اعتراف كنند، ازخدا طلب مغفرت نمایند و درصدد جبران بر آیند. این، همان كاری است كه رهبر انقلاب در جمع مردم خراسان شمالی انجام دادند و البته باید به یك فرهنگ تبدیل شود و از این پس كلیه مسئولین نظام جمهوری اسلامی با همین فرهنگ به تعامل با مردم بپردازند و در عمل نیز برای جبران اشتباهات خود اقدام نمایند.
اگر مسئولان نظام جمهوری اسلامی از همین اقدام رهبری درس بگیرند و اعتراف به اشتباه را به یك فرهنگ تبدیل كنند، میتوان با اطمینان گفت سفر رهبر انقلاب به خراسان شمالی بزرگترین دستاورد را داشته است. تردیدی نیست كه سیاستهای اشتباه دیگری نیز بوده كه مسئولان باید شجاعت اعتراف به آنها را داشته باشند و مطمئن باشند كه فرهنگ پذیرش اشتباه و عذرخواهی از مردم و جبران كردن اشتباهات، به نفع همه حتی خودشان خواهد بود.
رسالت
«جنگ احزاب، امتحانی در میانه بدر و خیبر» عنوان سرمقاله روزنامه رسالت به قلم صالح اسکندری است كه درآن میخوانید:
عنصر تشبیه، تمثیل و اشاره به حوادث تاریخی یک سنت قرآنی است که هدف اصلی از آن پند و عبرت گرفتن از کردار، رفتار و گفتار گذشتگان است. « به راستی در سرگذشت آنان، برای خردمندان عبرتی است. سخنی نیست که به دروغ ساخته شده باشد، بلکه تصدیق آنچه [از کتابهایی] است که پیش از آن بوده و روشنگر هر چیز است و برای مردمی که ایمان میآورند رهنمود و رحمتی است.» (یوسف: 111) کسانی که از تاریخ درس نمیگیرند محکوم به تکرار آنند چرا که تاریخ در حال تکرار است. از رهگذر این اشارات تاریخی برخی مفاهیم گنگ و غیر قابل ملموس که بعضا در غبار فتنههای زمانه و حجاب معاصرت گم میشوند رخ مینمایانند و حق را از باطل، سفیدی را از سیاهی و سره را از ناسره تمییز میدهند.
رهبر معظم انقلاب نیز با تاسی به همین سنت حسنه قرآنی در تحلیل و تبیین برخی وضعیتها و مقاطع زمانی حساس در کشور از این اشارات تاریخی به خصوص حوادت تاریخی صدر اسلام استفاده میکنند که حاوی پیامها و عبرتهای زیادی است. معظم له در سفر اخیر خود به استان خراسان شمالی در دیدار روحانیون و علمای این استان با تشبیه وضعیت کنونی کشور به جنگ احزاب فرمودند: امروز نیز همانند شرایط جنگ احزاب در دوران پیامبر(ص)، همه دشمنان ملت ایران در سطح بین المللی و منطقه ای، دست به دست یکدیگر دادهاند، تا ایستادگی و عزم راسخ این ملت را بشکنند اما همانگونه که در آن جنگ، مومنان به خود ترس و تردید راه ندادند، ملت ایران هم با تلاش برای افزایش قدرت و تواناییهای خود، در مقابل فشارها ایستاده است.
رهبر معظم انقلاب اسلامی افزودند: در جنگ احزاب عدهای منافق و سست ایمان، مومنان را مورد عتاب و خطاب قرار میدادند که چرا کوتاه نمیآیید و سیاست خود را عوض نمیکنید اما یاران واقعی پیامبر(صلی الله علیه و آله وسلم) در پاسخ به آنها میگفتند: ما از این فشارها تعجب نمیکنیم و نمیهراسیم و به راه خود ادامه خواهیم داد.
جنگ احزاب یک آزمون و ابتلای الهی در میانه جنگهای بزرگی نظیر بدر و خیبر در سال پنجم هجری بود. در این جنگ اگر چه نبرد جدی صورت نگرفت اما امتحان الهی سبب شد با افشای چهره نفاق سیاسی و اقتصادی در بین مسلمین عیار جبهه ایمان بالا برود و آنها را مهیای پیروزی در جنگ خیبر کرد که مقدمه فتح الفتوح مسلمین بود.
در جنگ احزاب تمام قبایل و گروههای مشرکین، منافقین و حتی یهودیان دست به دست هم دادند تا اسلام را به زانو در آورند. در این جنگ به تعبیر پیغمبر اکرم(صلی الله علیه و آله وسلم) تمام اسلام در برابر تمام کفر قرار گرفت. بیش از 10 هزار نفر از مشرکین به سمت مدینه حرکت کردند. پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) شورای نظامی تشکیل دادند و در این شورا به پیشنهاد سلمان فارسی خندقی در نقطه نفوذپذیر مدینه حفر کردند تا سپاهیان دشمن نتوانند از آن عبور کنند. سپاهیان کفر به همراهی یهودیان حدود یک ماه شهر مدینه را محاصره کردند. محاصره مدینه توسط سپاهیان مشرکین موجی از رعب و وحشت را در دل برخی از ساکنین شهر ایجاد کرده بود.
خداوند متعال در سوره احزاب وضعیت حاکم بر مدینه را در هنگام محاصره اینگونه ترسیم فرمودهاند:
ای كسانی كه ایمان آوردهاید نعمتخدا را بر خویش یادآور شوید، در آن هنگام كه لشگرهای(عظیمی)به سراغ شما آمدند، ولی ما باد و طوفان سخت و لشگریانی كه آنان را نمیدیدید بر آنها فرستادیم(و به این وسیله آنها را در هم شكستیم)و خداوند به آنچه انجام میدهید، بیناست.
