رضا خاتمی:
اصلاح طلبان هیچگاه وارد فاز براندازی نظام نخواهند شد
اصلاح طلبان در اصل نظام هیچ تردیدی ندارند/ما پرچم براندازی را برای همیشه در جبهه اصلاحطلبان پایین کشیدهایم/اصل این نظام مال ماست و از آن دفاع میکنیم/این تصور خیلی سادهانگارانه است که ما از یک کاندیدای اصولگرا ولو معتدل حمایت کنیم.
من این نکته را میخواهم صریحا اینجا اعلام کنم و این دندان طمع را از همه بکشم. من اعلام میکنم که در هیچ زمانی اصلاحطلبان برای براندازی این نظام هیچگونه اقدامی نخواهند کرد و مخالف جدی آن هستند. اصلاحطلبان تمام تلاششان را میکنند که این نظام را اصلاح کنند، اما اگر نتوانند وارد فاز دیگری نخواهند شد.
اعتماد گفتگویی با رضا خاتمی کرده و به نقل از وی نوشت: اصلاحطلبان با وجود همه شرایط سخت و فشارهایی که وجود دارد، هر آنچه را که برای اداره کشور لازم است، نه تنها حفظ کردهاند، بلکه آن را پرورش و گسترش هم دادهاند. اما این طور نیست که اصلاحطلبان در خانههای خود نشسته باشند و دعا کنند بلکه از تمام توان وامکاناتشان برای اینکه بتوانند این وضعیت را تغییر دهند استفاده میکنند.
در روزهایی که اصلاحطلبان با محدودیتهای فعالیتهای سیاسی مواجه هستند، یا فعالیتهای دانشگاهی را بر عالم سیاست ترجیح دادهاند یا سکوت اختیار کردهاند، هر روز فردی از گوشه و کنار اقلیم سیاسی ایران برای اصلاحات نسخهیی تجویز میکند و تحلیلگران هم بر اساس آنچه در ذهن دارند و آنچه که در عالم ظاهر رویت میکنند، گمانههایی درباره آینده اصلاحات و به ویژه نحوه برخورد این جریان با انتخابات سال آینده مطرح میکنند. در این شرایط شاید بهترین راه برای دانستن آنچه که اصلاحطلبان در سر دارند، نشستن پای صحبتهای نایبرییس مجلس ششم و البته برادر رییسجمهور دوران اصلاحات باشد. دکتر محمدرضا خاتمی، در گفتوگوی تفصیلی با «اعتماد» بر حفظ اصل نظام و خودداری اصلاحطلبان از ورود به فاز براندازی تاکید کرد و برگزاری «انتخابات آزاد» را تنها خواسته یاران و همفکران خود دانست.
با توجه به آنچه که از پایان کار دولت اصلاحات تا امروز اتفاق افتاد و نتیجه تلاشهای اصلاحطلبان برای اصلاح امور در چارچوب قانون اساسی، به نظر شما اصلاحات به بن بست رسیده یا همچنان راهی برای ادامه دادن این روش وجود دارد؟
به عقیده من شرایطی که به وجود آمده، نیاز به اصلاحطلبی را بیش از گذشته کرده است. وضعیتی که الان کشور در آن به سر میبرد، مطلوب هیچکس نیست. چه آنهایی که در درون حاکمیت هستند و چه منتقدان، همه به نامناسب بودن اوضاع اعتراف دارند. این بد بودن هم در یک زمینه نیست که مثلا بگوییم اوضاع سیاسی بد است. چون به همان میزان که اوضاع سیاسی بد است، اوضاع اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی هم نگرانکننده است. به همین دلیل این سیاست قابل ادامه دادن نیست و وضعیت فعلی نمیتواند دوام پیدا کند. اما درباره اینکه چه راهحلی برای این مشکل داشته باشیم، به نظر من تجربه تاریخی به ما میگوید که باید سنگی روی سنگ بگذاریم. یعنی نمیتوانیم با نفی همه گذشته و شروع از نقطه صفر، به آرزوها و مطالبات خود برسیم. این تجربه سنگینی بوده که ملت ایران در طول یک قرن گذشته و به ویژه در طول سالهای بعد از انقلاب آن را آزموده است.
