سراج:
حقوق بشر نباید به ملیت و پاسپورت قربانیان وابسته باشد/ تروریسم خوب و بد نداریم
دبیر ستاد حقوق بشر با انتقاد از رویکرد دوگانه جامعه جهانی در قبال قربانیان تروریسم گفت: اگر حقوق بشر جهانی است، باید رعایت آن نیز جهانی باشد و جان انسان نباید به پاسپورت او وابسته باشد؛ تروریسم خوب و بد، شرقی و غربی نباید داشته باشیم و هر اقدامی که با هدف ایجاد رعب و وحشت، کشتار غیرنظامیان و سلب امنیت مردم انجام شود، باید فارغ از عامل و انگیزه سیاسی آن محکوم شود.
به گزارش خبرنگار ایلنا، ناصر سراج، معاون امور بینالملل قوه قضائیه و دبیر ستاد حقوق بشر جمهوری اسلامی ایران، در مراسم روز جهانی یادبود و بزرگداشت قربانیان تروریسم که با حضور جمعی از خانوادههای شهدای ترور و جنگ تحمیلی اخیر در مرکز مطالعات بینالمللی و سیاسی وزارت امور خارجه برگزار شد، گفت: امروز گرد هم آمدهایم تا از کسانی یاد کنیم که دیگر در میان ما نیستند؛ اما حقیقت این است که تروریسم، با کشتهشدن یک انسان پایان نمییابد. تروریسم از لحظهای که یک انسان را هدف قرار میدهد، وارد زندگی یک خانواده میشود و گاهی تا چند نسل آثار خود را بر جای میگذارد.
وی ادامه داد: یک گلوله ممکن است در چند ثانیه انسانی را از خانوادهاش بگیرد، اما رنج آن خانواده سالها ادامه خواهد داشت. کودکی که پدرش را از دست داده است، مادری که فرزندش را از دست داده، همسری که شریک زندگی خود را از دست داده و خانوادهای که هر سال جای خالی یک عزیز را در کنار سفره خود احساس میکند، همگی قربانیان تروریسم هستند.
سراج گفت: قربانی تروریسم فقط فردی نیست که جان خود را از دست داده است؛ قربانی، یک خانواده، یک جامعه و گاه یک نسل است. به همین دلیل است که روز جهانی بزرگداشت و یادبود قربانیان تروریسم، صرفاً یک مناسبت تقویمی نیست. سازمان ملل متحد نیز با تعیین ۲۱ اوت بهعنوان روز جهانی یادبود و ادای احترام به قربانیان تروریسم، بر ضرورت حمایت از قربانیان، حفظ کرامت آنان و تضمین حقوق و آزادیهای بنیادین ایشان تأکید کرده است.
وی تصریح کرد: آیا جامعه جهانی در عمل، با همه قربانیان تروریسم یکسان رفتار میکند؟ آیا ارزش خون همه قربانیان به یک اندازه دیده میشود؟ آیا صدای همه خانوادههای داغدار به یک اندازه شنیده میشود؟ و آیا تعریف ما از تروریسم، فارغ از قدرت، ثروت، ملیت و جایگاه سیاسی عاملان آن است؟ متأسفانه پاسخ به این پرسشها همیشه مثبت نیست.
معاون امور بینالملل قوه قضائیه و دبیر ستاد حقوق بشر جمهوری اسلامی ایران ادامه داد: هزاران شهروند ایرانی، اعم از کودکان، زنان، مردان و سالخوردگان، در عملیاتهای تروریستی جان خود را از دست دادهاند؛ از مردم عادی گرفته تا مسئولان، دانشمندان، نیروهای نظامی و انتظامی، روحانیون و کارگران و دانشجویان.