به خاطر بیاورید زمانی را كه آنها از طرف بالا و پایین به شهر شما وارد شدند
(و مدینه را محاصره كردند)و زمانی را به یاد آورید كه چشمهااز شدت وحشتخیره شده بود و جانها به لب رسیده بود و گمانهای گوناگون[بدی]به خدا میبردید!در آن هنگام مؤمنان آزمایش شدند و تكان سختی خوردند.
به خاطر بیاورید زمانی را كه منافقان و كسانی كه در دلهایشان بیماری بود، میگفتند خدا و پیامبرش جز وعدههای دروغین به ما ندادهاند.
نیز به خاطر بیاورید زمانی را كه گروهی از آنها گفتند:ای اهل یثرب!(مردم مدینه)اینجا جای توقف شما نیست، به خانههای خود بازگردید. و گروهی از آنان از پیامبر اجازه بازگشت میخواستند و میگفتند خانههای ما بدون حفاظ است، در حالی كه بدون حفاظ نبود، آنها فقط میخواستند(از جنگ)فرار كنند!
آنها چنان ترسیده بودند كه اگر دشمنان از اطراف و جوانب مدینه بر آنان وارد میشدند و پیشنهاد بازگشتبه سوی شرك به آنها میكردند، میپذیرفتند، و جز مدت كمی برای انتخاب این راه درنگ نمیكردند. (احزاب:9-14)
در یک ماه محاصره شهر مدینه لحظات بسیار سخت و خطرناكی بر مسلمانان گذشت منافقین در میان لشكر اسلام سخت به تكاپو افتاده بودند تا بتوانند بیمار دلان و سست عنصران را از سپاه اسلام جدا کنند. آنها مرتب دم از هیبت و هیمنه جبهه کفر میزدند و دل مسلمانان را خالی میکردند. آنها همه چیز را برای مسلمانان پایان یافته وانمود میکردند و به دنبال سازش با جبهه کفر بودند که در آستانه شهر مدینه و پشت خندق اردو زده بود و منتظر لحظهای غفلت برای تصرف این شهر و تاراج جان و مال و ناموس مسلمانان بود. غافل از اینکه نفسهای گرم پیغمبر اکرم(ص) چیزی جز امیدواری به آینده و توکل به ذات اقدس اله نبود. امید به وعدههای حق پروردگار بصیری که به هر آنچه بندگانش انجام میدهند آگاه است. خداوند متعال با این امتحان و ابتلا میخواست در این غزوه آخرین ضربه را بر پیكر كفر فرود آورد و صف منافقین و کسانی که "فی قلوبهم مرض" بود را نیز از صفوف مسلمین مشخص سازد.
تهران امروز
«ترکیه و راهزنی هوایی» عنوان یادداشت روز روزنامه تهران امروز به قلم حسن هانیزاده است كه در آن میخوانید:
اقدام اخیر دولت رجب طیب اردوغان در فرود اجباری یک فروند هواپیمای غیر نظامی سوری که از مسکو عازم دمشق بود تنش های 18 ماهه دمشق – آنکارا را وارد مرحله حساس وخطرناکی ساخت. این اقدام از سوی دولت سوریه به عنوان راهزنی هوایی تلقی شد واین کشور تهدید کرده که در مورد هواپیماهای غیر نظامی ترکیه که از آسمان سوریه عبور میكنند اقدام مشابهی اتخاذ خواهد کرد.
اگر چه دولت ترکیه پس از تفتیش کامل هواپیما اجازه پروازبه این هواپیمای سوری داد اما دولت روسیه نسبت به اقدام ترکیه از خود واکنش نشان داد زیرا شماری از سرنشینان هواپیمای سوریه را اتباع غیرنظامی روسی تشکیل میدادند.
ولادیمیر پوتین رئیسجمهور روسیه در واکنش تنبیهی نسبت به اقدام ترکیه دیدار رسمی خود را ازآنکارا که قرار بود، فردا «یکشنبه» صورت گیرد لغو کرد. به نظر می رسد ترکیه اکنون نقش ناتو را در رخدادهای سوریه ایفا میکند زیرا روسیه با وتوی 3 پیشنویس قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل، از قرار دادن سوریه تحت بند 7 منشور سازمان ملل جلوگیری کرد. شکست آمریکا و غرب در دخالت مستقیم نظامی در رخدادهای سوریه موجب شده تا این کشورها نقش نظامی فعالتری به ترکیه بدهند تا با حمله به مرزهای سوریه زمینه دخالت ناتو را فراهم کند.
طبق مواد 4و5 آییننامه ناتو هر کشورعضو این سازمان مورد تعرض کشور دیگری قرار گیرد این امر به مفهوم تهاجم به همه کشورهای عضو ناتو تلقی میشود. لذا حادثه اخیر روستای «آکجاقلعه» که منجر به کشته و زخمی شدن 14 تبعه ترک شد اگرچه یک حادثه کاملا مشکوک بود اما ترکیه درصدد بهرهبرداری سیاسی ونظامی از این رخداد مرزی است. طولانی شدن پروسه سرنگونی دولت بشار اسد و ناتوانی گروههای مسلح سلفی و وهابی در این خصوص موجب شده تا کشورهای غربی، آمریکا، قطر وعربستان از ترکیه برای دخالت مستقیم نظامی در بحران سوریه کمک بگیرند.
بشار اسد رئیسجمهور سوریه با آگاهی از اهداف بعدی ترکیه برای تنش آفرینی در مرزهای مشترک، به نیروهای مسلح خود دستور داد تا به مسافت10 کیلومتر از نقطه صفرمرزی به داخل خاک سوریه عقبنشینی کنند تا بهانه از آنکارا برای حمله به مرزهای سوریه گرفته شود.
