در گفتگو با ایلنا مطرح شد؛
حراج ۵۰ اثر تاریخی بازگشته به کشور
حراج راوی روز چهارشنبه در هتل استقلال تهران میزبان ۱۵۵ اثر هنری از دوره صفوی تا قاجار و هنر معاصر ایران است؛ حراجی که مدیرعامل آن از بازگرداندن حدود ۵۰ اثر از مجموعه‌های خصوصی لندن، پاریس و آمریکا به ایران خبر می‌دهد و معتقد است تا زمانی که ارزش آثار تاریخی و هنری ایران در بازار داخلی افزایش نیابد، نمی‌توان انتظار داشت جریان بازگشت این آثار از خارج از کشور شکل بگیرد.
به گزارش خبرنگار ایلنا، امیر احمد امیریان، مدیرعامل خانه حراج راوی، در گفت‌وگو با ایلنا، از برگزاری دومین حراج رسمی این مجموعه با عرضه ۱۵۵ اثر هنری خبر داد و گفت: این حراج با تمرکز بر گردآوری، مستندسازی و عرضه اشیای واجد کیفیت مجموعه‌داری و کلکسیونی شکل گرفته است؛ آثاری که بخش مهمی از آنها به هنر و صنایع هنری ایران در دوره‌های تاریخی تعلق دارند و در جریان حدود دو سال فعالیت، از مجموعه‌های خصوصی در تهران، اصفهان و دیگر نقاط ایران و همچنین مجموعه‌هایی در لندن، پاریس و آمریکا گردآوری شده‌اند.
به گفته او، حدود ۵۰ اثر از مجموع آثار گردآوری‌شده برای این حراج، از مجموعه‌های خصوصی خارج از کشور خریداری و به ایران بازگردانده شده‌اند؛ اتفاقی که به اعتقاد مدیرعامل حراج راوی، نشان‌دهنده ظرفیت بازار خصوصی ایران برای بازگرداندن بخشی از میراث هنری کشور است.
دو مینیاتور صفوی و یک اثر کم‌نظیر خط ناخنی
امیریان با اشاره به شاخص‌ترین آثار حراج راوی گفت: دو مینیاتور از اوایل دوره صفوی، متعلق به مکتب قزوین و اصفهان، از قدیمی‌ترین آثار این مجموعه هستند. این آثار با وجود آسیب‌هایی که هنگام ورود به مجموعه داشتند، مرمت شده و برای عرضه در بهترین وضعیت ممکن آماده شده‌اند.
او با بیان اینکه بخش قابل توجهی از آثار حراج به میراث تصویری و هنرهای دوره قاجار اختصاص دارد، افزود: در کنار آثار صفوی و قاجاری، چند اثر از هنر معاصر ایران نیز در این حراج عرضه می‌شود که از جمله آنها یک نشان طلاکاری‌شده متعلق به حدود ۲۰ سال پیش است.
یکی از آثار شاخص این حراج، قطعه‌ای خط ناخنی از محمدحسین شیرازی است که به سفارش ناصرالدین‌شاه و به مناسبت بزرگداشت پدرش، محمدشاه قاجار، ساخته شده است. امیریان این اثر را از نمونه‌های کم‌نظیر خط ناخنی در جهان دانست و گفت این قطعه در میان اسناد، روزنامه‌ها و عکس‌های متعلق به یک عتیقه‌فروش سالخورده در پاریس پیدا شد و در نهایت امکان خرید و انتقال آن به تهران فراهم شد.
او ابراز امیدواری کرد این اثر در نهایت به یکی از موزه‌های تهران یا شهرستان‌ها راه پیدا کند یا در اختیار مجموعه‌داری قرار گیرد که ارزش تاریخی و هنری آن را به‌درستی بشناسد.