بنابر این عقیده من این است که مردم خواهان اصلاح هستند و میخواهند که روندها بهبود پیدا کند، اما خواهان زیر و رو شدن همهچیز نیستند. من با این برداشت و به دلیل اینکه این خواسته را یک خواسته ملی و عمومی میدانم، معتقدم اصلاحات هنوز در بهبود اوضاع کشور حرف اول را میزند.
شما از خواست مردم سخن میگویید در صورتی که آنچه به عنوان شکست یا بن بست اصلاحات مطرح میشود از رویگردانی مردم ناشی نشده است، بلکه سوال اینجاست که آیا روش اصلاحطلبانه برای تامین خواستههای مردم پاسخگو هست یا نه؟
شاید در حاکمیت کسانی باشند که در برابر تغییر ولو کوچک میخواهند مقاومت کنند ولی به نظر من این حرف درستی نیست که بگوییم هر آن چیز که آنها میخواهند همان میشود. ممکن است اراده آنها این باشد که همین وضعیت را ادامه دهند و هیچ راه و مجالی برای اصلاحات باقی نگذارند. اما تجربههای انسانی نشان میدهد که در بستهترین حکومتها، وقتی اراده ملی شکل میگیرد و خواستههای مردمی تجمیع پیدا میکند و مطالبات ملی روشن میشود، آن حاکمیت چارهیی ندارد جز اینکه در مقابل این خواسته تسلیم شود. اما مساله مهم این است که ما به عنوان منتقدان وضع موجود و به عنوان کسانی که خواستار اصلاحات هستیم، نباید صبر و حوصله خودمان را از دست بدهیم. باید بدانیم که تاریخ برای یک سال و دو سال و پنج سال و ده سال نوشته نمیشود. تجربه بشری نشان میدهد که آنچه ماندگار شده است حرکتهای اصلاحطلبانه است و حتی یک انقلاب پس از زیر و رو کردن همهچیز اگر نخواهد به اصلاحات دست بزند و بخواهد بر پایه همان ساز و کارهای رژیم قبلی مشی کند محکوم به شكست است. درباره اصلاحات هم بارها گفته شده است که به تدریج و در طول زمان و با حرکتهای مستمر و مداوم، یک نهضت یا جنبش یا یک حرکت اصلاحطلبانه به نتیجه میرسد.
به نظر من، اگر ما صبر و حوصله داشته باشیم، آینده به نفع اصلاحات است، چون این سیستم بدون اصلاحات و بدون تغییر در سیاستها نمیتواند ادامه مسیر بدهد. مخالفان سرسخت اصلاحات روز به روز عِده و عُدهشان کمتر میشود، توانشان کاهش مییابد، قدرت سازماندهی و تشکیلات آنها تحلیل میرود و مهمتر از همه ایده و انگیزه آنها هم رنگ میبازد. من معتقدم حتی در درون حکومت کسانی هستند که بسیار در برابر اصلاحات سرسختی میکنند، در کنار همان افراد، نیروهای دیگری هستند که در حال پذیرش این واقعیت هستند که راهی جز اصلاحات وجود ندارد و کم و بیش ما آثار و علائم این را میبینیم. به همین دلیل من خیلی امیدوارم به اینکه اصلاحات سرانجام نیکویی خواهد داشت. البته در عین حال باز هم تاکید میکنم که نباید عجله داشت و فکر نمیکنیم با یک انتخابات یا در عرض کمتر از چهار یا پنج سال، ما بتوانیم به نتیجه برسیم، اما آینده از آن اصلاحطلبان است. باید به این نکته هم توجه کرد که اصلاحطلبان در درون کشور از قدرت فکری و ایدهپردازی خوبی برخوردارند و تجربه سازماندهی و انسجام خوبی هم داشتهاند که هنوز هم این انسجام کم و بیش وجود دارد. گفتمان غالب در جامعه هم گفتمان اصلاحات است. پس تردیدی نیست که این گفتمان سرانجام به نتیجه خواهد رسید و کار خود را خواهد کرد.