وی اضافه کرد: تروریسم در ایران، چهرههای مختلفی داشته است؛ گاهی در قالب انفجار در اماکن عمومی، گاهی در قالب ترور شخصیتهای سیاسی و علمی، گاهی در قالب حمله به مردم بیدفاع در خیابان و مراسم عمومی و گاهی در قالب عملیاتهایی که هدف آن ایجاد رعب، ناامنی و بیاعتمادی در جامعه بوده است. اما در کنار همه این حوادث، مسئلهای که نباید فراموش شود، رفتار جامعه بینالمللی با عاملان و حامیان تروریسم است.
سراج تصریح کرد: اگر یک اقدام تروریستی در یک کشور اروپایی رخ دهد، بلافاصله به یک مسئله جهانی تبدیل میشود؛ اما اگر قربانی ایرانی باشد، گاه واکنشها بسیار محدودتر است. اگر یک دانشمند یا مقام سیاسی در نقطهای از جهان ترور شود، از آن بهعنوان تهدیدی علیه صلح و امنیت بینالمللی یاد میشود، اما وقتی قربانی یک شهروند ایرانی است، گاهی همان حادثه با سکوت، توجیه یا حتی روایتسازی سیاسی مواجه میشود. این همان استاندارد دوگانهای است که باید درباره آن صریح سخن گفت.
وی تأکید کرد: حقوق بشر اگر جهانی است، باید رعایت آن نیز جهانی باشد و جان انسان اگر دارای ارزش ذاتی است، این ارزش نباید به پاسپورت او وابسته باشد. کودک ایرانی، کودک فلسطینی، کودک اروپایی، کودک آفریقایی و کودک آسیایی، همگی کودکاند. مادر ایرانی که فرزندش را از دست میدهد، همان رنجی را تجربه میکند که مادر هر نقطه دیگری از جهان تجربه میکند.
سراج گفت: مبارزه با تروریسم نباید صرفاً متوجه گروههای غیردولتی باشد. جامعه بینالمللی باید در برابر هرگونه استفاده سازمانیافته از خشونت علیه غیرنظامیان، صرفنظر از هویت عامل آن، موضع واحد داشته باشد. اگر یک گروه مسلح، شهروندی را هدف قرار دهد، این اقدام باید محکوم شود. قدرت نظامی نمیتواند مجوز نقض حقوق بشر باشد. عضویت در یک ائتلاف سیاسی نمیتواند مصونیت ایجاد کند و ادعای مبارزه با تروریسم نمیتواند توجیهی برای هدف قرار دادن مردم عادی باشد.
معاون امور بینالملل قوه قضائیه گفت: در جنگهای اخیر نیز بار دیگر شاهد بودیم که چگونه مردم عادی در معرض پیامدهای مستقیم درگیریهای نظامی قرار گرفتند. در جنگ دوازدهروزه و سپس در جنگ چهلروزه، شهروندان عادی، خانوادهها، کودکان، زنان و سالمندان در معرض حملات تروریستی و ناامنی قرار گرفتند. در چنین شرایطی، بحث تنها بر سر تعداد قربانیان نیست؛ مسئله اصلی، لزوم رعایت اصول بنیادین حقوق بشردوستانه بینالمللی است.
وی گفت: اصل تمایز میان اهداف نظامی و غیرنظامی، اصل تناسب و اصل اتخاذ احتیاطهای لازم برای حفاظت از غیرنظامیان، اصولی نیستند که بتوان آنها را در هر شرایطی کنار گذاشت. نمونه تلخ و دردناک این حوادث، مدرسه شجره طیبه در میناب است. مدرسه باید محل آموزش، امید و آیندهسازی باشد، نه صحنه مرگ کودکان. وقتی کودکی در مدرسه قربانی خشونت میشود، صرفنظر از اینکه چه اختلاف سیاسی یا نظامی در جریان بوده است، جامعه بشری با یک تراژدی انسانی مواجه شده است.