یک گلدان فولادی متعلق به اواخر دوره زندیه و اوایل قاجار نیز از دیگر آثار قابل توجه این حراج است که به گفته مدیرعامل راوی، از حراج ساتبیز خریداری و به ایران منتقل شده است. او قیمت خرید این اثر را حدود سه هزار دلار اعلام کرد و با اشاره به ارزش‌گذاری بسیار بالاتر آن در نگاه خود، گفت: این تفاوت قیمت نشان می‌دهد آثار تاریخی و هنری ایران هنوز در بازار داخلی و بین‌المللی به جایگاه واقعی خود نرسیده‌اند.
امیریان همچنین از عرضه اثری هم‌دوره با ناپلئون اول خبر داد که به گفته او، دربار ناپلئون آن را در پی دریافت هدیه‌ای از فتحعلی‌شاه، برای تکریم و پاسخ به این مناسبت سفارش داده است.
چرا نگاه عمومی به مجموعه‌داری مخدوش شده است؟
مدیرعامل خانه حراج راوی به یکی از چالش‌های جدی حوزه مجموعه‌داری در ایران اشاره کرد؛ نگاه منفی شکل‌گرفته در افکار عمومی نسبت به دارندگان مجموعه‌های خصوصی اشیای تاریخی و هنری.
او معتقد است در جامعه ایران گاهی مجموعه‌داری با قاچاق اشیای تاریخی یکسان تلقی می‌شود، در حالی که میان این دو فعالیت تفاوت اساسی وجود دارد.
امیریان گفت: مجموعه‌داران افرادی هستند که آثار هنری و تاریخی را از یک دوره به دوره دیگر و از یک نسل به نسل بعد منتقل می‌کنند. ممکن است یک اثر سال‌ها در اختیار یک مجموعه‌دار خصوصی باقی بماند و در نهایت به موزه برسد. مجموعه‌دار را باید نوعی موزه‌دار خصوصی دانست که برای دارایی هنری و تاریخی خود همان‌قدر ارزش قائل است که برای دیگر دارایی‌های زندگی‌اش اهمیت قائل می‌شود.
او با تأکید بر ضرورت ایجاد زیرساخت‌های قانونی و حرفه‌ای برای فعالیت مجموعه‌داران افزود: اگر مجموعه‌داران از امنیت مالکیت آثار خود اطمینان داشته باشند، بتوانند آنها را مستند کنند و بدون نگرانی از مشکلات حقوقی درباره دارایی‌هایشان اطلاع‌رسانی کنند، امکان شکل‌گیری یک حلقه مؤثر در حفاظت از میراث هنری کشور فراهم می‌شود.
امیریان همچنین سامانه جام وزارت میراث فرهنگی را یکی از ابزارهای ضروری برای ساماندهی این حوزه دانست و گفت: برای دریافت شناسنامه یک اثر و طی مراحل قانونی آن، مجموعه‌داران با مشکلات متعددی مواجه‌اند. اگر این سامانه بتواند به شکل مؤثر فعالیت کند و موانع قانونی و اداری پیش روی مجموعه‌داران کاهش یابد، گام مهمی در استانداردسازی بازار آثار تاریخی و فرهنگی برداشته خواهد شد.
به گفته او، مجموعه حراج راوی تاکنون بیش از هزار قطعه را مستندسازی کرده و اطلاعات مربوط به محل نگهداری آثار را ثبت کرده است.
موزه‌های ایران توان خرید آثار تاریخی را ندارند
امیریان در ادامه با انتقاد از وضعیت اقتصادی موزه‌های کشور گفت: موزه‌ها باید بودجه و درآمد کافی داشته باشند تا بتوانند آثار ارزشمند را از مجموعه‌داران خریداری کنند و به گنجینه‌های عمومی بیفزایند. در بسیاری از کشورهای جهان، موزه‌ها با حمایت مالی و معنوی اشخاص و مجموعه‌داران خصوصی شکل می‌گیرند و توسعه پیدا می‌کنند.
