تاثیر عجیب لامپ ها بر سوخت و ساز بدن
با گسترش استفاده از لامپهای LED و شیشههای عایق، بخش قابلتوجهی از نور قرمز و فروسرخ که در نور طبیعی وجود دارد، از محیطهای داخلی حذف شده است؛ تغییری که به گفته برخی پژوهشگران ممکن است بر عملکرد سلولها و سلامت بدن اثر بگذارد، هرچند شواهد درباره پیامدهای آن هنوز قطعی نیست.
طی چند دههی گذشته، تلاش برای کممصرفتر کردن ساختمانها، نوع نوری که هر روز دریافت میکنیم را بهشدت تغییر داده است. اکنون برخی پژوهشگران میگویند حذف بخش بزرگی از نور قرمز و فروسرخ از محیطهای داخلی میتواند عملکرد میتوکندریها را مختل کند و در افزایش خطر بیماریهایی مانند دیابت و زوال عقل نقش داشته باشد (هرچند بسیاری از این یافتهها هنوز اولیهاند و رابطه علتومعلولی قطعی نشده است).
یک آزمایش ساده: چراغقوه تلفن همراهتان را روشن کنید و نوک انگشت خود را روی آن بگذارید. درخششی قرمز میبینید؛ نه بهدلیل رنگ خون، بلکه چون فوتونهای قرمز در بافت انگشت پخش میشوند. به گفتهی باب فازبری، اخترفیزیکدانی که به زیستشناسی نور روی آورده، «نور یک ماده مغذی است.»
چگونه نور مدرن ما را از طول موجهای بلند محروم کرد؟
دو فناوری این تغییر را رقم زدند: لامپهای کممصرف الایدی و شیشههایی که برای جلوگیری از اتلاف گرما، فروسرخ را فیلتر میکنند. نتیجه، محدودشدن شدید طیف نور در فضاهای داخلی است؛ جایی که مردم تا ۹۰ درصد وقت خود را میگذرانند و به گفتهی پژوهشگران حدود ۹۵ درصد طیف نوری را از دست دادهایم.
نور روز سرشار از قرمز مرئی (۶۵۰ تا ۷۵۰ نانومتر) و فروسرخ نامرئی (تا حدود ۲۵۰۰ نانومتر) است؛ طول موجهایی که از لباس میگذرند و به عمق بافت میرسند. آتش، شمع و لامپ رشتهای هم قرمز و فروسرخ فراوانی تولید میکنند، اما الایدیها عملاً بالاتر از ۷۵۰ نانومتر چیزی نمیسازند؛ چیزی که یک پژوهشگر حوزه نور آن را در قیاس با غذای فوقفرآوری، «نور فوقفرآوری» مینامد.
پیوند نور قرمز با کارخانههای انرژی سلول
ریشه این فرضیه به پژوهشهای اواخر دهه ۱۹۸۰ بازمیگردد: نور قرمز و نزدیکفروسرخ سرعت تولید ATP (واحد اصلی انرژی سلول) را در میتوکندری افزایش میدهند. ظاهراً تابش این نورها زنجیره انتقال الکترون را کمی سریعتر میکند؛ فرایندی که «سوختوساز نوری» نامیده میشود. سازوکار دقیق هنوز محل اختلاف است، اما نقش میتوکندری پذیرفته شده است. در مقابل، نور آبیِ نمایشگرها و الایدیها میتواند تولید ATP را کند کند.
شواهد درباره قند خون، مغز و طول عمر
— قند خون: ۱۵ دقیقه نور قرمز میتواند جهش قند خون پس از مصرف گلوکز را کاهش دهد. افزودن یک لامپ رشتهای کمنور به دفترهای بدون پنجره با قند خون پایینتر کارکنان همراه بود و در پژوهش دانشگاه ماستریخت، کنترل قند بیماران دیابتی نوع ۲ زیر نور طبیعی بهتر از نور الایدی بود.
— مغز: مطالعهای روی ۸۸ هزار نفر نشان داد کسانی که بیشتر در روشنایی روز بودند، کمتر دچار زوال عقل شدند.
— طول عمر: در مطالعهای روی بیش از ۴۰۰ هزار بزرگسال، تماس بیشتر با آفتاب با مرگ کمتر ناشی از سرطان و بیماری قلبیعروقی همراه بود.
البته این مطالعات مشاهدهای فقط همبستگی را نشان میدهند و فعلاً یک فرضیه بحثبرانگیز محسوب میشوند.
چطور نور قرمز بیشتری دریافت کنیم؟
— سادهترین راه، حضور منظم در روشنایی روز است؛ لباس و ضدآفتاب بخش زیادی از فرابنفش سرطانزا را میگیرند، اما نور قرمز و فروسرخ همچنان عبور میکنند.
— در نوردرمانی احتیاط کنید؛ بعضی دستگاهها بیشازحد پرقدرتاند و ممکن است تولید انرژی سلولی را از تعادل خارج کرده و التهاب ایجاد کنند.
— در محیط کار، یک لامپ رشتهای بسیار کمنور کنار میز بگذارید؛ چون حتی در شدت پایین فروسرخ زیادی تولید میکند.
پیام نهایی این است: لامپهای الایدی بهتنهایی عامل بیماریهای مزمن نیستند، بلکه طراحی ساختمانهای کممصرف شاید یک نیاز زیستی مهم را نادیده گرفته باشد.
احتمالا میتوان بدون نور قرمز زندگی کرد، اما نمیتوان بدون آن سالم زندگی کرد!
