ایلنا بررسی کرد
بحران پنهان در میان بارشهای اخیر/ تداوم خشکسالی در سدهای مرکزی ایران
تحلیل وضعیت سدها نشاندهنده یک عدم توازن شدید است. اگرچه میزان ورودی به سدها نسبت به میانگین ۱۰ ساله ۵۷ درصد افزایش یافته، اما به دلیل شرایط دمایی بالا و شروع دیرهنگام بارشها، سطح پرشدگی کلی سدها از ۴۷ درصد در ابتدای پاییز به ۴۵ درصد کاهش یافته است.
به گزارش خبرنگار اقتصادی ایلنا، در حالی که آمارهای جدید از افزایش چشمگیر ورودی به سدها نسبت به سال گذشته خبر میدهند، تحلیلهای دقیقتر نشاندهنده یک واقعیت نگرانکننده است. به طوری که انباشت کسری مخزن در آبهای زیرزمینی و وضعیت نامطلوب ذخایر سدهای تامینکننده آب شرب در استانهای مرکزی مشهود است. با وجود بارشهای اخیر، همچنان ۶ استان زیر خط نرمال قرار دارند و شهرهایی نظیر تهران، اصفهان و یزد با محدودیت جدی در تأمین آب شرب مواجه هستند.
افزایش بارش در برابر بحران خشکسالی
بر اساس دادههای ایستگاههای بارش، وضعیت بارندگی از ابتدای مهرماه تا ۲۳ آبان سال جاری، با ثبت ۳۱.۷ میلیمتر، نسبت به میانگین سال گذشته (۳.۴ میلیمتر) رشد بسیار قابل توجهی داشته است. این میزان حتی از متوسط بلندمدت ۲۳.۱ میلیمتر نیز فراتر رفته است. با این حال، این خوشبینیها با یک واقعیت تلخ روبرو است: تنها ۱۳ درصد از کل بارش مورد نیاز سال آبی تحقق یافته و خشکسالی بر اساس شاخص SPI همچنان در سطح کشور تداوم دارد.
وضعیت بارندگی در کشور یکپارچه نیست؛ در حالی که ۲۲ استان شاهد بارندگیهای مناسب بودهاند، ۶ استان همچنان در وضعیت زیر نرمال قرار دارند. در این میان، استانهای خراسان جنوبی، یزد و گیلان با بحران شدیدتری روبرو هستند و ۵۰ تا ۶۶ درصد کمتر از میانگین بلندمدت (۵۸ ساله) خود بارش دریافت کردهاند.
بحران زیرزمینی و میراث سالهای کمآبی
مدیرعامل آبفای کشور ضمن اشاره به اینکه تاکنون مشکل جدی در تأمین آب شهریها مشاهده نشده، به ایلنا گفته است که مشکل اصلی در انباشت کسری مخزن نهفته است. حتی با پیشبینی وقوع رخدادهای بارشی ناشی از «النینو» در پاییز جاری، حجم عظیم کسری انباشته شده در سالهای گذشته (بهویژه در سفرههای زیرزمینی) جبران نخواهد شد و شهر مشهد با استناد به وابستگی به سد دوستی، برنامهریزیهای خاصی برای جلوگیری از بحران در حال انجام است، اما واقعیت موجود نشان میدهد که کشور با یک بحران ساختاری در ذخایر آب مواجه است که تنها با بارشهای مقطعی قابل حل نیست.
تناقض در ذخایر سدها: از امیرکبیر تا لار
تحلیل وضعیت سدها نشاندهنده یک عدم توازن شدید است. اگرچه میزان ورودی به سدها نسبت به میانگین ۱۰ ساله ۵۷ درصد افزایش یافته، اما به دلیل شرایط دمایی بالا و شروع دیرهنگام بارشها، سطح پرشدگی کلی سدها از ۴۷ درصد در ابتدای پاییز به ۴۵ درصد کاهش یافته است.
در بررسی موردی سدهای حیاتی منطقه مرکزی و تهران، تضاد را شاهدیم مثلا سد امیرکبیر با ۷۱ درصد پرشدگی، عملکرد بسیار خوبی داشته و نسبت به سال گذشته ۱۱۹۲ درصد و نسبت به میانگین ۱۰ ساله ۴۳ درصد رشد موجودی را نشان میدهد در مقابل سد لار در نقطه بحرانی قرار دارد؛ تنها ۲ درصد پرشدگی دارد و ۹۸ درصد آن خالی است که این یعنی ۴۹ درصد کمتر از متوسط ۱۰ ساله.
سدهای طالقان و لتیان هر دو با ۳۷ درصد پرشدگی، ۳۱ درصد کمتر از میانگین ۱۰ ساله خود آب دارند و سد ماملو با ۸۳ درصد ظرفیت خالی، ۷۰ درصد کمتر از میانگین ۱۰ ساله خود قرار دارد.
شهرهای در معرض محدودیت
وضعیت نامطلوب سدها در استانهای مرکزی، قم، اصفهان، زنجان و همدان، مستقیماً امنیت آبی شهرها را تهدید میکند. بر اساس گزارشها، شهرهای تهران، کرج، مشهد، اراک، قم، اصفهان، یزد و همدان با محدودیتهای احتمالی در تأمین آب شرب مواجه هستند.
اگرچه در مورد شهر مشهد با استناد به وابستگی به سد دوستی، برنامهریزیهای خاصی برای جلوگیری از بحران در حال انجام است، اما واقعیت موجود نشان میدهد که کشور با یک بحران ساختاری در ذخایر آب مواجه است که تنها با بارشهای مقطعی قابل حل نیست.