این صبر شما چه تفاوتی با انفعال دارد؟
اصلا اینطور نیست که ما منفعل و بیاثر باشیم. اگرچه به دلیل شرایط حاکم بر کشور اصلاحطلبان نمیتوانند آن طور که باید و شاید خود را بروز بدهند اما این به معنای منفعل بودن و کنار نشستن نیست. اصلاحطلبان با وجود همه شرایط سخت، هر آنچه را که برای اداره کشور لازم است، نه تنها حفظ کردهاند، بلکه آن را پرورش و گسترش هم دادهاند. این طور نیست که اصلاحطلبان در خانههای خود نشسته باشند و دعا کنند که فرجی حاصل شود بلکه از تمام توان وامکاناتشان برای اینکه بتوانند این وضعیت را تغییر دهند استفاده میکنند. البته مسائلی مانند ناکارآمدی دولت در اداره کشور، باعث نفوذ کلام اصلاحطلبان و افزایش اعتماد عمومی به آنها شده و در واقع به کمک اصلاحطلبان آمده است. ولیکن این طور نیست که اصلاحطلبان منتظر بنشینند تا دولت در جایی ناکارآمدی خود را نشان دهد و بعد اصلاحطلبان سوت و کف بزنند.
به این دلایل است که میگویم اصلاحطلبان نهتنها گفتمان غالب هستند، بلکه نسبت به هر جریان سیاسی دیگری در کشور، امکانات غالب هم دارند و کسانی که از نزدیک با اصلاحطلبان آشنایی دارند به این مسائل توجه دارند. با در نظر گرفتن همه این موارد من کاملا به آینده امیدوارم. این را هم اضافه کنم که تاکید من بر لزوم صبر و حوصله به این معنا نیست که منتظر آینده خیلی دوری هستیم.
شما معتقدید که صبر و سکوت و عمل شما مبتنی بر برنامه و تاکتیک است اما وحدت رویه در بین اصلاحطلبان دیده نمیشود و به عنوان نمونه در انتخابات مجلس نهم، مردم شاهد بودند که چهرههای شاخص اصلاحات از لزوم برگزاری انتخابات آزاد سخن گفتند و اعلام کردند در این انتخابات شرکت نمیکنند، اما آقای خاتمی در انتخابات شرکت کرد و رای داد. این تناقضات هم بخشی از برنامه یا تاکتیک شماست؟ اینکه اعلام میشود اصلاحطلبان کاندیدا ندارند و باز برخیها به نام اصلاحطلب در انتخابات شرکت میکنند نشان از تفرق آرا نیست؟
من گمان نمیکنم اینطور باشد. شما یک مثال خاص مثل رای دادن آقای خاتمی را مطرح میکنید. اما من دقیقا میخواهم بگویم در جریان انتخابات مجلس نهم، هماهنگی و انسجام و وحدت رویهیی که اصلاحطلبان داشتند، در طول تاریخ اصلاحات بینظیر بوده است. اگر آن قطعه خاص رای دادن آقای خاتمی را کنار بگذاریم، که البته آن هم توجیهات و منتقدانی دارد، اصلاحطلبان یکصدا یک حرف را زدند. آقای خاتمی یکسری شرایط را تعیین کرد، همه آن شرایط را تایید کردند و گفتند اگر این شرایط نباشد ما به هیچوجه کاندیدا معرفی نمیکنیم. شما ممکن است بگویید یک افرادی به اسم اصلاحطلب حرفهایی میزنند یا وارد انتخابات شدند. خب مگر آنها در جامعه چقدر برد دارند؟ چه کسی اینها را به عنوان نماد اصلاحات میشناسد؟ ما نباید در دام رسانههای وابسته به محافل اصولگرایان بیفتیم که هر روز یک اصلاحطلب میتراشند و سعی میکنند اصلاحطلبان قلابی را به عنوان اصلاحطلبان واقعی به مردم معرفی کنند و البته نقشهشان هم نگرفته است. اصلاحطلبی یک جریان با هویت است که مرزهای آن کاملا مشخص است و در طول سه سال گذشته موضعگیریهای صریحی راجع به همه مسائل داخلی، خارجی، اقتصادی و سایر مسائل داشته است. من فکر میکنم جریان اصلاحات در طول این مدت به انسجامی رسیده که بینظیر است. وحدت عملی که ما امروز به آن رسیدیم در طول سالهای گذشته بینظیر بوده است. من ادعای متفرق بودن اصلاحطلبان را قابلقبول نمیدانم و اینکه تصور شود در میان اصلاحطلبان هر کس حرف خودش را میزند، تصور صحیحی نیست. البته اصلاحطلبان همیشه در درون خود به نیروهایشان آزادی عمل دادهاند و با وجود اینکه ممکن است خوششان نیاید اما مانع اظهارنظر افراد نمیشوند. حتی در میان احزاب و گروههای اصلاحطلب هم ممکن است این مباحث مطرح باشد که نمیتوان آن را به معنای تفرق دانست.