سراج تأکید کرد: هیچ آرمان سیاسی، هیچ اختلاف ژئوپلیتیکی و هیچ هدف نظامی نباید کرامت و امنیت جان کودکان را از بین ببرد. جامعه جهانی باید درباره چنین حوادثی تحقیق کند، حقیقت را روشن کند و در صورت احراز نقض حقوق بشردوستانه، مسئولیت عاملان را پیگیری کند.
وی گفت: در جریان حملات اخیر حتی بالاترین سطح سیاسی جمهوری اسلامی ایران نیز از پیامدهای خشونت مصون نماند و آیتالله سیدعلی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، در جریان حمله شهید شد و شماری از اعضای خانواده ایشان نیز به شهادت رسیدند. فارغ از هرگونه اختلاف نظر سیاسی درباره اشخاص، این حادثه یک پیام روشن دارد: ترور و خشونت سیاسی، هنگامی که به یک ابزار تبدیل شود، هیچ مرزی نمیشناسد.
معاون امور بینالملل قوه قضائیه و دبیر ستاد حقوق بشر جمهوری اسلامی ایران عنوان کرد: امروز ممکن است هدف، یک مقام سیاسی باشد و فردا یک خانواده، یک دانشآموز، یک بیمار یا یک شهروند عادی هدف قرار گیرد. از همینرو، جامعه جهانی باید اصل مصونیت غیرنظامیان و ضرورت جلوگیری از گسترش چرخه خشونت را جدی بگیرد.
وی ادامه داد: اجازه دهید به شکل دیگری از فشار علیه مردم نیز اشاره کنم؛ شکلی که شاید در نگاه نخست با مفهوم تروریسم یکسان تلقی نشود، اما آثار انسانی آن باید با دقت مورد بررسی قرار گیرد. تحریمهای فراگیر و اقدامات قهری یکجانبه میتوانند در زندگی مردم عادی آثار عمیق و گاه جبرانناپذیر ایجاد کنند.
سراج تصریح کرد: وقتی تحریمها دسترسی مردم به دارو، تجهیزات پزشکی، خدمات بانکی، مواد اولیه و نیازهای ضروری را دشوار میکنند، آنچه در نهایت تحت فشار قرار میگیرد، دولتها نیستند، بلکه در بسیاری از موارد، مردم عادی هستند که دارای حق حیات، حق سلامت و حق برخورداری از کرامت انسانی هستند. بنابراین، ما بر این باوریم که آثار انسانی تحریمها و اقدامات قهری یکجانبه باید در چارچوب حقوق بشر با جدیت مورد توجه قرار گیرد. تروریسم فقط آن چیزی نیست که با انفجار و گلوله دیده میشود.
وی گفت: گاهی خشونت، آرام، تدریجی و پنهان است. گاهی نتیجه آن در اتاق بیمارستان و گاهی در سفره خالی خانواده و گاهی در چهره کودکی که فرصت درمان نیافته است، دیده میشود. یکی از مهمترین وظایف ما، جلوگیری از فراموششدن قربانیان است. قربانی تروریسم و خانواده او نباید پس از پایان حادثه تنها بماند. او به حمایت حقوقی، روانی، اقتصادی و اجتماعی نیاز دارد؛ خانواده او نیازمند دسترسی به عدالت است و مهمتر از همه، قربانی باید احساس کند که جامعه او را دیده و صدای او را شنیده است.
معاون امور بینالملل قوه قضائیه و دبیر ستاد حقوق بشر جمهوری اسلامی ایران گفت: در اسناد و رویکردهای سازمان ملل نیز بر همین مسئله تأکید شده است؛ حمایت از قربانیان نباید به همدردی نمادین محدود شود، بلکه باید نیازهای فوری، کوتاهمدت و بلندمدت آنان را دربرگیرد. امروز، در این مراسم، خانوادههای محترم قربانیان حضور دارند. هر یک از آنان داستانی دارد؛ داستان یک فقدان، یک انتظار و خالی بودن جای عضوی از اعضای خانواده. و شاید مهمترین مطالبه آنان این باشد که: عزیز ما را فراموش نکنید. همه باید این صدا را بشنوند.
