ترامپ به دیدار با پزشکیان چراغ سبز داد؛ آیا «توافق» در نیویورک مهندسی میشود؟
در حالی که ترامپ از آمادگی برای دیدار با پزشکیان در نیویورک خبر داده، رئیسجمهور ایران نیز از مخالفت با جنگ و آمادگی برای صلحی سخن گفته که امنیت ایران را تضمین کند؛ آیا این همزمانی، از شکلگیری یک مسیر تازه برای رایزنی تهران و واشنگتن حکایت دارد؟
به گزارش ایلنا، نیویورک در روزهای آینده تنها میزبان یک نشست دیپلماتیک نخواهد بود؛ این شهر میتواند محل آزمون یک سؤال مهم باشد: آیا واشنگتن همچنان مسیر فشار و تهدید را دنبال میکند یا درِ مذاکره با تهران را واقعاً باز گذاشته است؟
دونالد ترامپ در روزهای اخیر پیامهایی به ظاهر متناقض درباره ایران ارسال کرده است. رئیسجمهور آمریکا از یک سو از گزینههای مختلف، از فشار اقتصادی تا اقدام نظامی، سخن میگوید و از نزدیک شدن تصمیمی مهم درباره ایران خبر میدهد و از سوی دیگر اعلام کرده است که برای دیدار با مسعود پزشکیان در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل آمادگی دارد.
این دوگانگی را نمیتوان صرفا یک تناقض لفظی دانست. مذاکره در شرایطی مطرح میشود که گزینه فشار همچنان روی میز واشنگتن قرار دارد؛ بنابراین مسئله اصلی برای تهران، صرفا برگزار شدن یا نشدن یک دیدار نیست، بلکه مشخص شدن هدف و چارچوب چنین تماسی است.
در تهران نیز پیام رئیسجمهور ایران روشن است: ایران خواهان جنگ نیست، اما صلح را به هر قیمتی نمیپذیرد.
مسعود پزشکیان با تأکید بر اینکه جنگ تنها به مردم ایران آسیب نمیزند و تبعات آن میتواند منطقه و جهان را نیز دربرگیرد، گفته است ایران نباید صلحی را که بتواند امنیت را تأمین کند، صرفا به دلیل پیشنهاد شدن از سوی طرف مقابل رد کند.
اما همزمان یک هشدار جدی نیز مطرح کرده است؛ اینکه نباید فریب یا محاسبات طرف مقابل را نادیده گرفت، چراکه صلح میتواند در شرایطی به ابزاری برای وارد کردن ضربه تبدیل شود.
در واقع، پیام تهران را میتوان در یک جمله خلاصه کرد: مسیر دیپلماسی بسته نیست، اما دیپلماسی از نگاه ایران نمیتواند پوششی برای فشار، تهدید یا اقدام نظامی باشد.
از این منظر، سفر پزشکیان و عباس عراقچی به نیویورک اهمیت ویژهای پیدا میکند. رئیسجمهور ایران قرار است در هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل سخنرانی کند و در حاشیه این نشست نیز با شماری از مقامهای خارجی دیدار و رایزنی داشته باشد.
اکنون توپ در زمین واشنگتن است. اگر ترامپ واقعا بهدنبال آزمودن مسیر دیپلماسی باشد، نیویورک میتواند فرصتی برای انتقال مستقیم پیامها و بررسی امکان کاهش تنش باشد. اما اگر هدف صرفا استفاده از مذاکره بهعنوان اهرمی در کنار فشار و تهدید باشد، طبیعی است که فاصله میان دو طرف همچنان پابرجا بماند.
از همین رو، اهمیت احتمالی دیدار ترامپ و پزشکیان بیش از آنکه به تصویر مشترک دو رئیسجمهور یا یک ملاقات سیاسی محدود شود، به پیامدهای آن بستگی دارد. آیا این دیدار میتواند مسیر تازهای برای گفتوگو باز کند یا صرفا به بخشی از بازی فشار و چانهزنی واشنگتن تبدیل خواهد شد؟
در شرایط کنونی، هیچ نشانه قطعی از شکلگیری توافق جدید میان تهران و واشنگتن وجود ندارد. آنچه وجود دارد، مجموعهای از پیامهای متناقض است: تهدید در کنار پیشنهاد گفتوگو، فشار در کنار سخن گفتن از صلح و احتمال مذاکره در کنار باقی ماندن گزینه نظامی.
به همین دلیل، نیویورک را باید بیش از آنکه محل اعلام یک توافق احتمالی دانست، صحنهای برای آشکار شدن نیت واقعی واشنگتن و میزان جدیت تهران در مسیر دیپلماسی تلقی کرد.
اگر ترامپ بهدنبال توافق است، آزمون اصلی نه در عکس یادگاری و نه در یک دیدار کوتاه، بلکه در نحوه برخورد واشنگتن با مطالبات و خطوط قرمز تهران خواهد بود.
و اگر قرار باشد تهدید همچنان زبان اصلی کاخ سفید باشد، حتی دیدار احتمالی ترامپ و پزشکیان نیز لزوماً به معنای باز شدن مسیر توافق نخواهد بود.
در نهایت، نیویورک میتواند یک پیام روشن داشته باشد: دیپلماسی زمانی معنا پیدا میکند که از سایه تهدید نظامی خارج شود؛ وگرنه فاصله میان «پیشنهاد صلح» و «فشار برای امتیازگیری» همچنان پابرجا خواهد ماند.
زیبا اکبرزاده