من بار دیگر تاکید میکنم که اصلاحطلبی یک جریان شناسنامهدار با هویت است، جریانهای اصلی و رهبران آن برای مردم شناخته شدهاند و مردم به آنها نگاه میکنند و در بسیاری از موارد مردم حرکات خود را با آنها تنظیم میکنند. ممکن است هرکسی بیاید به عنوان اصلاحطلبی حرفی بزند، اما مردم از جریانها و افراد شناخت کامل دارند و این نقطه قوت اصلاحطلبی است که با وجود همه تلاشهای مخالفان، توانسته هویت خود را حفظ بکند.
برنامه مشخص شما برای انتخابات مجلس نهم چه بود؟
برداشت من از حرکت اصلاحطلبان این بود که اولا هیچوقت نگفتند انتخابات را تحریم میکنند بلکه گفتند این حق ماست که تصمیم بگیریم در یک انتخابات کاندیدا معرفی بکنیم یا معرفی نکنیم. این حق ماست که اظهارنظر کنیم و بگوییم این انتخابات حداقل موازین یک انتخابات آزاد را دارد یا ندارد و به مردم اعلام کنیم. اما ما این حق را برای خود قائل نیستیم که برای مردم تعیین تکلیف کنیم. ما نمیتوانیم به مردم بگوییم که شما در انتخابات شرکت بکنید یا شرکت نکنید. آنها هیچوقت این کار را نکردند چون نمیخواهند قیم مردم باشند. آنها به مردم اعلام کردند که از دیدگاه ما این انتخابات چنین شرایطی دارد و ما هم در این انتخابات نخواهیم بود و کاندیدا معرفی نمیکنیم. اما برای مردم تعیین تکلیف نمیکنیم و این خود مردم هستند که تصمیم میگیرند. این کلیت برنامهیی بود که هیچوقت اصلاحطلبان از آن تخطی نکردند. حالا ممکن است یک نفر هم بیاید و صریحا از مردم بخواهد که در انتخابات شرکت نکنند، اما این یک اعلام شخصی است و نه موضع اصلاحطلبان.
