تحلیل‌گر مسائل بین‌المللی در گفت‌وگو با ایلنا:
حمله گسترده به ایران پیش از انتخابات آمریکا بعید است/ هنوز پنجره‌ای برای توافق و کاهش تنش وجود دارد
استاد دانشگاه با اشاره به احتمال حمله مجدد اسرائیل به ایران پیش از مشخص شدن نتایج انتخابات این رژیم و انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا گفت: حمله نظامی که ایران را به واکنش وادار کند، اقدامی پرریسک برای نتانیاهو خواهد بود و می‌تواند پیامدهای پیش‌بینی‌ناپذیری برای او در انتخابات داشته باشد برای همین این مساله بعید است در عین حال به نظر می‌رسد همچنان پنجره‌ای برای توافق و کاهش تنش وجود دارد و تا پیش از انتخابات آمریکا فرصت مهمی برای تحقق چنین توافقی فراهم است.
هادی برهانی در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، در ارزیابی دیدار چهار‌جانبه ایران، ترکیه عربستان و پاکستان و تأثیر آن بر کاهش تنش‌های منطقه‌ای اظهار کرد: این دیدار را باید بسیار مهم ارزیابی کرد؛ چراکه با درک درست شرایط منطقه، اهمیت چنین نشست‌هایی و ضرورت گسترش رایزنی‌ها و همکاری‌های منطقه‌ای روشن‌تر می‌شود.
وی با اشاره به تحولات منطقه پس از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران افزود: اگر با نگاهی کلان به تحولات اخیر نگاه کنیم، می‌بینیم که آنچه در حال وقوع است، توطئه‌ای علیه کل منطقه است؛ نه‌فقط ایران، بلکه کشورهای عربی و دیگر کشورهای اسلامی منطقه نیز در معرض پیامدهای این وضعیت قرار دارند. در این توطئه نیز هدف منطقه است.
برهانی با اشاره به تحولات پس از هفتم اکتبر و جنگ غزه تصریح کرد: پس از حوادث غزه و کشتار گسترده فلسطینیان و قتل عام بیش از 70 هزار نفر، کشورهای منطقه بیش از پیش به این نتیجه رسیده‌اند که اسرائیل ماهیتی ضداسلامی و ضدعربی دارد و اقدامات آن صرفاً محدود به یک کشور نیست، بلکه کل منطقه را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در چنین شرایطی، ضرورت ایستادگی مشترک کشورهای منطقه در برابر تهدیدات خارجی بیش از گذشته احساس می‌شود.
این استاد دانشگاه ادامه داد: در پی این تحولات، زمینه‌هایی برای فاصله گرفتن کشورهای منطقه از اسرائیل و نزدیک‌تر شدن آنها به یکدیگر ایجاد شد. چنین روندی می‌تواند برای اسرائیل تهدیدآمیز باشد؛ زیرا همکاری کشورهای اسلامی و تجمیع ظرفیت‌ها و توانمندی‌های آنها، قدرت بیشتری برای مقابله با تهدیدات منطقه‌ای ایجاد می‌کند.
وی خاطرنشان کرد: در مقابل، راهبردی که اسرائیل از آن سود می‌برد، دور نگه‌داشتن کشورهای اسلامی و قدرت‌های منطقه‌ای از یکدیگر و جلوگیری از شکل‌گیری همکاری و هم‌افزایی میان آنهاست. از این منظر، تحولات اخیر و حمله به ایران را باید در چارچوب فشار بر مجموعه منطقه تحلیل کرد؛ به‌گونه‌ای که ایران از یک سو و کشورهای عربی، از جمله عربستان سعودی، از سوی دیگر با پیامدهای این وضعیت مواجه شده‌اند و این شرایط حتی ترکیه و پاکستان را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.
برهانی با بیان اینکه تداوم این وضعیت به فرسایش ظرفیت‌های کشورهای منطقه منجر می‌شود، گفت: در حالی که کشورهای منطقه با فشارها و بحران‌های متعدد مواجه‌اند، اسرائیل از این فرسایش عمومی بهره می‌برد و تا حد زیادی از پیامدهای مستقیم آن در امان می‌ماند.
