انتخاب شهرداران فاقد تخصص چه آسیب‌هایی به تهران زده است؟

محمد صالح شکوهی، استاد شهرسازی و عضو هیات علمی دانشگاه علم و صنعت در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا در پاسخ به این پرسش که عدم تخصص گرایی در شهرداران تهران چه آسیبی به شهر زده است، گفت: برای انتخاب آقای زاکانی این  بحث مطرح بود که تخصص ایشان با حوزه شهرسازی مرتبط نیست. در آن زمان آقای سروری در مصاحبه‌ای گفتند که بالاخره پزشکی هسته‌ای هم در شهر اتفاق می‌افتد و شهر پزشک هم دارد. اما از همان زمان این موضوع وجود داشت. به هر حال، اغلب ما می‌دانیم که هر کاری نیاز به تخصص دارد. این جمله معروفی که از شهید چمران است، می‌گوید: «اهل تعهد بودن لازم است، تقوا هم لازم است، ولی کسی که تخصص ندارد و کاری را قبول می‌کند، در آن تقوا هم تردید ایجاد می‌شود.»

وی افزود: از این جهت، اکنون مشاهده می‌کنیم که مهم‌ترین آسیبی که در انتخاب شهردار وجود دارد، عدم وجود تخصص است. این مشکل ممکن است باعث شود که برخی از جریانات به سادگی بتوانند آن‌ها را مدیریت کنند؛ برای مثال افرادی که به دنبال سوداگری در شهر هستند، می‌توانند این سوداگری را به نام گره‌‌گشایی به شهردار القا کنند و شهردار تا متوجه شود که روند درست مدیریت شهری از خلال سوداگری نمی‌گذرد، معمولاً چهار سالش تمام می‌شود و شهردار بعدی جایگزین می‌شود.

این استاد شهرسازی در ادامه خاطرنشان کرد: همچنین وقتی آقای زاکانی به عنوان شهردار تهران انتخاب شد، اولین مصاحبه‌اش این بود که می‌تواند نوسازی بافت‌های فرسوده را انجام دهد و کافی است یک محله را بخرد. یکی از اولین مصاحبه‌هایش این بود که یک محله را بخریم، بکوبیم و بسازیم، بعد مردم را جابجا کنیم و دوباره در محله جدید مستقر کنیم. چند ماه طول نکشید که متوجه شدند این حرف چقدر دور از واقعیت است. سپس ایده‌های دیگری را مطرح کردند، مانند طرح تی‌او‌دی که بارها نسبت به آن تغییر نظر دادند، چون نمی‌دانستند که چه چیزی درست است.

وی ادامه داد: همچنین بحث معماری اسلامی را مطرح کردند با یک پلان شبیه لوگوی بنز، یک پلان سپری که تصور می‌کردند از این طریق می‌توانند معماری اسلامی را معرفی کنند.همه این‌ها به این دلیل بود که ایشان دور از فضای تخصص و دانش مرتبط بودند و فضای شهرسازی را نمی‌شناختند. تدریجاً متوجه شدند که این حرف‌ها تجربه‌های اشتباه سال‌های قبل هستند که دوباره در حال تکرار شدن‌ هستند.

 شکوهی ادامه داد: درست مشابه مصاحبه اولیه آقای زاکانی، آقای قالیباف نیز وقتی شهردار شدند، اولین مصاحبه‌شان این بود که می‌خواهند نوسازی بافت فرسوده را انجام دهند به این روش که یک محله را بخرند، بکوبند و بسازند. اما بعد از گذشت زمان، هر دوی این بزرگواران متوجه شدند که مسیر نوسازی باید از طریق مشارکت شهروندی اتفاق بیفتد و نه از طریق اقدامات از بالا به پایین شهرداری. نمونه‌ای که نشان می‌دهد فقدان تخصص می‌تواند باعث اتلاف زمان زیادی از شهرداری‌ها و هدر رفتن سرمایه‌های شهری شود، در حالی که مدیریت شهری نتوانسته است سوگیری درستی داشته باشد.

او افزود: شهردار قبلی نیز معمولاً تخصص لازم را نداشت و می‌توان مثال آقای قالیباف را ذکر کرد. در واقع، در کلان‌شهرهای دیگر نیز می‌توان نمونه‌های مشابهی پیدا کرد که وقتی مدیر شهر تخصص ندارد، چگونه ممکن است توسط سرمایه‌داران و افراد صاحب نفوذ مدیریت شوند و سخنرانی‌هایش به نفع آن‌ها تنظیم گردد.

وی با بیان اینکه مردم به طور مستقیم شهردار را انتخاب نمی‌کنند و اعضای شورای شهر او را انتخاب می‌کنند، گفت: اعضای شورای شهر می‌توانند تخصص‌های مختلف داشته باشند و از این جهت ممنوعیتی وجود ندارد. اما نکته مهم این است که آن‌ها باید فردی متخصص و واجد شرایط را برای سمت‌های مدیریتی انتخاب کنند، مانند انتخاب رئیس نظام پزشکی. به همین ترتیب، برای انتخاب شهردار نیز باید فردی با تخصص در حوزه شهرسازی مسئولیت بپذیرد.

این استاد شهرسازی تصریح کرد: متأسفانه، به ویژه در کلان‌شهرها، انتخاب شهردار به یک فرآیند سیاسی تبدیل شده که ممکن است اولویت‌های تخصصی را تحت‌الشعاع قرار دهد. این مسأله می‌تواند منجر به انتخاب افرادی شود که به جای تخصص، به مسائل سیاسی و لابی‌گری توجه دارند و در نتیجه، کیفیت مدیریت شهری تحت تأثیر قرار گیرد. نیاز به بازنگری در این فرآیند و ایجاد یک تعادل بین تخصص و سیاست‌ورزی احساس می‌شود تا بتوان بهترین تصمیمات را برای مدیریت شهری اتخاذ کرد.

وی گفت: یکی از مشکلات اساسی در انتخاب شهرداران این است که برخی از گزینه‌ها ممکن است شهرداری را به عنوان پله‌ای برای رسیدن به پست‌های بالاتر ببینند و در نتیجه ممکن است تخصص لازم را نداشته باشند. این افراد غالباً در حرف‌هایشان به دنبال جلب توجه هستند، اما در عمل ممکن است نتوانند به‌خوبی وظایف خود را انجام دهند.

او افزود: داشتن تخصص شرط لازم است، اما کافی نیست. برای مدیریت مؤثر، ویژگی‌های دیگری نیز اهمیت دارند، از جمله تعهد به خدمت به مردم و شهر، تجربه در مدیریت و برنامه‌ریزی شهری، نگاه مبتنی بر ارزش‌های انقلاب اسلامی که به تطابق اهداف مدیریتی با اصول و ارزش‌های جامعه کمک می‌کند.این موارد می‌توانند به انتخاب افرادی با صلاحیت و متعهد کمک کنند که واقعاً به توسعه و بهبود شرایط شهری فکر می‌کنند و نه صرفاً به منافع شخصی یا سیاسی خود.