باید سرمایه اجتماعی را از دست هیجانات لحظه‌ای نجات دهیم

به گزارش ایلنا، بابک نگاهداری امروز یکشنبه(۲۴ خردادماه) با تاکید بر اینکه راه‌اندازی کمپین نخبگان بی‌صدا به منظور شنیده شدن صداهای خاموش، در شرایط فعلی را ضروری دانست و گفت: منظور از بی‌صدایان، انسان‌هایی نیستند که حرفی برای گفتن ندارند. اتفاقاً برعکس، این‌ها کسانی هستند که حرف‌های مهم، عمیق و مسئولانه‌ای دارند، اما معمولاً اهل هیاهو و جنجال رسانه‌ای نیستند. این افراد در جامعه کم نیستند. دلسوزند، واقع‌بین‌اند، مصالح جمعی را بر منافع فردی ترجیح می‌دهند و نسبت به آینده جامعه حساسیت دارند. اما از آنجا که زبانشان زبان التهاب، تخریب یا اغراق نیست، صدایشان کمتر شنیده می‌شود.

رئیس مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی افزود: نیاز به چنین کمپینی از اینجا ناشی می‌شود که اگر افراد منطقی و ژرف‌اندیش در حاشیه بمانند، میدان افکار عمومی، چه در داخل و چه در خارج، به‌تدریج در اختیار کسانی قرار می‌گیرد که با هیجان‌آفرینی، دوقطبی‌سازی یا وعده‌های غیرواقعی فضای افکار عمومی را تحت تأثیر قرار می‌دهند. این اتفاق کاملاً به زیان جامعه است. زیرا سرمایه اجتماعی را فرسوده می‌کند و قدرت تشخیص عمومی را کاهش می‌دهد.

کمپین بی‌صدایان، دعوت از حضور فعال کسانی است که اهل عقلانیت انقلابی، انصاف و آینده‌نگری‌ هستند

رییس مرکز پژوهش‌های مجلس تاکید کرد: کمپین بی‌صدایان برای شنیده شدن صداهای خاموش، در واقع دعوتی است به حضور فعال کسانی که اهل عقلانیت انقلابی، انصاف و آینده‌نگری‌اند تا مارپیچ سکوت را بشکنند و در افکار عمومی فضایی به دست بیاورند.

وی با بیان اینکه کسی که با دقت حرف می‌زند، معمولاً اهل شعار نیست، ملاحظه واقعیت‌ها را می‌کند و از بیان ادعاهای بزرگ اما بی‌پشتوانه پرهیز دارد، توضیح داد: یکی از مهم‌ترین دلایل عدم ورود افراد دارای حرف منطقی به میدان این است که فضای افکار عمومی در بسیاری از مواقع برای سخن گفتن سنجیده، امن و مشوق نیست. چنین فردی در یک فضای هیجانی، هم دیرتر دیده می‌شود و هم بیشتر در معرض سوءبرداشت یا حتی تخریب قرار می‌گیرد.

وقتی صاحبان تحلیل عقب می‌نشینند، میدان برای صداهای غیرمتعهد به حقیقت باز می‌شود

نگاهداری در این مطلب که توسط مرکز پژوهش‌های مجلس منتشر شده است، با اشاره به اینکه برخی افراد ترجیح می‌دهند سکوت کنند، چون احساس می‌کنند گفت‌وگوی عقلانی در میان حجم بالای هیاهو شنیده نمی‌شود، یادآور شد: این سکوت، هرچند ممکن است از منظر فردی قابل درک باشد، اما از منظر اجتماعی هزینه‌زاست. چون وقتی صاحبان تحلیل و مسئولیت‌پذیری عقب می‌نشینند، میدان برای صداهایی باز می‌شود که نه تعهدی به حقیقت دارند و نه مسئولیتی در قبال پیامدهای حرفشان می‌پذیرند.

وی با تاکید بر اینکه باید این معادله معکوس شود، عنوان کرد: وضعیت سالم آن است که کسی که بدون پشتوانه، بدون مسئولیت‌پذیری و به دور از عقلانیت سخن می‌گوید، بداند که افکار عمومی از او مطالبه‌گری خواهد کرد و مورد بازخواست قرار خواهد گرفت. نه اینکه فرد عاقل، دقیق و مسئول از سخن گفتن بترسد.