هدف آنکارا از ایجاد تنشهای مرزی با همسایه خود سوریه درگیر ساختن حداقل 5 لشکر پیاده ومکانیزه سوریه در مرزهای مشترک وکاهش فشار نیروهای مسلح دولت بشار اسد علیه نیروهای تروریستی در شهرهای ادلب، حلب، حمص دیر الزور، درعا وحومه دمشق است. به همین دلیل اخیرا گروه های تروریستی ضمن دریافت کمک گسترده نظامی وتسلیحاتی از ترکیه، قطر وعربستان، شهرهای مرزی ادلب، اعزاز ومعره النعمان را اشغال تا اتوبان استراتژیک دمشق- حلب را قطع کنند.
نیروهای مسلح دولتی سوریه با اتخاذ تاکتیک هوشمندانه موسوم به «زمین در مقابل زمان» اجازه دادند تا گروههای تروریستی وارتش موسوم به آزادیبخش سوریه به سمت اتوبان دمشق حلب پیشروی کنند تا در یک حمله غافلگیرانه و گسترده نیروهای زبده ارتش آزادی بخش را محاصره و قلع و قمع کنند. قطعا اگر این نیروها در آینده سرکوب شوند، ارتش ترکیه نیز فاز نظامی خود را به بهانه حفظ امنیت مناطق مرزی خود در طول مرز 850 کیلومتری مشترک با سوریه عملیاتی خواهد کرد.
با این حال چندین عامل باز دارنده دولت ترکیه را به اتخاذ اقدامات احتیاطآمیز مجبور ساخته و موجب توقف ورود نیروهای مسلح ترکیه به خاک سوریه شده. نخستین عامل مخالفت روسیه، چین و جمهوری اسلامی ایران با اقدام نظامی ترکیه علیه سوریه است زیرا دولت رجب طیب اردوغان از گسترش بحران سوریه به خارج از مرزهای دو کشور نگران است.
از سوی دیگر مخالفت 12 میلیون علوی ترک و نیز رهبران احزاب چپ و ملیگرای این کشور با هرگونه اقدام نظامی ترکیه علیه سوریه به توقف طرح نظامی ارتش ترکیه در مرزهای سوریه منجر شد. با این حال هرگونه اقدام نظامی ترکیه علیه سوریه به وضعیت میدانی این کشور در آینده بستگی دارد زیرا شکست احتمالی ارتش آزادیبخش در تصرف کامل شهرهای حلب، حمص وحومه دمشق موجب خواهد شد تا ترکیه گزینه حمله نظامی به داخل مرزهای سوریه را عملیاتی کند.
ناتو نیز اگرچه به دلیل شرایط منطقهای واحتمال واکنش ایران، روسیه، چین، عراق و بخشی از نیروهای لبنان از دخالت مستقیم در درگیرهای احتمالی میان نیروهای ترکیه و سوریه خودداری خواهد کرد اما قطعا بیطرف نخواهد ماند و بهصورت غیرآشکار کمک های اطلاعاتی و لجستیکی در اختیار ارتش ترکیه قرار خواهد داد.
مرز ترکیه وسوریه اکنون به یک نقطه انفجار آمیزی رسیده و اگر آنکارا دست به ماجراجویی بیشتری علیه سوریه بزند قطعا خاورمیانه در آینده شاهد یک بحران فراگیرجدیدی خواهد بود که امکان مهار این بحران برای کشورهای فرا منطقهای وجود نخواهد داشت.
حمایت
«روزهای سخت پادشاه» عنوان یادداشت روز روزنامه حمایت است كه در آن میخوانید:
اردن در هفتههای اخیر با موجی از اعتراضهای مردم و جریانهای سیاسی به روند حاکم بر کشورشان مواجه شده است. هر چند که از آغاز قیامهای مردمی در کشورهای عربی شمال آفریقا و حوزه خلیجفارس این حرکتها در اردن نیز آغاز گردیده بود اما اکنون این روند ابعاد گستردهتری گرفته به گونهای که سرانجام عبدالله دوم پادشاه اردن، نخست وزیر را بركنار تا كابینه جدیدی تشكیل شود.
در باب تحولات اردن بسیاری از ناظران سیاسی تاکید دارند که شرایط حاکم بر این کشور برگرفته از سیاستهای ملک عبدالله دوم پادشاه اردن میباشد. هر چند که وی وعدههای بسیاری برای اصلاح ساختار سیاسی داده بود و حتی نخستوزیر را نیز با این ادعا تغییر داد، اما در نهایت گام چندانی در این زمینه برنداشته و سیاستگذاریهایش مانند گذشته بوده است. غیر مردمی بودن دولت و ارکان ساختار سیاسی در کنار فساد اداری، خشم انزجار مردم را به همراه داشته است.
ناکارآمدی دولت در حوزه اقتصادی که به تورم و بحران اقتصادی منجر شده بر شدت اعتراضها افزوده است. در این میان برخی جریانهای سیاسی مانند اسلامگرایان و اخوان المسلمین دگرگونی در ساختار سیاسی و نیز اجرایی شدن شریعت اسلامی در ساختار اجتماعی کشور را خواستار میباشند.