سراج تصریح کرد: ما از جامعه جهانی انتظار داریم که در مبارزه با تروریسم، معیار واحدی داشته باشد. تروریسم خوب و بد، شرقی و غربی نباید داشته باشیم. تروریسم دولتی و غیردولتی را نمیتوان بر اساس منافع سیاسی تعریف کرد. هر اقدامی که با هدف ایجاد رعب و وحشت، کشتار غیرنظامیان و سلب امنیت و آرامش مردم انجام شود، باید فارغ از عامل و انگیزه سیاسی آن محکوم شود.
وی تأکید کرد: همچنین حمایت سیاسی، مالی، تسلیحاتی و رسانهای از عاملان اقدامات تروریستی باید پایان یابد. سخن نگفتن از حقوق قربانیان و سکوت در برابر عامل یا حامی خشونت، دوگانگی است که اعتماد مردم به نظام بینالمللی حقوق بشر را تضعیف میکند.
دبیر ستاد حقوق بشر تصریح کرد: ستاد حقوق بشر جمهوری اسلامی ایران بر این باور است که حقوق بشر متعلق به همه انسانهاست. ما همانگونه که از حقوق قربانیان ایرانی دفاع میکنیم، معتقدیم حقوق هیچ قربانی دیگری نیز نباید نادیده گرفته شود.
وی همچنین گفت: حقوق بشر نباید ابزار فشار سیاسی و وسیلهای برای مداخله باشد، نباید در خدمت منافع قدرتهای بزرگ باشد و اساساً نباید قربانیان را بر اساس ملیت و گرایش سیاسی طبقهبندی کرد. ما معتقدیم کرامت انسان باید نقطه آغاز و پایان همه سیاستهای حقوق بشری باشد.
سراج ادامه داد: در پایان، اجازه دهید چند کلمه را مستقیماً با خانوادههای عزیز قربانیان در میان بگذارم. شاید هیچ سخنی نتواند جای خالی عزیز از دسترفته شما را پر کند. هیچ کلمهای نمیتواند رنج یک مادر را که فرزندش را از دست داده، کاملاً توصیف کند. اما میتوان یک وعده داد؛ جامعه نباید شما را فراموش کند.
وی تصریح کرد: ما امروز اینجا جمع شدهایم تا بگوییم قربانیان تروریسم فقط بخشی از گذشته نیستند؛ آنان بخشی از وجدان امروز ما هستند. یاد آنان به ما یادآوری میکند که اگر خشونت را عادی کنیم، فردا قربانی دیگری خواهیم داشت. اگر استاندارد دوگانه را بپذیریم، عدالت را تضعیف کردهایم.
دبیر ستاد حقوق بشر تأکید کرد: پیام ما روشن است؛ تروریسم، هرجا و توسط هرکس که باشد، محکوم است. جان انسانها قابل معامله سیاسی نیست. حقوق قربانیان قابل تبعیض نیست و هیچ قدرتی نباید خود را فراتر از مسئولیت در برابر جان انسانها بداند.
وی همچنین تصریح کرد: امیدواریم روزی برسد که هیچ خانوادهای به دلیل تروریسم و خشونت، داغدار عزیز خود نباشد؛ هیچ کودکی قربانی جنگ و منازعات سیاسی نشود؛ هیچ انسانی به دلیل ملیت، مذهب یا دیدگاه سیاسی خود هدف خشونت قرار نگیرد و عدالت، جایگزین انتقام و گفتوگو جایگزین خشونت شود. در چنین روزی، یاد قربانیان تروریسم تنها یادآور یک فاجعه نخواهد بود؛ بلکه یادآور پیروزی انسانیت بر خشونت خواهد بود. در برابر همه قربانیان تروریسم و در برابر خانوادههای صبور و داغدار آنان، سر تعظیم فرود میآوریم.