وی تأکید کرد: در برابر چنین وضعیتی، راه درست و مؤثر برای مقابله با این روند، گسترش همکاری و نزدیکی میان کشورهای منطقه، به‌ویژه قدرت‌های اثرگذار آن است. ایران، ترکیه، عربستان سعودی، مصر و پاکستان از جمله کشورهایی هستند که همکاری میان آنها می‌تواند نقش مهمی در خنثی‌سازی این توطئه و جلوگیری از تشدید بحران ایفا کند.
این استاد دانشگاه با اشاره به نقش آمریکا در تحولات جاری منطقه اظهار کرد: آنچه با آن مواجه هستیم، روندی است که اسرائیل در شکل‌گیری و پیشبرد آن نقش دارد و آمریکا هم در این مسیر با آن همکاری می‌کند. در نتیجه، منطقه درگیر بحرانی شده است که پیامدهای آن به یک کشور محدود نمی‌شود و کشورهای مختلف را در معرض آسیب قرار می‌دهد.
برهانی با تأکید بر ضرورت شکل‌گیری ترتیبات امنیتی منطقه‌ای افزود: به اعتقاد من، همکاری قدرت‌های منطقه‌ای مؤثرترین راه برای خروج امن و موفقیت‌آمیز از این بحران و بن‌بست کنونی است. کشورهای منطقه باید با تقویت همکاری‌های مشترک، مانع از آن شوند که ظرفیت‌ها و منابع آنها در نتیجه تقابل‌ها و تنش‌های جاری فرسوده شود.
وی با اشاره به دیدار چهار‌جانبه برگزارشده در تهران گفت: نشست روز گذشته را می‌توان نمونه‌ای از حرکت در مسیر همکاری‌های منطقه‌ای دانست. معتقدم جمهوری اسلامی ایران نیز باید با چنین نگاهی به این ترتیبات و همکاری میان قدرت‌های منطقه‌ای توجه کند؛ چراکه این مسیر می‌تواند بهترین راه برای کمک به منطقه در جهت عبور از وضعیت خطرناک کنونی و دستیابی به ثبات و امنیت پایدار باشد.
این استاد دانشگاه در بخش دیگری از صحبت‌های خود درباره احتمال حمله مجدد اسرائیل به ایران پیش از انتخابات این رژیم و با هدف به تعویق انداختن انتخابات، اظهار کرد: مسئله اصلی این است که نتانیاهو براساس نظرسنجی‌ها و شرایط انتخاباتی، همچنان به باقی ماندن در مقام نخست‌وزیری امیدوار است. بنابراین، اگر بخواهد در این شرایط به ایران حمله کند، باید ریسک‌های چنین اقدامی را نیز در نظر بگیرد.
وی افزود: حمله نظامی که ایران را به واکنش وادار کند، اقدامی پرریسک است و می‌تواند آثار و پیامدهای پیش‌بینی‌ناپذیری بر انتخابات داشته باشد. برای مثال، ممکن است یک جنگنده سقوط کند، خلبانی به اسارت درآید یا در جریان پاسخ تلافی‌جویانه ایران، موشکی به نقطه‌ای در اسرائیل اصابت کند و خسارات گسترده یا تلفات زیادی به بار بیاورد.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه رقبای نتانیاهو از سیاست‌های او ناراضی هستند و درصدد اعمال فشار بر او در آستانه انتخابات‌اند، تصریح کرد: چنین اتفاقاتی می‌تواند برای نتانیاهو هزینه‌زا باشد و با توجه به ملاحظات انتخاباتی، حمله نظامی گسترده به ایران در این مقطع اقدام مناسبی برای او به شمار نمی‌رود. ازاین‌رو، به نظر من، حمله نظامی اسرائیل به ایران پیش از انتخابات بسیار بعید است.
برهانی ادامه داد: البته ممکن است اقداماتی مانند ترور یا خرابکاری صورت بگیرد که در آن صورت هم لزوماً مشخص نیست منشأ و عامل این اقدامات چه کسی است. این موضوع با حمله نظامی گسترده تفاوت دارد و باید میان این دو تفکیک قائل شد.
