دستجردی در گفتوگو با ایلنا:
نااطمینانیهای امنیتی، فرزندآوری را به تعویق میاندازد/ دهه هفتادیها و هشتادیها در قله باروری اما درگیر مسکن و اشتغال
دبیر ستاد ملی جمعیت با اشاره به تأثیر نااطمینانیهای امنیتی و اقتصادی بر تصمیم خانوادهها برای فرزندآوری گفت: در شرایطی که جامعه با سایه تهدید یا تنشهای نظامی و امنیتی و بخصوص از نوع بینالمللی روبروست، به شکل طبیعی پدیدهای تحت عنوان تأخیر احتیاطی رخ میدهد. خانوادهها به دلیل نگرانی از آینده نامعلوم تمایل پیدا میکنند که تصمیمات سرنوشتساز مانند فرزندآوری را تا زمان بازگشت ثبات به تعویق بیندازند.
«مرضیه وحید دستجردی» دبیر ستاد ملی جمعیت در گفتوگو با خبرنگار ایلنا در پاسخ به این پرسش که در شرایطی که جامعه با نگرانیهای امنیتی و سایه تهدید خارجی مواجه است، این نااطمینانی چه اثری بر تصمیم خانوادهها برای فرزندآوری میگذارد، گفت: در تحلیلهای جمعیتشناختی امنیت در ابعاد فیزیکی، روانی و اقتصادی رکن اصلی ثبات برای برنامهریزی بلندمدت خانواده است. در شرایطی که جامعه با سایه تهدید یا تنشهای نظامی و امنیتی و بخصوص از نوع بینالمللی روبروست، به شکل طبیعی پدیدهای تحت عنوان تأخیر احتیاطی رخ میدهد. خانوادهها به دلیل نگرانی از آینده نامعلوم تمایل پیدا میکنند که تصمیمات سرنوشتساز مانند فرزندآوری را تا زمان بازگشت ثبات به تعویق بیندازند.
او ادامه داد: اما نکته راهبردی اینجاست که تجربیات تاریخی مانند دوران دفاع مقدس نشان داده که حس همبستگی ملی و ارزشگذاری بر بقای نسل میتواند به عنوان یک نیروی محرک عمل کند.
نباید اجازه داد نااطمینانی موقت منجر به تله جمعیتی دائمی شود
وی تأکید کرد: وظیفه ما در این شرایط تبدیل ترس از آینده به امید به تداوم از طریق تضمین امنیت اجتماعی و حمایتهای ویژه از مادران و کودکان است. نباید اجازه داد نااطمینانی موقت منجر به تله جمعیتی دائمی شود، چرا که قدرت ملی یک کشور در بلندمدت ریشه در ساختار جوانی جمعیت آن دارد.
دهه هفتادیها و هشتادیها در قله باروریاند اما با دغدغه اشتغال و مسکن
وی در پاسخ به این پرسش که برای زوجهای دهه هفتادی و هشتادی که با بیکاری یا درآمد ناپایدار مواجهاند چه برنامه مشخصی برای ترغیب فرزندآوری وجود دارد؟ گفت: دهه هفتادیها و هشتادیها اکنون در قله باروری قرار دارند و دغدغه اشتغال و مسکن آنها کاملاً واقعبینانه است. پاسخ حاکمیتی به این چالش در قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت متمرکز شده است.
وی ادامه داد: محورهای حمایتی برای این گروهها شامل مواردی از جمله، تسهیلات اقتصادی مستقیم اعم از وامهای قرضالحسنه فرزندآوری با دوره بازپرداخت طولانی و تنفس است. همچنین حمایت در حوزه مسکن، اختصاص زمین یا واحد مسکونی (طبق ماده ۴ قانون) و اولویت در پروژههای مسکن ملی برای خانوادههای دارای سه فرزند و بیشتر.
او همچنین خاطرنشان کرد: امنیت شغلی از جمله محورهای مهم است، از جمله ممنوعیت اخراج مادران باردار، کاهش ساعات کار و فراهم کردن دورکاری برای والدین در بخشهای دولتی و خصوصی. بستههای حمایتی سلامت نیز شامل پوشش ۱۰۰ درصدی بیمهای برای درمان ناباروری و هزینههای دوران بارداری و زایمان است که برای این نسل که در آغاز مسیر شغلی هستند بسیار حیاتی است.
دستجردی تأکید کرد: ما معتقدیم پایداری جمعیت بدون پایداری معیشت ممکن نیست؛ لذا تمرکز دولت بر پیوند دادن سیاستهای جمعیتی با سیاستهای اشتغالزایی خرد است.
