یک فعال صنفی در گفتوگو با ایلنا:
«منطقه آزاد شدن فرودگاه امام خمینی (ره)» نفعی برای طبقه کارگر ندارد/ بازهم مقررات زدایی؟!
دبیر اجرایی خانه کارگر غرب تهران، طرح تبدیل فرودگاه امام (ره) به منطقه آزاد را تهدیدی برای امنیت شغلی نیروی کار دانست و تاکید کرد که این اقدام تنها بستری برای فرار از قانون کار و سقوط بهرهوری صنایع اطراف فرودگاه فراهم میسازد.
به گزارش خبرنگار ایلنا، چندی پیش شهرداری و استانداری تهران از طرحی خبر دادند که بر اساس آن، «شهرک فرودگاهی امام خمینی (ره)» به عنوان منطقه آزاد تجاری معرفی می شود. مدیران شهری از این اقدام به عنوان یک «خدمت» یاد میکنند و استدلالشان این است که با تبدیل این محدوده به منطقه آزاد، روند ترخیص اتوبوسها و خودروهای وارداتی از بنادر جنوبی کشور به تهران منتقل میشود. از نگاه آنان، این تغییر نه تنها زمان بوروکراسی گمرکی را کاهش میدهد، بلکه ارگانهای داخلی مانند شهرداری میتوانند با هزینه کمتری ناوگان فرسوده خود را نوسازی کنند.
مناطق آزاد؛ ابزاری برای خروج از شمول قانون کار
اما در پس این توجیهات خدماتمحور، نکتهای کلیدی و نگرانکننده مغفول مانده است. جغرافیای پیرامون فرودگاه امام خمینی (ره) صرفاً یک پایانه گمرکی خالی از سکنه نیست، بلکه پهنهای است که کارخانهها و مراکز صنعتی متعددی را در خود جای داده است. تقلیل دادن فلسفه مناطق آزاد به ابزاری برای واردات ارزانتر خودرو، نادیده گرفتن ماهیت اصلی و پیامدهای قانونی این مناطق است.
منطق ایجاد مناطق آزاد در اقتصاد، شکلگیری محدودههایی برای جذب سرمایهگذاری و رونق تولید است؛ هدفی که غالباً با اعطای معافیتهای مالیاتی چندساله به سرمایهداران و از آن مهمتر، خروج کارگران از شمول قانون کار محقق میشود. در واقع، در این مناطق، چتر حمایتی قانون کار از سر نیروی کار برداشته میشود که این امر، دست کارفرمایان را برای اعمال شرایط سختگیرانهتر باز گذاشته و میتواند زمینهساز تضعیف حقوق کارگران شود.
با توجه به اینکه هنوز مساحت دقیق و مرزهای این منطقه آزادِ جدید مشخص نشده است، این تصمیم نمیتواند صرفاً یک خبر مسرتبخش برای پایتخت باشد؛ بلکه این نگرانی جدی را به وجود میآورد که به بهانه نوسازی ناوگان حملونقل شهری، منافع و امنیت شغلی هزاران کارگر شاغل در صنایع اطراف فرودگاه به خطر بیفتد.
برای درک بهتر ابعاد این تصمیم و بررسی پیامدهای قانونی آن بر روابط کار، به سراغ «اکبر قربانی»، دبیر اجرایی خانه کارگر غرب تهران رفتیم تا این مسئله را از زاویه نگاه جامعه کارگری واکاوی کنیم.
فرودگاه امام در چارچوب تعاریف مناطق آزاد نمیگنجد
اکبر قربانی در ابتدای سخنن خود، با تاکید بر اینکه بحث مناطق آزاد داستان و ابعاد خاص خود را دارد، اظهار کرد: «شما نمیتوانید فرودگاه حضرت امام را به عنوان منطقه آزاد معرفی کنید، چرا که مناطق آزاد تعریف مشخصی دارند.»
وی در توضیح مفهوم حقوقی و جغرافیایی این مناطق افزود: «مفهوم مناطق آزاد این است که ما برخی از حوزههای مرزی را به لحاظ موقعیت جغرافیایی که دارند و به دلیل اینکه کشور میخواهد تعاملاتی را با کشورهای دیگر داشته باشد، منطقه آزاد مینامیم؛ مانند مناطقی نظیر مشهد، قشم، کیش و امثالهم که پیش از این مطرح بودهاند.»
