از تنگه هرمز تا ائتلاف مکه؛ فریدمن از خاورمیانه «پسا جنگ ایران» میگوید
تحلیلگر آمریکایی در مقالهای در نیویورکتایمز، با ترسیم چشمانداز خاورمیانه پس از جنگ علیه ایران، از تغییر موازنه قدرت به سود تهران، تبدیل تنگه هرمز به اهرم فشار راهبردی ایران و شکلگیری ائتلافهای جدید منطقهای خبر داد و نسبت به پیامدهای بلندمدت این جنگ برای آمریکا و متحدانش هشدار داد.
به گزارش ایلنا، توماس فریدمن، روزنامهنگار و تحلیلگر آمریکایی، در مقالهای در روزنامه نیویورکتایمز نوشت که پیامدهای جنگ علیه ایران فراتر از رویارویی نظامی خواهد بود و میتواند موازنه قدرت در خاورمیانه را به زیان آمریکا و متحدانش تغییر دهد.
فریدمن با اشاره به فضای حاکم بر نشست منطقهای جزیره صیر بنییاس در ابوظبی، نوشت نگرانی اصلی شرکتکنندگان این است که آمریکا و اسرائیل جنگی را آغاز کردهاند که نه راه روشنی برای پایان دادن به آن دارند و نه مشخص است تا چه اندازه حاضرند هزینههای خاتمه آن را بپذیرند.
به نوشته وی، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس خواهان آغاز جنگ نبودند، اما پس از شروع درگیریها انتظار داشتند واشنگتن برنامه مشخصی برای پایان دادن به آن داشته باشد. اکنون نگرانی این کشورها آن است که ایران از جنگ قدرتمندتر خارج شود و همسایگانش هزینه پیامدهای این درگیری را بپردازند.
تنگه هرمز؛ اهرم فشار ایران در برابر آمریکا
فریدمن در ادامه با اشاره به تلاش دونالد ترامپ برای القای پایان جنگ و عادی شدن تردد نفتکشها از تنگه هرمز، نوشت که واقعیتهای میدانی با این تصویر همخوانی ندارد.
وی به نقل از یک مقام ارشد نفتی امارات مدعی شد ایران نفتکشهای متعلق به این کشور را حتی پیش از رسیدن به تنگه هرمز و در آبهای سرزمینی امارات هدف قرار میدهد. به گفته این مقام، حملات عمدتاً با موشکهای کروز و پهپاد انجام میشود و بخشهای حساسی مانند موتورخانه کشتیها را هدف میگیرد؛ حملاتی که به ازکارافتادن نفتکشها و اعزام یدککش برای نجات خدمه و انتقال کشتیهای آسیبدیده منجر میشود.
این تحلیلگر آمریکایی معتقد است تهران با استفاده از موقعیت راهبردی تنگه هرمز، ترامپ را در برابر دو انتخاب دشوار قرار داده است: پذیرش توافقی که به ایران امکان دهد بدون از دست دادن وجهه خود از جنگ خارج شود، یا ازسرگیری عملیات نظامی که میتواند قیمت نفت را دوباره افزایش دهد و فشارهای داخلی بر رئیسجمهور آمریکا را تشدید کند.
چرا ایران تسلیم نمیشود؟
فریدمن در بخش دیگری از مقاله به دلایل مقاومت ایران در برابر فشارهای نظامی پرداخت و نوشت که این مسئله صرفاً به توانایی نظام در تحمل تحریمها و فشارهای اقتصادی محدود نمیشود، بلکه ساختار سیاسی و امنیتی ایران نیز در آن نقش دارد.
وی همچنین ترور آیتالله سید علی خامنهای، رهبر شهید ایران، را یکی از عوامل پیچیدهتر شدن تصمیمگیری درباره پایان جنگ دانست. به ادعای او، پس از شهادت آیتالله خامنهای، ساختار جدیدی در رأس قدرت شکل گرفته که اعضای آن با یکدیگر رقابت و نسبت به هم بیاعتمادی دارند؛ وضعیتی که میتواند دستیابی به توافق با آمریکا را دشوارتر کند.
فریدمن معتقد است ترامپ و بنیامین نتانیاهو تصور میکردند ترور رهبر انقلاب اسلامی ایران به فروپاشی نظام منجر خواهد شد، اما این اتفاق رخ نداد و ساختار حاکم همچنان پابرجا ماند؛ هرچند به ادعای او، این ساختار اکنون خشمگینتر، تندروتر و کمانسجامتر شده است.