تنها ۱۰ تا ۱۵ سال برای جلوگیری از سقوط جمعیتی فرصت داریم
دبیر ستاد ملی جمعیت همچنین در پاسخ به این پرسش که با توجه به هشدارهای جمعیتی درباره ورود کشور به مرحله سالمندی چه بازه زمانی برای اصلاح روند باروری باقی مانده است، اظهار کرد: در حال حاضر در آخرین سالهای پنجره جمعیتی قرار داریم. طبق هشدارهای دقیق کارشناسی، ما حدود ۱۵ تا ۱۰ سال زمان طلایی داریم تا از سقوط جلوگیری کنیم.
اگر نرخ باروری تا پیش از ۱۴۱۰ به سطح جانشینی نرسد، حتی با مشوقهای کلان اقتصادی هم جبران نمیشود
وی توضیح داد: اگر نرخ باروری کل (TFR) تا پیش از سال ۱۴۱۰ به سطح جانشینی یعنی به طور متوسط ۲.۱ فرزند به ازای هر زن در سن باروری نزدیک نشود، ساختار سنی جمعیت به گونهای پیر خواهد شد که حتی با مشوقهای کلان اقتصادی هم تعداد زنان در سن باروری به قدری کاهش مییابد که دیگر امکان جبران نخواهد بود.
او بیان کرد: ما اکنون در لحظه انتخاب تاریخی هستیم؛ هر سال تأخیر در اجرای دقیق سیاستهای جمعیتی، هزینهای چندبرابری را در دهههای آینده به سیستم سلامت و تأمین اجتماعی کشور تحمیل خواهد کرد.
وی در پاسخ به این پرسش که برخی جوانان میگویند «آینده روشنی برای فرزندم نمیبینم» پاسخ شما به این نگرانی چیست، گفت: این یک دغدغه عاطفی و مسئولانه است که نشاندهنده اهمیت کیفیت زندگی برای نسل جوان ماست. پاسخ ما به این عزیزان دو لایه دارد.
وی توضیح داد: اول رویکرد واقعگرایانه؛ هیچ کشوری در شرایط ایدهآل به توسعه نرسیده است. فرزندان ما نه بار اضافه بر دوش جامعه بلکه سازندگان آینده هستند. سرمایهگذاری روی کودک در واقع سرمایهگذاری روی نیروی فکری و اجراییای است که قرار است چالشهای فردا را حل کند.
وی در ادامه خاطرنشان کرد: دوم تعهد حاکمیتی است؛ وظیفه ما در مدیریت کلان این است که با اصلاح ساختارها، پیشبینیپذیری را به اقتصاد بازگردانیم. آینده روشن با انفعال ساخته نمیشود؛ بلکه با حضور نسلهای جدید و پویا رقم میخورد.
دستجردی افزود: ما به عنوان متولیان سلامت و جمعیت متعهدیم که بستر رشد ایمن، آموزش باکیفیت و سلامت پایدار را برای کودکان این سرزمین فراهم کنیم تا امید نه یک شعار بلکه یک واقعیت ملموس در سبد زندگی خانوادههای ایرانی باشد.
وی در ادامه اعلام کرد: در این راستا در دولت چهاردهم و به دستور ریاست محترم جمهور «کارت امید مادر» طراحی شده است که با هدف تقویت امنیت معیشتی خانواده در دوره پس از تولد کودک ارائه میشود. این کارت به مادران کمک میکند تا در دو سال ابتدایی تولد فرزند بخشی از هزینههای ضروری مرتبط با تغذیه، سلامت و مراقبت از کودک را با حمایتهای هدفمند دولتی تأمین کنند.
وی تأکید کرد: چنین اقداماتی در واقع پیام روشنی به جامعه میدهد که فرزندآوری نباید به معنای افزایش فشار اقتصادی بر خانواده باشد، بلکه باید با پشتوانه اجتماعی و حمایتی همراه باشد.
دستجردی تصریح کرد: همچنین در سیاستهای حمایتی جدید، مادران دارای کودک زیر دو سال به عنوان یک گروه اولویتدار در نظر گرفته شدهاند، چرا که این دوره نقش تعیینکنندهای در سلامت جسمی و روانی کودک و حتی در تصمیم خانواده برای داشتن فرزند بعدی دارد.
او در پایان گفت: پیام اصلی این سیاستها به جوانان این است که فرزند تنها مسئولیت یک خانواده نیست؛ بلکه سرمایهای برای آینده جامعه است. بنابراین نظام سیاستگذاری اجتماعی کشور و سلامت خود را موظف میداند در حساسترین سالهای زندگی کودک، در کنار مادر و خانواده حضور مؤثر داشته باشد تا تصمیم برای فرزندآوری با آرامش و اطمینان بیشتری گرفته شود.
