معادله سخت اردوغان پس از تحریمهای ایران؛ تهران یا دلار؟
تحریمهای جدید آمریکا علیه ایران، ترکیه را در برابر یک انتخاب دشوار قرار داده است؛ آنکارا از یک سو به گاز و تجارت با تهران نیاز دارد و از سوی دیگر نمیتواند خطر از دست دادن دسترسی به نظام مالی و دلار آمریکا را نادیده بگیرد.
به گزارش ایلنا، روزنامه عبری «معاریو» در گزارشی نوشت که سیاست جدید واشنگتن علیه ایران تنها متوجه خود این کشور نیست، بلکه بانکها، شرکتها و کشورهایی را نیز که به انتقال پول، فروش انرژی یا دور زدن تحریمهای ایران کمک کنند، هدف قرار خواهد داد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، با تشریح سیاست جدید واشنگتن برای بستن مسیرهای دور زدن تحریمها، هشدار داد هر نهاد یا مجموعهای که به ایران در انتقال پول، فروش انرژی یا دور زدن تحریمها کمک کند، ممکن است دسترسی خود به نظام مالی مبتنی بر دلار را از دست بدهد.
در میان کشورهایی که تحت تأثیر این سیاست قرار میگیرند، ترکیه جایگاه ویژهای دارد. حجم مبادلات تجاری تهران و آنکارا در سال ۲۰۲۵ حدود ۵.۵ میلیارد دلار اعلام شده و ایران علاوه بر روابط تجاری، یکی از تأمینکنندگان مهم انرژی ترکیه نیز محسوب میشود.
ایران سال گذشته حدود ۷.۶ میلیارد مترمکعب گاز طبیعی به ترکیه صادر کرد که نزدیک به ۱۳ درصد از کل واردات گاز این کشور را تشکیل میدهد. در شرایطی که اقتصاد ترکیه با تورم بالا و وابستگی قابلتوجه به واردات انرژی روبهروست، هرگونه اختلال در صادرات گاز ایران میتواند هزینههای انرژی در این کشور را افزایش دهد.
اما نگرانی واشنگتن درباره ترکیه تنها به روابط تجاری کنونی دو کشور محدود نمیشود. آنکارا طی بیش از یک دهه یکی از مسیرهای مهم ایران برای مقابله با بخشی از تحریمهای آمریکا بوده است.
پرونده «خلقبانک» ترکیه از مهمترین نمونههای این همکاری است. بر اساس کیفرخواست دادستانهای آمریکایی، درآمد حاصل از فروش نفت و گاز ایران در حسابهایی نزد این بانک قرار میگرفت و سپس بخشی از این منابع از طریق خرید طلا، انتقال نقدی و استفاده از شرکتهای صوری جابهجا میشد.
آمریکا همچنین مدعی شده است که برای پنهان کردن ماهیت این نقلوانتقالات، برخی معاملات صوری خرید مواد غذایی و دارو انجام میشد تا انتقال پول در قالب فعالیتهای بشردوستانه مجاز تحت تحریمها نشان داده شود. بر اساس ادعای طرف آمریکایی، حدود ۲۰ میلیارد دلار از طریق این سازوکار جابهجا شده است.
معادله دشوار اردوغان
به نوشته معاریو، آنکارا طی سالهای گذشته توانسته بود میان حفظ روابط اقتصادی با ایران و ادامه همکاری با غرب توازن ایجاد کند؛ ترکیه از برخی سیاستهای آمریکا علیه ایران انتقاد میکرد، اما همزمان بهعنوان عضو ناتو ارتباط خود با نظام مالی مبتنی بر دلار را حفظ کرده بود.
با این حال، سیاست دولت دونالد ترامپ برای تشدید فشار اقتصادی و بستن مسیرهای درآمدی ایران میتواند فضای مانور ترکیه را بهشدت محدود کند. بر اساس این رویکرد، بانکها، شرکتهای کشتیرانی و فعالان اقتصادی ترکیه که به همکاری با ایران ادامه دهند، ممکن است با خطر قطع دسترسی به دلار و نظام مالی آمریکا مواجه شوند.
برای بسیاری از شرکتهای بزرگ ترکیه، انتخاب میان ادامه تجارت با ایران و حفظ دسترسی به نظام مالی جهانی، انتخابی برابر نخواهد بود؛ موضوعی که بهگفته این روزنامه، دقیقا همان فشاری است که دولت ترامپ به دنبال ایجاد آن است.
بر این اساس، واشنگتن برای وادار کردن ترکیه به کاهش روابط با ایران لزوما به اقدام نظامی یا فشار مستقیم نیاز ندارد؛ کافی است هزینه، پیچیدگی و ریسک همکاری با تهران را آنقدر افزایش دهد که بانکها و شرکتهای ترکیهای خودشان از ادامه این همکاریها منصرف شوند.
در چنین شرایطی، رجب طیب اردوغان ممکن است پس از سالها حفظ روابط اقتصادی با تهران، با تصمیمی دشوار درباره میزان اهمیتی که برای رابطه با ایران قائل است و همچنین سطح ریسکی که حاضر است برای حفظ این روابط بپذیرد، مواجه شود.