وی در پاسخ به پرسشی درباره احتمال حمله آمریکا به ایران پیش از انتخابات این کشور و تأثیر نتایج انتخابات بر چنین تصمیمی، گفت: در مورد آمریکا هم شرایط مشابهی وجود دارد. حمله پیش از انتخابات می‌تواند به ضرر ترامپ تمام شود و خود او هم اعلام کرده است که تا زمان انتخابات حمله‌ای صورت نخواهد گرفت.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: با این حال، اینکه نتایج انتخابات در اسرائیل و آمریکا چه آثار و پیامدهایی بر احتمال جنگ و حمله به ایران خواهد داشت، موضوعی قابل بررسی است و سناریوهای مختلفی در این زمینه وجود دارد. به طور مثال اینکه نتانیاهو در انتخابات باقی بماند یا کنار برود و چه میزان رأی به دست بیاورد، همچنین نتیجه انتخابات آمریکا، می‌تواند بر شرایط تأثیر بگذارد. در هر یک از این سناریوها، احتمال حمله ممکن است افزایش یا کاهش پیدا کند.
پنجره‌ای برای توافق و کاهش تنش تا پیش از انتخابات آمریکا وجود دارد
برهانی در ادامه، درباره تلاش‌های قطر برای میانجیگری و کاهش تنش‌های منطقه‌ای، گزارش‌های منتشرشده و همچنین اعلام آمادگی ولادیمیر پوتین برای میانجیگری، اظهار کرد: به نظر می‌رسد همچنان پنجره‌ای برای توافق و کاهش تنش وجود دارد و تا پیش از انتخابات آمریکا فرصت مهمی برای تحقق چنین توافقی فراهم است.
وی توضیح داد: ترامپ هم به کاهش تنش یا دستیابی به توافق نیاز دارد. اگر چنین اتفاقی رخ دهد، بر قیمت نفت و اخبار مربوط به جنگ تأثیر بگذارد و این پیام را منتقل کند که جنگ در حال پایان یافتن است، تنش‌ها کاهش پیدا کرده‌اند و مسائل در مسیر حل‌وفصل قرار گرفته‌اند، می‌تواند از نظر انتخاباتی میان دوره ای در آمریکا به نفع ترامپ تمام شود.
این استاد دانشگاه افزود: شرایط فعلی به رقبای ترامپ فرصت داده است تا حزب جمهوری‌خواه، شخص ترامپ و به‌ویژه سیاست‌های او در قبال ایران را تحت انتقاد و فشار قرار دهند. این وضعیت می‌تواند به حزب جمهوری‌خواه در انتخابات آسیب بزند.
برهانی با اشاره به تمایل ایران به کاهش تنش‌ها، گفت: از سوی دیگر، ایران نیز به دلیل شرایط تهدید، محاصره و جنگ، واقعاً تمایل دارد این مسئله حل‌وفصل شود و تنش‌ها کاهش پیدا کند. بنابراین، از یک طرف ایران به کاهش تنش نیاز دارد و از طرف دیگر، ترامپ و دستگاه سیاسی او نیز تا پیش از انتخابات به چنین دستاوردی نیازمند هستند.
وی تأکید کرد: اگر طرف‌های واسطه، از جمله قطر و پاکستان، بتوانند فرمولی قابل قبول طراحی کنند که رضایت طرفین را جلب کند، این احتمال وجود دارد که قبل از انتخابات توافقی صورت بگیرد.
استاد دانشگاه با اشاره به احتمال برگزاری دیداری میان دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین و رئیس‌جمهور چین، گفت: اگر موضوع ایران نیز در این دیدار مطرح شود، می‌توان امیدوار بود که زمینه‌ای برای کمک به حل‌وفصل مشکلات و کاهش تنش در منطقه فراهم شود. با توجه به تمایل ایران به کاهش تنش در منطقه، چنین دیداری می‌تواند اتفاق مثبتی تلقی شود؛ به‌ویژه اینکه چین و روسیه از دوستان ایران به شمار می‌روند و در مجامع بین‌المللی، از جمله سازمان ملل، در برخی موضوعات از مواضع ایران حمایت کرده‌اند.
این استاد دانشگاه ادامه داد: از سوی دیگر، رهبران چین و روسیه با ترامپ هم روابطی دارند و او برای پوتین و رئیس‌جمهور چین احترام قائل است. این کشورها همچنین منافع متعددی در زمینه تبادل نظر و گفت‌وگو دارند. بنابراین، اگر موضوع ایران نیز در چارچوب این دیدار مطرح شود، می‌توان امیدوار بود که زمینه‌ای برای نگاه مثبت‌تر به حل‌وفصل مشکلات ایران فراهم شود و این گفت‌وگوها به کاهش یا حتی حل‌وفصل تنش‌ها در منطقه خلیج فارس کمک کند.