برخی ناظران سیاسی نیز تاکید دارند که گسترش یافتن اعتراضهای مردمی برگرفته از تحولات کشورهایی مانند مصر، لیبی و تونس است. مردم خواستار آنند تا به نوعی تحولات این کشورها در اردن نیز تکرار گردد و ساختاری جدید جایگزین نظام پادشاهی گردد. نکته مهم در تحولات اردن تفاوت دیدگاهی در عرصه سیاست خارجی است. دولتمردان اردن در حوزه آمریکا و رژیم صهیونیستی گام برمیدارند و نمود آن عدم حمایت قاطع از فلسطین و مشارکت در طرحهای غرب علیه سوریه است.
اردن در کنار ترکیه و برخی کشورهای عربی، عملا به عامل بحران در منطقه به نفع غرب و صهیونیستها مبدل شده است. به رغم چنین رویکردی از سوی دولتمردان اردن، مردم این کشور تاکید دارند که به دنبال خروج از چرخه آمریکا و رژیم صهیونیستی و رویكرد به مقاومت هستند.
آنها تاکید دارند که سیاستهای کنونی سران اردن، نه تنها دستاوردی برای آنها ندارد، بلکه کشورشان را از مسیر حضور فعال در منطقه و حمایت از فلسطین دور ساخته است. این نگرش چنان بوده که مردم اردن بارها در اعتراض به تحرکات صورت گرفته علیه سوریه تظاهرات کرده و خواستار عدم حضور کشورشان در تحرکات ضد سوری غرب شدهاند.
با توجه به این شرایط میتوان گفت که مجموعهای از عوامل داخلی وخارجی ریشه ر اعتراضهای مردمی به سیاستهای عبدعبدالله دوم پادشاه اردن است که استمرار آن میتواند به دگرگونیهای این کشور منجر شود شاید عبدعبدالله بتواند حکومت خود را حفظ کند اما این آتش زیر خواستار خواهد ماند و روزی سرنگونی نظام پادشاهی را رقم خواهد زد.
آفرینش
«اوباما و پیامدهای نوین بهار عربی در خاورمیانه» عنوان سرمقاله روزنامه آفرینش به قلم علی رمضانی است كه در آن میخوانید:
كمتر كسی در دو سال گذشته وضعیت كنونی خاورمیانه را به درستی پیش بینی میكرد و میتوانست شرایط كنونی این منطقه را به درستی مورد نظر داشته باشد. در این راستا امریكاییها هم در این وضعیت عملا در شرایط نوینی قرار گرفتهاند و میان اهداف و آرزوهای خود در انقلابهای دو ساله گذشته تنها دستاوردهایی اندك را داشتهاند.
در این بین اگر در گذشته نگاه سیاست خارجی امریكا دو متغیر امنیت اسرائیل و حفظ و كنترل بازارانرژی خاورمیانه نقش اصلی داشت اینك متغیرهای كوچك و بزرگ زیادی نیز بدان افزوده شده و عملا تصمیم گیری برای امریكاییها در خاورمیانه جدید را با چالشهای بیشتری روبرو كرده است.
در این راستا اگر به وضعیت كنونی منطقه نگاهی داشته باشیم جریانهای اسلامی ای که در کشورهای عربی به قدرت رسیدهاند چندان با امریكاییها همخوان نیستند و آینده موازنههای قدرت در خاورمیانه نیز در وضعیت بسیار حساسی قرار گرفته است. اخوان در مصرو منطقه با نگاهی تاكتیكی به امریكا مینگرد و همكاریهای راهبردی با غرب عملا چندان مورد نظر نیست. جدا از این نیز در شرایط نوین نیز اسرائیلیها چالش دیگری برای امریكا در منطقه شدهاند. چالشی كه با تك روی و طرح همواره حمله به ایران عملا دولت اوباما و سیاست منطقهایاش در خاورمیانه و حتی پیروزی دوباره اش را در معرض خطر قرارداده است. گذشته از این، اعتراض مسلمانان به فیلم موهن به ساحت پیامبر اکرم (ص) که از مقابل سفارت آمریکا در قاهره شروع شد به سرعت به سایر کشورهای اسلامی گسترش پیدا کرد.
در مقابل هر چند امریكا كوشید با تكیه برسیاست هایی، از افزایش تاثیر این امر بر وجهه منطقهای امریكا بكاهد اما قتل سفیر این كشور در لیبی و حمله به سفارتخانههایش بیش از هر زمانی در دو سال گذشته امریكا را در شرایط سختی قرارداده است. در بعد دیگری از داستان در سوریه نیز جدا از موضع گیری ایران شاهد ورود دو قدرت بزرگ بین المللی یعنی روسیه و چین به این عرصه بودیم که این حضور تا حدود زیادی دستیابی آمریکا به اهدافش را دچار چالش کرده است.
آنچه مشخص است قتل سفیر آمریكا در لیبی كشوری كه ناتو و آن كشور نقش مهمی در سقوط حكومتش ایفا كرد در كنار سایر عوامل نشان میدهد كه حمایت گذشته باراک اوباما از بهار عربی میتواند نتیجه عکس داشته باشد. گذشته از این نیز اكنون باید امریكاییها نگران رویكردهای كشورهای مهم منطقهای باشند چنانچه آمریکا نگران واکنشهای آینده دولت جدید در مصر در قبال ایران، اسرائیل و امریكا و.. است.
در این بین هر چند اکنون دموکراتها در ایالات متحده آمریکا در راس قدرت جای دارند و همه تلاششان این است که برای یک دوره چهار ساله دیگر این حضور را تمدید کنند و فضای داخلی و بینالمللی به نفع آنان باشد اما تحولات ماههای گذشته نشان میدهد در شرایط كنونی عملا انقلابهای بهار عربی یا بیداری اسلامی چنان دستاورهای مثبتی برای امریكاییها نداشته است و حتی ممكن است پیامدهای منفی بیشتری در صورت عدم كنترل سیاسی و اقتصادی بیشتر منطقه برای آنان داشته باشد.