آیا درباره علت مشکلات کشور هم این وحدت نظر بین بدنه اجتماعی و گروههای سیاسی، اصلاحطلب و مهمتر از آن در میان چهرهها و گروههای شناخته شده اصلاحات وجود دارد؟ به بیان صریحتر شما فکر نمیکنید در بدنه اجتماعی و حتی در لایههای بالاتر جریان اصلاحات درباره علت مشکلات هم اختلاف نظر هست؟
من میخواهم باز هم تاکید کنم جریان هویتدار و شناخته شده اصلاحات، در این موارد در عمل اختلاف ندارند و البته من الان قصد ندارم وارد تئوری عمل اصلاحات شوم. در عمل همه نیروهای اصلاحطلب میگویند ما میخواهیم در چارچوب قانون اساسی فعالیت کنیم. این چارچوب قانون اساسی هم به این معنا نیست که این قانون هیچ عیب و ایرادی ندارد. اما باید در طول زمان و با راهکارهایی که در خود قانون اساسی وجود دارد یا راهکارهای دیگر قانون اساسی اصلاح شود. اصلاحطلبان بچههای این انقلاب هستند، برای این انقلاب زحمت کشیدهاند، شهید دادهاند، مجروح شدهاند، بسیاری از اصلاحطلبان از خانواده شهدا هستند، جانباز هستند، در جنگ حضور داشتهاند، در جریانهای ضدنفاق و ضدترور شرکت داشتهاند. اما در اصل نظام هیچ تردیدی ندارند و قرائتی از نظام دارند که با قرائت مخالفان اصلاحات تفاوت دارد. قرائت مخالفان اصلاحات از نظام متاسفانه یک قرائت بسته و محدود است، در حالی که ما از نظام یک قرائت دموکراتیک داریم. معتقدیم کلیت تصویری که امام از نظام ترسیم کرده بود، یک تصویر دموکراتیک است؛ نظامی که مبتنی بر رای مردم است و هیچ کس حق ندارد در رای مردم دخالت کند. همه اصلاحطلبان روی این موارد اتفاق نظر دارند. من نمیدانم کجا و کدام اصلاحطلب گفته است که نظام باید عوض شود. من نمیگویم همه اصلاحطلبان راجع به اصل ولایت فقیه یک جور فکر میکنند. اما در اینکه ما به این قانون اساسی که یک اصلش هم ولایت فقیه است، التزام داریم، تردیدی وجود ندارد.
من این نکته را میخواهم صریحا اینجا اعلام کنم و این دندان طمع را از همه بکشم. من اعلام میکنم که در هیچ زمانی اصلاحطلبان برای براندازی این نظام هیچگونه اقدامی نخواهند کرد و مخالف جدی آن هستند. اصلاحطلبان تمام تلاششان را میکنند که این نظام را اصلاح کنند، اما اگر نتوانستند ممکن است گوشهگیری و سکوت پیشه کنند یا به دنبال کار و زندگی خود بروند. اصلاحطلبان در عرصه سیاسی که ارتباط با حاکمیت پیدا میکند، هیچوقت، تاکید میکنم هیچوقت وارد فاز براندازانه نخواهند شد. ما پرچم براندازی را برای همیشه در جبهه اصلاحطلبان پایین کشیدهایم. آقایان خیلی تلاش کردند و به ویژه در طول این سه سال تلاش مضاعفی صورت گرفت تا اصلاحطلبان را به براندازی بکشانند چون میدانستند اگر اصلاحطلبان وارد این فاز شوند به راحتی آب خوردن از بین خواهند رفت. اما اصلاحطلبان وارد این دام نشدند. ما شدیدترین انتقادات را داریم و آنها را عنوان میکنیم. اما این انتقادات را به نظام نسبت نمیدهیم، چون فکر میکنیم این نظام برآمده از خواستههای ملی مردم این کشور است و همه ما برای تحقق این نظام زحمت کشیدهایم. اصل این نظام مال ماست و از آن دفاع میکنیم و برای اصلاحش هم تمام تلاشمان را خواهیم کرد. هرچند عدهیی تلاش میکنند بگویند نظام یعنی این فرد یا این نهاد ولی به نظر من نظام یعنی آرمانهایی که مردم برای آن انقلاب کردند و به هیچ فرد و گروهی وابسته نیست که رفتن او باعث تضعیف نظام شود.
