از حاکمیت ملی تا قیمومیت آمریکایی؛ چاویسم چگونه فرو ریخت؟

به گزارش ایلنا به نقل از الاخبار، پس از عملیات «عزم مطلق» و بازداشت نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور پیشین ونزوئلا و همسرش سیلیا فلورس، ونزوئلا شاهد تحولات سیاسی و اقتصادی سریعی است که هویت کشور را به طور بنیادین بازسازی می‌کند. با اینکه تصاویر هوگو چاوز هنوز در بسیاری از ساختمان‌های دولتی خودنمایی می‌کنند، «گارد جدید» به رهبری دلسی رودریگز، رئیس‌جمهور موقت و خورخه رودریگز، رئیس پارلمان و برادر دلسی، روندی سیستماتیک برای فروپاشی میراث ایدئولوژیک سیاسی چاویسم را آغاز کرده‌اند و شعارهای «حاکمیت ملی» را با قوانینی جایگزین کرده‌اند که درها را به روی شرکت‌های نفتی آمریکایی باز می‌کند. این اقدامات در چارچوب همکاری امنیتی و سیاسی مستقیم با واشنگتن و پس از سفر جان راتکلیف، مدیر سیا، به کاراکاس انجام شده است.

در اقدامی برای قانونی‌سازی این تغییرات، پارلمان ونزوئلا که تحت کنترل حزب سوسیالیست متحد قرار دارد، هفته گذشته قانون جدید نفت را به تصویب اولیه رساند. این قانون نقطه عطفی در کنار گذاشتن بیش از دو دهه کنترل دولتی بر صنعت نفت است و به شرکت‌های خصوصی خارجی و داخلی اجازه می‌دهد که میادین نفتی را مدیریت و تولید را به‌طور مستقل بازاریابی کنند. همچنین، سهم دولت از درآمد نفت کاهش یافته و در برخی موارد از ۳۰ درصد به ۲۰ یا ۱۵ درصد کاهش یافته است تا «صرفه اقتصادی» پروژه‌ها تضمین شود. از دیگر ویژگی‌های قانون، بازگرداندن مکانیسم «داوری بین‌المللی» برای حل اختلافات است که استقلال قضایی داخلی را محدود می‌کند و بر خلاف سیاست‌های تشافیزم عمل می‌کند.

یکی از نمایندگان حزب حاکم در اظهاراتی محرمانه تأکید کرد که واشنگتن در تدوین این قانون نقش مستقیم داشته است و آن را «دستور آمریکایی» خواند. این اظهارات با گفته‌های اورلاندو کاماتچو، نماینده ارائه‌دهنده طرح، همخوانی دارد که اشاره کرده است دولت موقت دلسی رودریگز پروژه را با هماهنگی کامل با دولت ترامپ آماده کرده است.

دیدار اخیر جان راتکلیف از کاراکاس و مذاکرات او با دلسی رودریگز درباره «توسعه همکاری دوجانبه» نیز نشانگر افول خط مشی ضد امپریالیستی بود که سه دهه هویت سیاسی کشور را شکل داده بود. در همین حال، دولت جدید با ترویج «دیپلماسی واقع‌گرایانه»، تلاش می‌کند این تغییرات را مشروع جلوه دهد؛ رودریگز در نخستین سخنرانی خود از ترسیدن در برابر آمریکا خودداری کرد و نمایندگان را به تصویب قانون جدید نفت تشویق نمود.

برای اعضای پایگاه حامی چاوز، که ثروت نفتی را ابزاری برای توانمندسازی فقرا و مقابله با امپریالیسم می‌دانستند، پذیرش این واقعیت دشوار است. در حالی که مادورو همچنان در بازداشت آمریکایی‌ها به سر می‌برد، دلسی رودریگز و خورخه رودریگز دستورالعمل‌های واشنگتن را اجرا می‌کنند. اختلافات در میان نیروهای وفادار به چاوز در حال ظهور است و بسیاری از آنان از استفاده احتمالی ارتش کشور برای سرکوب اعتراض‌ها نگران‌اند.

در زمینه اقتصادی، تحریم‌های شدید آمریکا باعث سقوط تولید نفت در کشور شده است؛ تولید که در دوران چاوز سه میلیون بشکه در روز بود، در سال ۲۰۲۰ به ۵۰۰ هزار بشکه کاهش یافته و سال گذشته با حضور شرکت «شورون» آمریکا به ۹۵۰ هزار بشکه رسید. ارزش پول ملی کاهش یافته و بخش عمومی قادر به تأمین نیازهای پایه مردم نیست.

با وجود وعده‌های دولت موقت درباره اختصاص درآمدهای نفت به پروژه‌های اجتماعی و توسعه زیرساخت‌ها، کارشناسان هشدار می‌دهند که کنترل واقعی آمریکا بر نفت ونزوئلا و اداره غیرمستقیم کشور به‌صورت «محمیه» باعث بهبود فوری زندگی طبقه کارگر نخواهد شد. به علاوه، بازسازی میادین نفتی به سرمایه‌گذاری هنگفت و تضمین قانونی نیاز دارد که قانون جدید رودریگز فراهم می‌کند، اما موانع جهانی و اقتصادی همچنان پابرجاست.

در نهایت، ونزوئلا از کشوری پیشرو در مخالفت با امپریالیسم، به صحنه نفوذ مستقیم آمریکا تبدیل شده و قانون‌گذاری پارلمان، که زمانی شعار «وطن، سوسیالیسم یا مرگ» را سر می‌داد، اکنون مسیر وابستگی کامل نفتی را رسم می‌کند.