مردم سالاری
«شعارها و گفتمانها در انتخابات یازدهم» عنوان سرمقاله روزنامه مردم سالاری به قلم میرزابابا مطهرینژاد است كه در آن میخوانید:
میگویند هیچ چیز؛ مثل تغییر آدم را آرام نمیکند، تغییر کردن نشانه زندگی است. اگر پاییز و برگ ریزان نبود، هیچ کس رنگ بهاران را هم نمیدید!
استاد ابوالقاسم حسینجانی تعبیر زیبایی دارد: همواره بر سر یک «قله» ایستادن و متوقف شدن، نوعی بیحرکتی است و سقوط شکستپذیری است. باید تغییر کرد، باید حرکت کرد و به پیشروی و پیشرفت جان تازهای داد.
علامه اقبال لاهوری نظریه پرداز و شاعر و متفکر فارسی زبان جهان میگوید:
ساحل افتاده گفت: گرچه بسی زیستم.
«هیچ نه معلوم شد؛ آه که من کیستم؟!»
موج ز خود رفتهای، تیز خرامید و گفت:
«هستم، اگر میروم. گر نروم نیستم!»
آری؛ آنان که برای ادامه حرکت و حیات خویش و جامعه، انگیزه و توان کافی ندارند باید بروند و چیزی که به درد «مردم» میخورد باید بیاید و بماند.
این روزها به واسطه این که به انتخابات یازدهمین دور ریاست جمهوری کشورمان نزدیک میشویم حرف و حدیث تغییر پررنگتر و با مفهومتر است. احزاب، افراد، گروهها با طرح گفتمانهای مطلوب خود از تغییر سخن میگویند. قاعده و اصل در روزگار اطلاعات و ارتباطات هم همین است که باید با گفتمان جلو آمد.
اما گفتمان با شعار متفاوت است. شعار یک آرمان است و گفتمان یک راه برای رسیدن به آن آرمان. بسیاری از حرفها که زده میشود فراگفتمان است و نباید توسط این یا آن مصادره شود، آن هم مصادره به مطلوب!
مثلا در همین چند روز گذشته دو واژه فراگفتمانی به چنین سر نوشتی درآمد:
عبارتی چون نامزد آشتی ملی! این همان سخن همواره امام راحل(ره) و رهبری است که همه باید وحدت ملت ایران را محترم بشمرند و به آن آسیب نرسانند. پس این عبارت فراگفتمان است و هیچ فرد و گروه و حزبی نه با آن مخالف است و نه میتواند که مخالف باشد! گفتمان در این مورد واجد شرایطی است، از جمله این که مولفهها و رویدادها و عملکردهایی که به این عبارت فراگفتمانی لطمه زده است را نفی کنیم و نقطه مقابل آن را تایید.
این میشود «گفتمان»، خود عبارت فراگفتمان است و نمیتواند توسط یک گروه مصادره شود یا عبارت دیگری که در کنگره سرداران شهید مطرح شد که در انتخابات ریاست جمهوری باید گفتمان دفاع مقدس احیا شود! این نیز فرا گفتمانی است، گفتمان واجد شرایط برای این مطلوب باید به طور واضح مولفهها، رویدادها و عملکردهایی که به این گفتمان آسیب رسانده یا میرساند را مورد توجه قرار داده و نفی کند.
بزرگترین تجلی گفتمان دفاع مقدس این بود که از خود خرج کنیم برای مردم، برای حفظ نظام و برای حفظ اسلام پس همه آنهایی که از نظام، اسلام و مردم خرج کردند برای خود، ضد این گفتماناند.
نمیدانم امان دارم از مصادیق بگویم که به وسعت صد شاهنامه مصداق میدانم مهم این نیست که در گذشته چه بودید و چه میکردید، مهم این است که از همین حالا به بعد چه میخواهید و، چه خواهید کرد؟! طلحه و زبیر یک طرف این معنا و حر هم طرف دیگری از این معنا هستند.
«حر، همان تصمیم است، عقل و تدبیر، کجاست؟!»
شخصیتهایی چه در اصلاحطلبان و چه در اصولگرایان، که برای نامزدی ریاست جمهوری مطرح هستند و کم و بیش هم پا به میدان نهادهاند، به چهار دسته مشخص قابل تقسیماند: گروهی فقط شعار میدهند و اهل گفتمان و گفتمانسازی نیستند و گروهی دیگر به عبارات فراگفتمانی توسل جستهاند و جسارت ورود به گفتمانی را ندارند و دسته سوم نه شعاری دارند و نه گفتمانی و نه حتی بر عبارات فراگفتمانی تکیه میکنند، اینان هندوانه در بستهای را مانند، که وقتی گشوده شوند یا با هیبتشان از همه دل میبرند یا با آلت دست عدهای شدن از همه دل میبرند! پشت سر چنین افرادی قرار گرفتن از تدبیر و عقل و حکمت به دور است. اما گروه چهارمی هم هستند که به طور واضح صاحب گفتماناند و شجاع و آگاه به مسائل که قدرت تغییر دارند و توان تجمیع.
هم اینانند که اگر حتی همفکر و همراستا نباشند به رقابت با آنان افتخار باید کرد. تاکتیک و تکنیک و فراز و فرود در چنین بستری معنا و مفهوم دارد. اگر این بستر درست گسترده نشود از تاکتیک و تکنیک کاری ساخته نیست. در پایان روی سخن به اصلاح طلبان دارم تا در صورت عدم حضور سیدمحمد خاتمی که تجسم عینی گروه چهارم را در قول و فعل دارا هستند، این معنا را توجه کنند و از مطرح شدن افرادی که در دسته اول و سوم جای دارند از هماکنون جلوگیری کنند که غفلت بر زحمتشان خواهد افزود. به دیدار همه جانبه خویش برخیزند و به خودشان سری بزنند که هرچه دیرتر راه بیفتند، راه دورتر میشود!
