چالشهای نوظهور نظام سلامت در عصر دیجیتال و ظهور اعتیادهای رفتاری
روانپزشک و پژوهشگر حوزه اعتیاد، با اشاره به تغییر الگوهای وابستگی در عصر حاضر، از شکلگیری «اعتیادهای رفتاری» ناشی از پیشرفت فناوری و گسترش فضای مجازی خبر داد.
رابرت فرنام با اشاره به برگزاری کنگره بینالمللی اعتیاد به میزبانی یزد گفت: در سالهای اخیر، مفهوم اعتیاد دیگر تنها به مصرف مواد محدود نمیشود. پیشرفت فناوری، گسترش فضای مجازی و تغییر سبک زندگی، زمینهساز شکلگیری الگوهای جدیدی از وابستگی شده است که از آنها با عنوان «اعتیادهای رفتاری» یاد میشود.
فرنام افزود: اعتیاد به بازیهای رایانهای، استفاده افراطی از شبکههای اجتماعی، قمار آنلاین، خرید اجباری و برخی رفتارهای دیجیتال، امروز به یکی از دغدغههای مهم نظامهای سلامت در جهان تبدیل شدند و توجه پژوهشگران و درمانگران را بیش از گذشته به خود جلب کردند.
شباهت سازوکارهای مغزی در اعتیاد رفتاری با اعتیاد به مواد مخدر
وی ادامه داد: شواهد علمی نشان میدهد که بسیاری از اعتیادهای رفتاری، از نظر سازوکارهای مغزی و روانشناختی، شباهتهای قابل توجهی با اختلالات مصرف مواد دارند. فعال شدن نظام پاداش مغز، کاهش کنترل تکانه، تداوم رفتار با وجود پیامدهای منفی و افزایش تمایل به تکرار رفتار، از ویژگیهای مشترک این اختلالات است.
این روانپزشک تصریح کرد: هرچند همه رفتارهای پرکاربرد، به معنای اعتیاد نیستند، اما زمانی که یک رفتار موجب اختلال در عملکرد شغلی، تحصیلی، خانوادگی یا اجتماعی فرد شود و کنترل آن از دست برود، نیازمند ارزیابی و مداخله تخصصی خواهد بود.
وی تأکید کرد: رشد سریع فناوریهای دیجیتال و دسترسی گسترده به اینترنت، به ویژه در میان نوجوانان و جوانان، اهمیت این موضوع را دوچندان کرده است. در بسیاری از کشورها، مطالعات بر افزایش شیوع استفاده مسئلهساز از شبکههای اجتماعی، بازیهای آنلاین و قمار اینترنتی تأکید دارند و نسبت به پیامدهایی مانند اختلال خواب، افت عملکرد تحصیلی، انزوای اجتماعی، اضطراب، افسردگی و کاهش کیفیت زندگی هشدار میدهند.
فرنام اظهار داشت: این روند، ضرورت بازنگری در برنامههای پیشگیری، آموزش و مداخلات درمانی را آشکار میسازد و نشان میدهد که نظام سلامت باید همگام با تحولات اجتماعی و فناوری، برای چالشهای نوظهور نیز آماده باشد.
وی گفت: برخلاف تصور رایج، برخورد با اعتیادهای رفتاری صرفاً با محدود کردن دسترسی یا توصیههای عمومی امکانپذیر نیست. پیشگیری مؤثر نیازمند ارتقای سواد سلامت، آموزش مهارتهای خود تنظیمی، توانمندسازی خانوادهها، مداخلات روانشناختی مبتنی بر شواهد و طراحی سیاستهای حمایتی است.
پژوهشگر ادامه داد: در این میان، نقش دانشگاهها و مراکز پژوهشی در شناخت الگوهای بومی، ارزیابی عوامل خطر و تدوین راهنماهای بالینی، بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. آینده این حوزه، به همکاری نزدیک میان پژوهشگران علوم اعصاب، روانپزشکان، روانشناسان، متخصصان سلامت دیجیتال و سیاستگذاران وابسته خواهد بود.
تمرکز اصلی کنگره بر چالشهای نوظهور سلامت است
وی خاطرنشان کرد: با توجه به اهمیت روزافزون این موضوع، اعتیادهای رفتاری و رفتارهای پرخطر نوظهور به عنوان یکی از محورهای اصلی سومین کنگره بینالمللی و پنجمین کنگره ملی اعتیاد و رفتارهای پرخطر مورد توجه قرار گرفته است.
فرنام در پایان گفت: پرداختن به این حوزه، نشاندهنده نگاه آیندهنگر کنگره به چالشهای نوین سلامت و تأکید بر ضرورت تولید دانش، تبادل تجربه و توسعه مداخلات مبتنی بر شواهد برای حفاظت از سلامت نسل امروز و فرداست.
لازم به ذکر است؛ سومین کنگره بینالمللی و پنجمین کنگره ملی اعتیاد و رفتارهای پرخطر، ۱۱ تا ۱۳ شهریورماه ۱۴۰۵ به میزبانی دانشگاه علوم پزشکی یزد برپا میشود و وبسایت اطلاعرسانی کنگره به آدرس Addiction.ssu.ac.ir برای عموم قابل دسترس است.