او با اشاره به نمونه‌هایی مانند موزه متروپولیتن و موزه لس‌آنجلس کانتی (لَکما) افزود: این موزه‌ها صرفاً نهادهایی دولتی نیستند، بلکه حلقه‌ای از حامیان مالی و معنوی، مجموعه‌داران و علاقه‌مندان به هنر و تاریخ در شکل‌گیری و توسعه آنها نقش دارند. این فرهنگ حمایت از موزه‌ها باید در ایران نیز تقویت شود.
مدیرعامل حراج راوی معتقد است در شرایطی که موزه‌های کشور امکان خرید آثار را ندارند، بخشی از آثار ارزشمند در مجموعه‌های خصوصی خارج از ایران باقی می‌مانند و حتی ممکن است در شرایط نامناسب نگهداری شوند.
او گفت: موزه‌ها می‌توانند آثار عرضه‌شده در حراج را خریداری کنند، اما مشکل اینجاست که بسیاری از آنها توان مالی چنین خریدهایی را ندارند. وقتی موزه خرید نمی‌کند، ممکن است یک اثر ارزشمند در زیرزمین یا صندوقچه یک مجموعه‌دار در پاریس باقی بماند و به‌تدریج آسیب ببیند؛ در چنین شرایطی نه مجموعه‌دار به هدف خود می‌رسد و نه موزه امکان بهره‌مندی از آن اثر را پیدا می‌کند.
بازگشت آثار تاریخی با افزایش ارزش آنها در ایران
به اعتقاد او، افزایش ارزش هنر معاصر ایران در سال‌های گذشته نشان داد که چگونه ایجاد یک بازار فعال می‌تواند جایگاه آثار هنری را تغییر دهد. او معتقد است همین اتفاق باید برای هنر تاریخی ایران نیز رخ دهد.
امیریان درباره مسئولیت مجموعه‌داران در جلوگیری از قاچاق و خروج آثار تاریخی از کشور گفت: موضوع خروج آثار را باید در ارتباط با ارزش اقتصادی آنها بررسی کرد. وقتی یک اثر در نقطه‌ای از جهان ارزش بیشتری پیدا می‌کند، طبیعتاً کشش اقتصادی برای انتقال آن به آن بازار ایجاد می‌شود. این تصور که همه افراد باید بدون توجه به ارزش اقتصادی آثار، صرفاً از سر مسئولیت تاریخی آنها را به ایران بازگردانند، واقع‌بینانه نیست.
او تأکید کرد: اگر می‌خواهیم آثار ایرانی در کشور باقی بمانند یا آثاری که در خارج هستند به ایران بازگردند، باید ارزش آنها را در بازار داخلی افزایش دهیم و از کسانی که برای شناسایی، مستندسازی و حفظ این آثار سرمایه‌گذاری می‌کنند حمایت کنیم.
مدیرعامل حراج راوی با اشاره به اینکه فروش آثار به خارج از کشور با محدودیت‌های جدی مواجه است، گفت: در حال حاضر نه امکان پرداخت پول و نه امکان انتقال قانونی بسیاری از آثار به خارج از کشور به‌سادگی فراهم است. با این حال، اگر بازار داخلی تقویت نشود و امکان خرید آثار توسط موزه‌ها و مجموعه‌داران فراهم نباشد، فرصت‌های مهمی برای حفظ و بازگرداندن میراث هنری ایران از دست می‌رود.
او در پایان با تأکید بر اینکه مجموعه‌داری و قاچاق اشیای تاریخی دو مقوله متفاوت هستند، گفت: مجموعه‌داران از اصلی‌ترین حلقه‌های زنده نگه داشتن آثار تاریخی و کلکسیونی هستند و باید جایگاه آنها در نظام حفاظت از میراث فرهنگی به رسمیت شناخته شود. اگر بتوانیم روزی یک اثر ایرانی را به جای سه هزار دلار، با ارزش واقعی آن، مثلاً ۳۰۰ هزار دلار، خریداری کنیم، آن زمان هنر ایران در جایگاه شایسته خود در جهان قرار گرفته است.