تجربه چین؛ هشداری درباره اهرمهای فشار ایران
این روزنامهنگار آمریکایی در ادامه، تقابل تجاری ترامپ با چین و رویارویی نظامی آمریکا با ایران را از نظر پیامدهای راهبردی مشابه دانست و نوشت که دولت آمریکا در هر دو مورد، بدون در نظر گرفتن واکنش احتمالی طرف مقابل، وارد تقابل شده است.
وی برای توضیح این موضوع به محدودیتهای صادراتی چین در زمینه عناصر خاکی کمیاب اشاره کرد. پکن در واکنش به تعرفههای آمریکا، صادرات برخی از این عناصر و آهنرباهای تولیدشده از آنها را محدود کرد؛ موادی که در صنایع خودروسازی، تولید نیمهرساناها، هواپیماها، پهپادها و دیگر فناوریهای پیشرفته کاربرد دارند.
به نوشته فریدمن، وابستگی صنایع آمریکا به این مواد، چین را به اهرم فشاری مؤثر در برابر واشنگتن مجهز کرد و در نهایت دولت ترامپ را به توافق با پکن سوق داد.
وی معتقد است ایران نیز با استفاده از موقعیت راهبردی تنگه هرمز به اهرم فشاری مشابه دست یافته است؛ اهرمی که حتی پس از پایان جنگ و دستیابی به توافق صلح نیز میتواند در اختیار تهران باقی بماند و در صورت لزوم دوباره به کار گرفته شود.
تغییر آرایش ائتلافها و تشدید شکافها در خاورمیانه
فریدمن در بخش دیگری از مقاله، از تشدید اختلافات و شکلگیری ائتلافهای جدید در خاورمیانه سخن گفت و وضعیت کنونی منطقه را بیسابقه توصیف کرد.
به نوشته وی، شورای همکاری خلیج فارس متشکل از عربستان، امارات، بحرین، قطر، کویت و عمان با شکافهای جدی روبهرو شده و همزمان ائتلافهای تازهای در منطقه در حال شکلگیری است.
فریدمن به شکلگیری ائتلافی میان رژیم صهیونیستی، امارات، یونان، قبرس و هند اشاره کرد و در مقابل، از همکاری دفاعی عربستان، ترکیه و پاکستان در قالب آنچه «ائتلاف دفاعی مکه» خوانده شده، نام برد. قطر و عمان نیز در پی دستیابی به توافقهای جداگانه با تهران هستند.
وی همچنین به سفر مقامهای ارشد عربستان، پاکستان و ترکیه به تهران در ۲۶ اکتبر اشاره کرد که با هدف کاهش تنشها و تشویق طرفها به گفتوگوهای دیپلماتیک انجام شد.
این تحلیلگر آمریکایی در ادامه به شکافهای سیاسی در سرزمینهای اشغالی، اختلافات میان جریانهای شیعه و دیگر گروههای سیاسی در لبنان و همچنین شکاف میان دولت عراق و گروههای مسلح نزدیک به ایران پرداخت و این تحولات را نشانهای از پیچیدهتر شدن معادلات منطقهای دانست.
هوش مصنوعی؛ متغیر تازه در معادلات نظامی منطقه
فریدمن در پایان مقاله، گسترش هوش مصنوعی و کاربرد آن در توسعه تسلیحات را عاملی دانست که میتواند موازنه نظامی و امنیتی خاورمیانه را در آینده تغییر دهد.
وی با اشاره به توانمندیهای انصارالله در یمن نوشت که این جنبش با استفاده از تسلیحات نقطهزن و کمهزینه توانسته است عربستان را تحت فشار قرار دهد و بر تردد کشتیها در تنگه بابالمندب تأثیر بگذارد.
این روزنامهنگار همچنین به گزارشی درباره استفاده انصارالله از مدل هوش مصنوعی «کلود» در سه برنامه توسعه تسلیحاتی اشاره کرد. این برنامهها شامل توسعه یک موشک هدایتشونده، یک موشک بالستیک با برد بیش از ۲ هزار کیلومتر و یک موشک با چند گونه مختلف، از جمله نمونه مجهز به سرجنگی گلایدری مافوق صوت، بوده است.
فریدمن با اشاره به احتمال پیشرفت سریع مدلهای هوش مصنوعی و توانایی آنها در ارتقای عملکرد خود بدون دخالت مستقیم انسان، هشدار داد که این فناوریها میتوانند چالشهای امنیتی تازهای برای کشورهای منطقه ایجاد کنند.
وی در پایان این پرسش را مطرح کرد که عربستان در آینده چگونه میتواند با توانمندیهای نظامی انصارالله مقابله کند، در حالی که اکنون نیز در مواجهه با این جنبش با دشواریهایی روبهروست.