زمین تنگ و، زمین تنگ و، زمین تنگ
نگاهی شبزده، اندیشه سنگ
خوشا پرواز، از این شبنشینی
به روی شاخه صبحی خدا رنگ(1)
1- ابوالقاسم حسینجانی در کتاب عشق کبریت نیست که بیخطرش را بسازند.
آرمان
«ایران و الزامات انتخاباتی رامنی» عنوان یادداشت روز روزنامه آرمان به قلم مهدی محتشمی است كه در آن میخوانید:
با نزدیک شدن به برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در آمریکا در روز ششم نوامبر، کاندیداهای این دوره انتخابات با توجه به فضای افکار عمومی این کشور بیش از پیش تلاش میکنند تا در موضعگیریهای خود به گونهای عمل کنند که کمترین میزان ریزش و البته حداکثر جذب آرای عمومی مستقلان را که هنوز تصمیم نهایی برای مشارکت یا انتخاب کاندیدای مورد نظر خود را نگرفتهاند، داشته باشند. بسیاری از تغییر مواضع در جریان رقابتهای انتخاباتی آمریکا را میتوان در همین چارچوب مورد تجزیه و تحلیل قرار داد، از آن جمله اظهارات اخیر میت رامنی، نامزد حزب جمهوریخواه در قبال پرونده هستهای کشورمان است.
وی بهرغم تمامی موضعگیریهای تند گذشته خود در قبال ایران، در مصاحبه اخیر خود با شبکه سیانان تاکید کرده که حمله نظامی به ایران با توجه به تاثیر تحریمها ضرورتی ندارد. گرچه کماکان موضعگیری وی در قبال ایران تندتر از مواضع رقیب او، یعنی باراک اوباماست اما میتوان نوعی از تعدیل را در این موضعگیری وی مشاهده کرد.
شاید مهمترین دلیل این تعدیل توجه نامزد جمهوریخواهان به موضع منفی افکار عمومی شهروندان آمریکا در ارتباط با ورود این کشور به درگیری جدید در منطقه خاورمیانه است. به نظر میرسد ایده باراک اوباما مبنی بر پرهیز از ایجاد بحران جدید برای آمریکا با ورود به یک جنگ جدید و تبعات غیرقابل پیشبینی آن در بین افکار عمومی این کشور طرفدار بیشتری داشته باشد که نظرسنجیهای موسسات معتبر نیز این موضوع را تایید میکنند.
آمریکا نزدیک به یک دهه گذشته را در جنگها و تنشهای خود ساخته خارجی غوطهور بوده که تبعات داخلی زیادی نیز برای مردم و اقتصاد این کشور به همراه داشته است. کاملا طبیعی خواهد بود که آمریکاییها خواهان بازگشت چنان دورانی به کشور خود نباشند. اکنون با قاطعیت میتوان گفت که ایده جنگ در آمریکا هواداران چندانی ندارد و قطعا این مساله مدنظر کاندیدای جمهوریخواهان نیز قرار گرفته است.
هر چند که شاید میت رامنی در مقام فردی و حزبی همچنان طرفدار لشکرکشیهای فرامنطقهای آمریکا باشد اما نمیتواند تحت فشار وحساسیت افکار عمومی این کشور، ایده خود را آشکار و عملی سازد. در کنار این باید به موضعگیری اخیر نتانیاهو در مجمع عمومی سازمان ملل متحد نیز اشاره کرد. جایی که وی عملا خط قرمزهایی برای برنامه هستهای ایران ترسیم و قدرتهای غربی را به همراهی با خود ترغیب کرد.
این موضعگیری نخست وزیر اسرائیل در آستانه انتخابات ریاستجمهوری آمریکا در حقیقت نوعی باجخواهی سیاسی است. احزاب ایالات متحده در فرآیند انتخابات احتیاج مبرمی به حمایت لابیهای صهیونیستی از خود دارند و این بهترین موقعیت برای مقامات اسرائیل است تا سیاستهای خود را به مقامات آمریکا دیکته کنند.
اما نباید از یاد برد که موج منفی به راه افتاده در پس سخنان نخست وزیر اسرائیل عملا علاقه نامزدهای ریاستجمهوری آمریکا برای تعقیب سیاستهای او و همگرایی با آن را کاهش داد. بنابراین به نظر میرسد نامزدهای انتخابات آمریکا دیگر چندان تمایلی برای همراه شدن با اسرائیلیها در این مقطع زمانی را نداشته باشند و تلاش خود را معطوف به اتخاذ تصمیم مستقلتر در این زمینه بکنند. چه آنکه مساله برخورد نظامی با ایران در میان همپیمانان منطقهای و اروپایی آمریکا هم چندان خریداران جدی نداشته است.
در این میان نباید از یاد برد که ایران نیز خود دارای ظرفیتها و قابلیتهای سیاسی و نظامی است که درگیری نظامی با آن را هم سخت و هم پرهزینه میکند. چیزی که میتواند امنیت انتقال انرژی را نیز تهدید کند.
دنیای اقتصاد
«گرههای سیاسی بر پیکره اقتصاد ایران» عنوان سرمقاله روزنامه دنیای اقتصاد به قلم مرتضی کاظمی است كه در آن میخوانید:
پیش نیازهای یک حرکت اقتصادی سالم را سیاستورزان آماده میکنند.