فرض میکنیم دوباره اصلاحطلبان بتوانند دولت را در دست بگیرند و در بهترین شرایط مانند سالهای 78 تا 82، مجلس را نیز در دست داشته باشند. با در نظر گرفتن همه شرایط، فکر میکنید کاری میتوانید انجام دهید یا باز هم همان اتفاقاتی که در هشت سال دولت اصلاحات افتاد تکرار خواهد شد؟
در آن صورت همهچیز تغییر خواهد کرد. شرایط امروز با دوران اصلاحات اصلا قابل مقایسه نیست. شما تصور کنید در سال 76 جنبشی شکل گرفت که در واقع یک «غافلگیری ناخواسته» بود. چون نه اصلاحطلبان و نه حاکمیت انتظار چنین چیزی را نداشتند. بعد از آن هم 16 سال تجربیات عظیم انسانی و اجتماعی را هم ما و هم حکومت داشتهایم. فراز و نشیبهای فراوان، دعواها و آشتیها و همکاریها و قهرها داشتهایم. من معتقدم آنچه که شما فرض گرفتید بالاخره اتفاق خواهد افتاد و این اتفاق زمانی که روی دهد یک خواسته آگاهانه از طرف جامعه، حاکمیت و اصلاحطلبان خواهد بود. چون این اتفاق آگاهانه خواهد بود، حتما مقتضیات آن هم رعایت خواهد شد. یعنی مثلا درباره آزادیهای مدنی که وجود داشت، این آزادیها حتما دوباره تحقق پیدا خواهد کرد اما هم حاکمیت و هم اصلاحطلبان با تجربهیی که از برخی تندرویها و نتایج آنها دارند، خطوط قرمزی که طرف مقابل را تحریک میکرد، رعایت خواهند کرد. بنابراین اتفاقی که خواهد افتاد برخلاف اتفاق 16 سال پیش که ناخواسته بود، اینبار به صورت آگاهانه و خواسته شده خواهد بود.
یعنی مشکل اصلاحات در رعایت نکردن خطوط قرمز بود و از سوی مقابل مشکلی در آینده ایجاد نخواهد شد؟
جامعه ما عوض شده و اصلاحطلبان تجربیات زیادی کسب کردهاند. من معتقدم ما در طول دو دهه گذشته یک انقلاب اجتماعی بزرگ داشتهایم. و این انقلاب آثار و تبعات خود را لامحاله در همه بخشها خواهد گذاشت و حتی اصلاحطلبان را هم مجبور به بازبینی در رفتارهای خود خواهد کرد. درست است که ما در طول چند سال گذشته با هجمه همهجانبه به مظاهر این انقلاب روبهرو بودهایم اما به نظر من دست و پا زدن از روی ناچاری بوده است. شما مطمئن باشید که اگر طرف مقابل به این برسد که با این شیوه دیگر کشور قابل اداره کردن نیست و نیاز به حضور اصلاحطلبان هست، و این امکان فراهم بشود که اصلاحطلبان یا هر نیروی وطنپرست و دلسوز دیگری با امکانات و قوا و خرد جمعی خود وارد عرصه بشوند، نه اینکه طرف مقابل برای ما تعیین کند که چه کسی و چگونه وارد انتخابات شود، ما یک مرحله بسیار مهم در توسعه ایران را پشت سر خواهیم گذاشت. چون ما مردم فهیم و نخبگان فکور و درد آشنایی داریم که از همه تجربیات گذشته برای آینده استفاده خواهند کرد.
این وعدهها مربوط به زمانی است که به گفته شما، امکان حضور اصلاحطلبان موجود باشد. در شرایط فعلی واقعیت فضای سیاسی این است که شما فعلا امکان این کار را ندارید. با این حساب ترجیح میدهید با گزینههای حداقلی وارد انتخابات شوید تا فقط در عرصه سیاسی باقی بمانید یا همچنان به گزینهیی به عنوان نماینده خواستههای حداکثری اصلاحطلبان فکر میکنید؟
در اینجا چند نکته وجود دارد. اول اینکه اصلاحطلبان حضور در قدرت به هر قیمتی را دیگر قبول ندارند. زمانی استراتژی بخشی از اصلاحطلبان این بود و از زمان مجلس هفتم این نظر مطرح شده بود و همواره در میان اصلاحطلبان مورد مناقشه بود اما امروز دیگر همه به این نتیجه رسیدهاند که به هر قیمتی نباید به دنبال حضور در قدرت باشیم. نکته دوم این است که اصلاحطلبان «انتخابات» را شاخص مهمی برای دموکراسی و حضور در قدرت میدانند. یعنی دوست ندارند با روشی غیر از روش انتخابات وارد قدرت شوند. مثلا لابی کردن و مثلا توافق بر سر اینکه این بخشها دست ما باشد و آن بخشها دست شما باشد، یا اینکه امور اجرایی دست فلان گروه باشد و مجمع تشخیص دست شما باشد یا طرحهایی از این دست حتی اگر امکانش هم موجود باشد، در برنامههای اصلاحطلبان جایی ندارد. چون معتقدند که باید با رای مردم سر کار بیایند.