رییس مرکز پژوهش‌های مجلس، با بیان اینکه در یک فضای سالم، اعتبار باید نصیب کسانی شود که سخنشان مبتنی بر فهم، تجربه، انصاف و دغدغه‌مندی است، تصریح کرد: اگر این نظام اعتبار برعکس شود، یعنی جنجال و تندگویی پاداش بگیرد و تعقل و انصاف هزینه بدهد، به‌تدریج کیفیت تفکر در جامعه افت می‌کند.

شنیده شدن صداهای خاموش نیازمندشبکه‌سازی تدریجی و انسانی است

وی با بیان اینکه ایده کمپین «نخبگان بی‌صدا» به منظور شنیده شدن صداهای خاموش بر یک اصل ساده اما مؤثر استوار است، گفت: برای تغییر فضای عمومی، لازم نیست همیشه از ساختارهای پیچیده شروع کنیم. گاهی یک شبکه‌سازی تدریجی و انسانی می‌تواند بسیار اثرگذارتر باشد.

نگاهداری، با بیان اینکه با تاکید بر گفت وگو فارغ ازهرگونه دیدگاهی ادامه داد: وقتی از هر فرد دعوت می‌شود که پنج نفر دیگر را وارد این مسیر کند، در واقع نوعی زنجیره از مسئولیت اجتماعی شکل می‌گیرد. این زنجیره می‌تواند افراد ساکت اما دغدغه‌مند را به میدان بیاورد و به آن‌ها یادآوری کند که حضورشان مهم است.

وی افزود: این مدل، همچنین از نظر فرهنگی هم ارزشمند است، چون بر مشارکت، دعوت، اعتمادسازی و کنش تدریجی تکیه دارد، نه بر فشار و هیجان. هدف، پر کردن فضا با سروصدا نیست؛ هدف، تقویت حضور آدم‌هایی است که می‌توانند وزن تحلیل، انصاف و مسئولیت را در گفت‌وگوهای اجتماعی بیشتر کنند.

رییس مرکز پژوهش‌های مجلس، با بیان اینکه فضای هیجانی رسانه‌ای معمولاً شرایطی ایجاد می‌کند که در آن تصمیم‌گیری‌های سنجیده دشوارتر می‌شود، توضیح داد: وقتی فشار روانی، موج‌های احساسی، قضاوت‌های شتاب‌زده و تحلیل‌های سطحی بر افکار عمومی غلبه پیدا کند، تصمیم‌گیران و تصمیم‌سازان با نوعی ناامنی در تصمیم‌گیری مواجه می‌شوند.

وی ادامه داد: منظور از ناامنی تصمیم‌گیری این است که امکان بررسی دقیق، سنجش پیامدها و انتخاب راه‌حل‌های واقع‌بینانه سخت‌تر و محدودتر می‌شود. در چنین فضایی، گاهی به‌جای آنکه بهترین تصمیم اتخاذ شود، تصمیمی گرفته می‌شود که صرفاً کم‌هزینه‌تر به نظر برسد یا بتواند فشار لحظه‌ای را کاهش دهد.

اگر فضای عمومی دائماً ملتهب باشد، ظرفیت تصمیم‌سازی منطقی تضعیف می‌شود

نگاهداری با بیان اینکه این مسئله به‌ویژه در شرایط پیچیده پساجنگ ما، بسیار آسیب‌زاست، یادآور شد: مسائل پیچیده، نیازمند تحلیل چندجانبه و قدرت مانور هستند. اگر فضای عمومی دائماً ملتهب باشد، ظرفیت تصمیم‌سازی منطقی هم تضعیف می‌شود.

وی با تاکید بر اینکه پیام اصلی به بی‌صدایان این است که سکوتِ افراد دلسوز و خردمند، بر خلاف ظاهرش، اصلاً بی‌هزینه نیست، تصریح کرد: هرچقدر هم که انگیزه سکوت، پرهیز از حاشیه یا خستگی از فضای پرتنش باشد، نتیجه آن می‌تواند واگذار کردن میدان به صداهایی باشد که مسئولانه سخن نمی‌گویند.

نگاهداری در ادامه، تاکید کرد: جامعه برای حفظ تعادل خود، به حضور کسانی نیاز دارد که با عقلانیت، انصاف، صبوری و نگاه بلندمدت حرف می‌زنند. بنابراین، اگر کسی احساس می‌کند دغدغه‌مند، مسئول و آینده‌نگر است، باید بداند که حضورش ضروری است.

رییس مرکز پژوهش‌های مجلس، خاطرنشان کرد: دعوت من این است که هر فرد، قدمی هرچند کوچک بردارد. تغییرهای ماندگار، معمولاً از همین قدم‌های کوچک اما صادقانه آغاز می‌شوند.