اگر سیاستورزان نخواهند، نتوانند یا ندانند این امکان وجود دارد که یک حرکت اقتصادی به مقصد نرسد. در این خصوص مثالهای زیادی قابل طرح است. طرح موسوم به هدفمندی یارانهها میتواند مثالی واضح از این داستان باشد.
وزیر نیرو طی اظهاراتی از توقف طرح موسوم به هدفمندی یارانهها گله کرده و گفته است: «اگر مرحله دوم هدفمندی یارانهها اجرا نشود، قطعا وزارت نیرو و شرکتهای خدماتی با توجه به رشد قیمتها دچار مشکل خواهند شد و مجبوریم به سراغ روشهای قدیمی برویم. براین اساس باید روشهای دیگری را دولت و مجلس برای حل مشکل این شرکتهای خدماتی در پیش بگیرند.»
از طرفی، مجلس با اجرای طرح هدفمندی یارانهها مخالف است. چندی پیش نمایندگان مجلس در قالب طرح اصلاح قانون بودجه 1391 پیشنهادی ارائه کردهاند که به موجب آن هرگونه افزایش قیمت فرآوردههای نفتی و سایر حاملهای انرژی در سال ۱۳۹۱ ممنوع است.
در صورتی که طرح مذکور به تصویب نهایی برسد، دست دولت در اجرای فاز دوم قانون هدفمندی یارانهها در سال جاری بسته خواهد بود. در این صورت وزارت نیرو باید به جستوجوی راهکاری باشد که بتواند از مسیری دیگری راه را برای تامین هزینههایش هموار کند. بر اساس گفته وزیر نیرو «اگر وزارت نیرو موفق به افزایش قیمتها نشود... باید به راهکارهای قدیمی متوسل شود». راهکارهای قدیمی چیست؟ احتمالا یکی از راهکارهای قدیمی، پرداخت حجم بیشتری یارانه به وزارت نیرو به منظور تلاش برای عدم افزایش بهای انرژی است.
به راحتی میتوان اذعان کرد که نه این اولین وزیر نیرو است که به دنبال چنین راهکاری میگردد و نه این آخرین تلاش برای گران کردن برق و آب است. چرا اینگونه است؟ چون وزارت نیرو مسوول تامین انرژی برق به صورت پایدار و مطمئن است. در گذشته بارها مسوولان وزارت نیرو نسبت به فرآیند قیمتگذاری انرژی معترض بوده و هشدار دادهاند که نگران پایداری شبکههای برق هستند.
در سال 1387 بحران خاموشیها چنان در فضای کشور گسترش یافت که برای مدتی خاموشیهای با برنامه در دستور کار شرکتهای توزیع برق قرار گرفت. مردم در آن موقعیت، دوران جنگ هشت ساله را به یاد میآوردند و از خاموشیهای گسترده و حتی با اعلام قبلی متعجب میشدند. معاون وقت وزیر نیرو در آن زمان خاطر نشان کرد یکی از دلایل خاموشیها این بود که «افزایش حجم سرمایهگذاری متناسب با افزایش رشد مصرف نبوده است».
او دلیل این ناهماهنگی را عدم پرداخت مابهالتفاوت قیمت تمام شده برق و قیمت عرضه برق به مصرفکنندگان میدانست.
شوکی که خاموشیهای گسترده در تابستان سال 1387 به مسوولان وارد کرد منجر به این تصمیم شد که مابهالتفاوت بین قیمت تمام شده برق و قیمتی که به مصرفکنندگان عرضه میشود به وزارت نیرو پرداخت شود.
این مابهالتفاوت همان یارانههایی بود که در یکی دو سال گذشته بخشی از توان مدیریتی کشور صرف حذف آن شده است و احتمالا این روزها مسوولان وزارت نیرو مجبور خواهند بود برای جبران افزایش هزینهها باز هم به چنین راهکارهایی متوسل شوند. باز هم به جملات وزیر نیرو دقت کنیم: «اگر مرحله دوم هدفمندی یارانهها اجرا نشود... مجبوریم به سراغ روشهای قدیمی برویم.»
برگشت به روشهای قدیمی میتواند به آن معنا باشد که بهرغم تحمیل هزینهای سنگین بر اقتصاد کشور نتوانستهایم به اهداف مورد نظر در طرح هدفمندی یارانهها برسیم و مجبور به بازگشت به نقاط کور قبلی هستیم. راه برون رفت از این فرآیند مارپیچی و فرسایشی چیست؟ آیا سازمانها و وزارتخانههای اقتصادی با ارائه راهکارهای اصولی و موثر توان برون رفت از معضل را دارند یا گره کار به دست سیاستورزان باز میشود؟
لازم است دائما به این موضوع توجه داشت که در دامی همچون جابهجایی هدف و وسیله گرفتار نشویم. باید دائما سیاستگذاران را با این سوال مواجه کرد که هدف از اجرای طرح هدفمندی یارانهها چه بوده است؟ آیا غیر از این است که ابزارهایی همچون واریز یارانه نقدی وسیلهای برای رسیدن به هدفی بزرگتر بوده است؟ اگر هدف فراموش شود و وسیله محفوظ بماند راه برون رفت از این فرآیند مارپیچی و فرسایشی مشکلتر خواهد شد.
آیا شوک ارزی اخیر و تورم نسبتا بالای ماههای گذشته به این معناست که طرح هدفمندی یارانهها با شکست مواجه شده و لاجرم باید انعطافپذیر بود و به شیوه قدیمی تخصیص یارانهها بازگشت؟!