خروج از NPT می‌تواند شرایط ایران را خطرناک‌تر کند
برهانی در پاسخ به پرسشی درباره پیشنهاد برخی جریان‌های سیاسی و نمایندگان مجلس برای خروج ایران از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT)، در شرایط تهدید مراکز هسته‌ای کشور از سوی آمریکا و احتمال تشدید درگیری‌ها، اظهار کرد: متأسفانه ایران در سطح بین‌المللی و در میان دولت‌ها، از جایگاه مطلوبی برخوردار نیست. یکی از نقاط ضعف ایران در بحران کنونی، وجود بدبینی گسترده نسبت به کشور، هم در منطقه و هم در اروپا و دیگر نقاط جهان است.
وی تصریح کرد: همین بدبینی‌ها نسبت به ایران به آمریکا و اسرائیل فرصت می‌دهد تا به ایران حمله کنند چراکه ایران را به‌عنوان محور شرارت، کشوری یاغی یا حامی تروریسم و خشونت معرفی کنند و مدعی شوند که ایران با جامعه بین‌المللی همراهی ندارد. اقداماتی که این وضعیت را تشدید کند، می‌تواند مشکلات ایران را افزایش دهد.
این استاد دانشگاه با تأکید بر اینکه خروج از NPT و مطرح کردن تهدیدهایی که بدبینی جامعه بین‌المللی را افزایش می‌دهد، بعید است تأثیر مثبتی بر وضعیت ایران داشته باشد، گفت: چنین اقداماتی می‌تواند برای ایران خطرناک باشد؛ زیرا اگر کشوری در جامعه بین‌المللی منزوی شود، آمریکا و اسرائیل برای حمله به آن کشور و نابود کردن امکانات و زیرساخت‌هایش آزادی عمل بیشتری پیدا می‌کنند.
برهانی ادامه داد: حتی در شرایطی بسیار بحرانی، بدنام شدن یک کشور در سطح جهانی می‌تواند زمینه را برای مطرح شدن گزینه‌های بسیار خطرناک‌تر فراهم کند. البته ایران در حال حاضر از چنین شرایطی فاصله دارد، اما باید توجه داشت که تشدید انزوای بین‌المللی می‌تواند پیامدهای امنیتی جدی به همراه داشته باشد.
تعامل با قدرت‌های منطقه‌ای و اروپایی می‌تواند به تقویت موضع ایران کمک کند
برهانی در ادامه، درباره نشست اخیر استانبول با حضور برخی کشورهای اروپایی و منطقه‌ای و اعلام آمادگی طرف‌های اروپایی برای میانجیگری میان ایران و آمریکا، اظهار کرد: به نظر من، نشست استانبول نشست مهمی بود؛ زیرا قدرت‌های مهم منطقه خاورمیانه، از جمله عربستان سعودی، مصر و ترکیه به همراه پاکستان در آن حضور داشتند. همچنین قدرت‌های اروپایی، از جمله آلمان، انگلیس و فرانسه، در این نشست شرکت کرده بودند.
وی افزود: همه این کشورها از افزایش تنش در منطقه خلیج فارس نگران هستند؛ زیرا تشدید تنش‌ها برای کشورهای مختلف خسارت به همراه دارد و آثار آن محدود به ایران یا کشورهای منطقه نیست.
این استاد دانشگاه با اشاره به پیامدهای اقتصادی تنش‌های منطقه‌ای برای اروپا، گفت: برای مثال، نخست‌وزیر اسپانیا نیز چندی پیش درباره هزینه‌های ناشی از جنگ و حمله به ایران برای اروپا اظهاراتی مطرح کرده بود و از خسارت فراوان سخن گفته بود.
برهانی تأکید کرد: بنابراین، باید نشست استانبول را جدی تلقی کرد؛ چراکه کشورهای مهم منطقه‌ای و اروپایی در آن حضور داشتند و به نظر می‌رسد خواهان حل‌وفصل مسائل و کاهش تنش‌ها هستند.
وی خاطرنشان کرد: نزدیک شدن ایران به این مجموعه از کشورها، تعامل مثبت با آنها و تلاش برای نزدیک کردن مواضع، می‌تواند به تقویت موقعیت ایران در بحران اخیر کمک کند و احتمال دستیابی به راه‌حلی مناسب برای حل‌وفصل اختلافات را افزایش دهد.