در فضای کنونی و مشخصا انتخابات ریاستجمهوری همه اصلاحطلبان منتظر فراهم شدن چنین فضایی هستند؟ آیا وحدتی که از آن سخن گفتید، در این شرایط هم وجود دارد؟
بخشهایی از جریان اصلاحات به شرایط خوشبین هستند. اما گذر زمان در حال تبدیل کردن این خوشبینی به بدبینی است. من خبر دارم برخی از دوستانی که داشتند خودشان را برای شرکت در انتخابات آماده میکردند، با رصد کردن فضا دارند یکی یکی کنار میکشند. برای اینکه احساس میکنند بالاخره سرمایهیی در میان ملت دارند و نمیخواهند این سرمایه و اعتبار را به آسانی از دست بدهند. همه اینها امید داشتند که جریان مقابل میدانهایی را باز کند.بنابراین کسانی که عرق ملی دارند و به دنبال منافع ملی هستند و در عرصه انتخابات منافع شخصی خود را جستوجو نمیکنند، احساس میکنند این میدان جای بازی آنها نیست و کنار میروند.
با این توضیح شما، امکان حمایت اصلاحطلبان از یک گزینه معتدل اصولگرا که اخیرا چندبار توسط برخی افراد پیشنهاد شده، منتفی است؟
این تصور خیلی سادهانگارانه است که ما از یک کاندیدای اصولگرا ولو معتدل حمایت کنیم. عدهیی از دوستان تصور میکنند که همه مشکلات ناشی از آقای احمدینژاد است و اگر او برود همهچیز درست میشود. میگفتند اگر حاکمیت یکدست باشد و همه قوا یک خط و هماهنگ باشند، همهچیز درست میشود. اینها میگفتند همه مشکلات از اینجا ناشی میشود که درون مجلس عدهیی یک حرف میزنند، در دولت حرف دیگری زده میشود و سایر نهادهای حاکمیتی نظر دیگری داشتند. اینها میگفتند اگر همه یکدست شوند مشکلات حل میشود و همین کار را هم کردند. اما سیاست آنها امروز شکست خورده است و در عین حال همچنان برخی آقایان این شکست را قبول ندارند. بلکه میگویند سیاست یکدست کردن حاکمیت سیاست خوبی است و احمدینژاد نتوانسته مجری خوبی برای این سیاست باشد. اینها به دنبال آوردن یک چهرهیی بهتر از احمدینژاد برای این سیاست هستند.
با این حساب میتوان گفت ورود اصلاحطلبان به عرصه حاکمیت از ابتدا اقدامی بینتیجه بوده است؟
برخی از دوستان تصور میکنند که اگر در حاکمیت نباشیم هیچگونه اثرگذاری نخواهیم داشت. اما اینطور نیست. با این اوضاع و احوال که فعلا در کشور هست، تحریمهای بینالمللی، مشکلات اقتصادی، تورم، بیکاری و در مجموع وضعیت خاصی بر کشور حاکم شدهاست. در این شرایط ما نمیتوانیم با دعوا برای تغییر سیاستها تلاش کنیم. ما روی مواضع خود ایستادهایم اما در این شرایط مواضع خود را با زور و فشارهای غیرعادی نمیخواهیم محقق کنیم. ما معتقدیم ارتباطمان با بدنه جامعه باید برقرار باشد که هست، معتقدیم باید سازماندهی وجود داشته باشد که دارد، معتقدیم باید همه امکانات را برای اداره کشور، آماده و مهیا کرد که این کار شده است.