با فرض اینکه چنین نیتی در نظر باشد بعید به نظر میرسد دولتهای بعدی و حتی دولت فعلی توان پرداخت این همه مابهالتفاوت را به صورت یارانه داشته باشند، اما اگر قرار است مجددا حجم انبوهی از یارانهها صرف برق، آب و سایر حاملهای انرژی شود چه دلیلی برای استمرار یارانهها به صورت نقدی به حساب مردم وجود دارد؟ به نظر میرسد پاسخ این سوال را باید از سیاستورزان شنید.
واضح است که حل بعضی از معضلات اقتصادی صرفا به راهکارهای اقتصادی مربوط نبوده و برای یافتن راهکارهای موثر باید با در جستوجوی راهکارهایی فراتر از راهکارهای صرفا اقتصادی باشیم. به نظر میرسد مجبوریم در این شرایط نیم نگاهی به توصیه یکی از اقتصاددانان داشته باشیم که «راهحل نظام اقتصادی کشور ما سیاسی است... این سیاستمداران هستند که انبوهی گره بر پیکره اقتصاد ایران زدهاند و اکنون باید آنها را باز کنند تا اقتصاد ما بتواند نفس بکشد.»
گسترش صنعت
«افزایش کارایی با استاندارد» عنوان سرمقالهخ روزنامه گشترش صنعت به قلم نظامالدین برزگری است كه در آن میخوانید:
امسال، سال تولید ملی، حمایت از کار و سرمایه ایرانی است و روز جهانی استاندارد فرصتی است تا ضمن گرامیداشت این روز همزمان با ۱۶۵ کشور عضو سازمان بینالمللی استاندارد، به این موضوع بیندیشیم که در این روزها که بدون تردید، سرعت پیشرفت فناوریها با سرعت نور برابری میکند و اقتصاد، مرزهای سیاسی را متوجه خود کرده، چگونه باید با تکیه بر استانداردهای بومی، تهدیدهای موجود در فضای کسب و کار را به یک فرصت تبدیل کرد.
هماکنون برخی از اقتصادهای نوظهور در شرق آسیا و اقتصاد مستقل مثل ایران اسلامی با وجود شدیدترین تحریمهای استکبار جهانی به مسیر متعالی خود ادامه داده و با تکیه بر علم، فناوری و همچنین استانداردهای بومی این اقدام را در دستورکار خود قرار دادهاند، بهگونهای که در حال حاضر اقلام زیادی از محصولات نانو، بایو و محصولات دانشبنیان در ایران تولید و چند استاندارد ملی هم تدوین شده است.
جهان امروز همواره در حال تغییر و تحول است و در این مسیر استانداردهای جدید متکی به مدیریت کیفیت، فقط به نتیجه محصول نهایی بسنده نمیکند، بلکه بر خط تولید از ابتدا تا انتها نظارت دارند و باعث پویایی و هدفمندی بخشهای مختلف سازمانی میشوند.
مهمترین اصل در توسعه اقتصادی، بهبود کیفیت کالاهای تولیدی برای پاسخگویی به نیازهای مصرفکنندگان داخلی و راهیابی کالاها به بازارهای جهانی و کاهش واردات است و یکی از اساسیترین نکات در برنامههای پیشرفت جوامع در حال توسعه، افزایش و بهبود ظرافت صنعتی، استاندارد کردن شاخصهای تولید، خدمات، سنجش و کنترل کیفیت محصولات است.
تعامل انسانها در عصر حاضر با رشد و توسعه صنعت و فناوری، بسیار پیچیده شده است و اگر برای همه موارد، استاندارد مشخص و معینی در نظر گرفته نشود، افراد با مشکلات بیشماری روبهرو میشوند، از اینرو، با توسعه استانداردسازی و تعهد به رعایت استانداردها، پیشرفت و تعالی جامعه محقق میشود.
ایران نیز بهعنوان یکی از اعضای سازمان بینالمللی استاندارد اقدامهای گوناگونی را در جهت استانداردسازی انجام داده است. سازمان ملی استاندارد سالهاست در این زمینه فعالیت میکند و تنها سازمانی است که براساس قانون میتواند استاندارد رسمی فرآوردهها را تعیین، تدوین و اجرای آنها را با کسب موافقت شورایعالی استاندارد اعلام کند.
این سازمان دارای وظایف و هدفهای مختلفی همچون تعیین، تدوین و نشر استاندارد ملی، انجام تحقیقات به منظور تدوین استاندارد، بالا بردن کیفیت کالاهای داخلی، کمک به بهبود روشهای تولید و افزایش کارایی صنایع در جهت خودکفایی کشور است.
همچنین از دیگر وظایف آن میتوان به کنترل کیفی کالاهای صادراتی مشمول استانداردهای اجباری و جلوگیری از صدور کالاهای نامرغوب بهمنظور فراهم آوردن امکانات رقابت با کالاهای مشابه خارجی و حفظ بازارهای بینالمللی، آزمایش و تطبیق نمونه کالاها با استانداردهای مربوط، اعلام مشخصات و اظهار نظر مقایسهای و صدور گواهینامههای لازم اشاره کرد.
باتوجه به شعار جهانی امسال که «ضایعات کمتر، نتایج بهتر، افزایش کارایی با استانداردها» است، تولیدکنندگان و ارائهدهندگان خدمات باید بیشتر به رعایت استانداردها بپردازند تا با استفاده از این ابزار علمی، فنی و تجربی بتوانند در تولید و کسبوکار با افزایش کارایی و بهرهوری به نتایج بهتر و ضایعات کمتر برسند، چرا که فرآیندهای صنعتی و تجاری کارآمد حاصل استانداردها هستند و استانداردها به تولیدکنندگان کمک میکند تا با افزایش کارایی به نحو مطلوب از منابع دراختیار خود استفاده کنند.