تضییع حقوق کارگران در سایه فرار از قانون کار
قربانی در ادامه با انتقاد از احتمال تضییع حقوق کارگران در پی اجرای این طرح تصریح کرد: «اگر خروجی یا نفس حاکم بر این داستان این باشد که حق کارگر بیچاره ضایع شود، این اقدام اصلاً چه ارزشی دارد؟ من فکر میکنم که این رفتارها دلالت بر این موضوع دارد که میخواهند قوانین کار را اجرا نکنند؛ قانون کاری که همین الان هم اجرای برخی از مفاد آن با چالشهای فراوانی روبهرو است.»
دبیر اجرایی خانه کارگر غرب تهران در خصوص پیامدهای این تصمیم بر روابط کار گفت: «با ورود به بحث قانون مناطق آزاد، بسیاری از موضوعات مانند اخراج کارگر، ساختار مراجع حل اختلاف و سایر مسائل کاملاً متفاوت خواهد بود و در داستانهای مختلفی که تا پیش از این دیدهایم، متاسفانه این ساختارها منفعتی برای جامعه کارگری نداشتهاند.»
وی با اشاره به فشارهای سنگین اقتصادی موجود بر اقشار ضعیف جامعه اظهار داشت: «کارگر امروز زیر بار تورم و ابرتورمی قرار دارد که ماحصل عوامل متعددی از جمله دشمنی دشمنان و بیتدبیری مدیران محترم بوده است و متاسفانه تمام این بار بر دوش کارگر افتاده است؛ لذا اینگونه رفتارها اصلاً رفتار خوبی با جامعه کارگری نیست.»
این فعال کارگری ضمن هشدار به تصمیمگیران این طرح بیان کرد: «دوستانی که دنبال چنین تصمیمی هستند و برنامهای برای جامعه کارگری میچینند تا دست کارفرما را بازتر بگذارند، بدانند که به آن نتیجهای که به لحاظ بهرهوری دلشان میخواهد، هرگز نخواهند رسید.»
خلف وعده در دستمزدها و لزوم اجرای سهجانبهگرایی
وی با یادآوری سوابق ایجاد مناطق آزاد در کشور خاطرنشان کرد: «در بحث مناطق آزاد ابتدا بحث بر سر این بود که بیایند دستمزد نیروی انسانی را بالاتر از نُرم مصوبات شورای عالی کار بگیرند؛ یعنی داستان این بود که میگفتند میخواهیم کاری کنیم تا کارگر شاغل در مناطق آزاد، دریافتی بیشتری نسبت به کارگران مشمول قانون کار در مناطق غیرآزاد داشته باشد، اما عملاً در واقعیت چنین چیزی را ندیدیم.»
قربانی در این باره افزود: «به نظر میرسد دوستانی که دنبال این مسئله هستند باید مقداری بیشتر فکر کنند؛ چرا که نیروی انسانی موضوعی بسیار پراهمیت است و این رفتارهای حذفی باعث خواهد شد نیروی کار انگیزه خود را از دست بدهد. در نهایت، درست است که با این طرحها کمی دست کارفرما برای اخراج کارگر و سایر مسائل مرتبط با پرداختها باز میشود، اما چکیده و جان کلام موضوع این است که با این روشها به بهرهوری نخواهید رسید.»
دبیر اجرایی خانه کارگر غرب تهران همچنین با طرح یک پرسش اساسی از مسئولان گفت: «شما بر چه اساسی و به چه استنادی دارید فرودگاه حضرت امام (ره) را جزو منطقه آزاد محسوب میکنید؟»
وی در پایان و در واکنش به توجیهات مطرح شده مبنی بر اینکه این اقدام صرفاً برای تسهیل ترخیص اتوبوسها و ناوگان دولتی از گمرک فرودگاه و نوسازی ارزانتر این ناوگان صورت میگیرد، تاکید کرد:این مواردی که مطرح میکنند صرفاً بهانه و توجیه است؛ چنین موضوعات مهمی حتماً باید در قالب بحث «سهجانبهگرایی» مطرح و بررسی شوند.
