مریوان نگینی سبز در دل کردستان

شهرستان مریوان یكی از جاذبه‌های طبیعی و توریستی استان كردستان است كه هر ساله گردشگران داخلی و خارجی زیادی از آن بازدید كرده و از زیبایی‌های آن لذت می‌برند.

پانزده روز تعطیلی و فراغت از کار و تحصیل در آغاز فصل بهار و به مناسبت فرارسیدن سال نو، همه ساله مجالی را برای ایرانیان به وجود می آورد که به گشت و گذار در شهرها و روستاهای مختلف کشور، برای دیدن نادیده ها و کسب تجربیاتی ارزشمند و همچنین برخورداری از ایامی فرح بخش بپردازند.

یکی از مناطقی که از جاذبه های گردشگری، تجاری و طبیعی فراوانی بهره مند است، و چند سالی است که توجه مردم سراسر ایران را برای بازدید از خود جلب نموده است و در تعطیلات نوروز صدها هزار مسافر را در دل خود جای می دهد، شهرستان مرزی مریوان، در استان کردستان است.

آری مریوان، آخرین شهر مرزی ایران، چسبیده به روستاهای عراق و همسایه مرز به مرز پنج وین و دربندی‌خان؛ شهری نسبتا کوچک، با خیابان‌هایی ساده و ظاهری معمولی، میان حلقهٔ کوه‌هایی که طبق معمول کردستان ساختمان‌ها بر سینه‌کش‌هایشان بالای سرهم ایستاده‌اند.

این شهرستان یکی از شهرستانهای استان کردستان است که در غرب ایران قرار گرفته و از شمال به شهرستان سقز، از شرق به شهرستان سنندج و دیواندره و از جنوب‌شرقی به شهرستان سروآباد و از غرب و شمال غربی به خاك عراق محدود می شود.

در متون قدیمی مریوان را "مهروان" متشکل از دو واژه مهر و وان به معنی جایگاه مهر نوشته‌اند.

براساس آخرین آمار در سرشماری سال 90 کل جمعیت این شهر 168774 بوده است. که 83063 نفر زن و 85711 نفر مرد می باشندو از کل این تعداد در حدود 122063 نفر جمعیت شهری و 46711 نفر جمعیت روستایی می باشند.

از نقاط دیدنی و جذابیتهای گردشگری این شهر می توان به "دریاچه زریوار "  اشاره کرد:
دریاچه زریوار در غرب شهر مریوان زیبایی خاصی به این شهر بخشیده و آن را به یک ناحیه تفرجگاهی تبدیل کرده‌است.

این دریاچه یکی از منحصر به فردترین دریاچه‌های آب شیرین در جهان بشمار می‌رود که در سه‌ كیلومتری‌ شمال‌ باختری‌ مریوان‌ قرار داد.

آب‌ این‌ دریاچه‌ شیرین است و از جوشش چشمه‌هایی تامین می‌شود که در کف دریاچه واقع شده‌اند بنابر این هیچ رودخانه‌ای به زریبار نمی‌ریزد.

دریاچه زریوار و نفوذ توده های مرطوب زمستانی و بهاری در مریوان، تاثیر فراوانی در مرطوب و معتدل شدن هوای این ناحیه دارد، رطوبت هوا و بارش های مناسب در این منطقه موجب ایجاد پوشش گیاهی زیبایی در این ناحیه شده است.

وجود دریاچه زریوار در میان جنگل های انبوه و زیبای بلوط و گونه ها مختلف درختان جنگلی، سرزمین باشکوه را در غرب ایران پدید آورده است و آن را به مهم ترین جاذبه گردشگری غرب کشور تبدیل کرده است.
اگر گردشگری تا به حال دریاچه زریبار، که با نام زریوار مشهور شده است را ندیده باشد، کافی است یک بار به مریوان و ساحل این دریاچه بزرگ و زیبا برود، چنان مجذوب خواهد شد که دلش بارها هوای زریوار یا زریبار را خواهد کرد.

وجه‌ تسمیه‌ زریوار و زریبار كه‌ هر دو در منطقه‌ متداول‌ است‌، به‌ واژه " زری " كه‌ در زبان‌ كردی‌ به‌ معنی‌ دریاچه‌ است‌، بازمی‌گردد و پسوند " وار "  و " بار"  پسوند تشبیهی‌ و زریبار یا زریوار به‌ معنی‌ دریاچه‌ وار است‌.
درباره دریاچه‌ زریوار افسانه‌های‌ متعددی‌ وجود دارد كه‌ مشهورترین‌ آنها وجود شهری‌ مدفون‌ در زیر آب‌های‌ این دریاچه‌ است‌.

زریبار در همه فصول سال زیباست، حتی در زمستان؛ در روزهای سرد زمستان، سطح دریاچه کاملا یخ می‌بندد به حدی که می‌توان روی آن راه رفت.

زریوار علاوه بر زیبایی و شناخته شدن به نام یک منطقه تفریحی نقش بسیار مهمی نیز در کشاورزی منطقه ایفا می کند. همچنین صید ماهی به واسطه وجود انواع ماهیان خوراکی از جمله سیاه ماهی خالدار، سیاه ماهی معمولی، کپور معمولی، و مار ماهی در این دریاچه رونق زیادی دارد و یکی از تفریحات پر طرفدار در این منطقه به شمار می رود.

دریاچه زریوار به دلیل نیزارهای اطراف و همچنین انواع گیاهان آبزی و حاشیه‌ای از جمله بارهنگ آبی، هزاران نی، نیلوفر آبی، نی، لویی، جگن، بزواش، نعناع و گندمیان زیستگاه مناسبی برای انواع جانداران از جمله ماهیان، پرندگان و پستانداران می‌باشد.

جاده دور دریاچه

از جاذبه‌های دیگر گردشگری مریوان جاده دور دریاچه است كه مثل حلقه‌ای دور دریاچه كشیده شده است. مردم و مسافرین از این جاده سیاحتی جهت تفریحات خود استفاده می‌كنند. در حاشیه این جاده، 6 روستا قرار گرفته كه عبارتند از: روستاهای برده‌رشه، ینگیجه، كانی‌سپیكه، پیرصفا، دره‌تفی، كانی‌سانان و نی كه طبیعت بكر این روستاها و همچنین سرسبزی و چشمه‌های آب فراوان در كنار دریاچه زیبایی خاصی را به آن بخشیده كه توجه هر رهگذری را به خود جلب می‌كند. دراطراف این جاده باغات و چمنزار های زیبایی وجود دارند. گفتنی است طول این مسیر كه از سه راهی نی شروع و به سه‌راهی برده‌رشه منتهی می‌شود حدود 18 كیلومتر می‌باشد.

دشت بیلو

دشت بیلو در 15 كیلومتری شهرمریوان قرار دارد. این دشت با پوشش گیاهی مناسب و چشمه‌های آب و همچنین جنگلهای اطراف آن پذیرایی تعداد زیادی از اهالی شهر و روستاهای اطراف است،. مردم در دامن طبیعت زیبا و سرسبز دشت بویژه درطول روز و ایام تعطیلات ساعتها وقت خود را به تفرج در آنجا سپری می‌كنند.
یكی‌ دیگر از اماكن‌ دیدنی‌ استان‌ كردستان‌ آبشار (كویله) است‌ كه‌ در شهرستان‌ مریوان‌ و در مسیر جاده‌ مریوان‌ سقز واقع‌ است‌، این‌ آبشار زیبا در فصل‌ بهار از مكان‌های دیدنی‌ و زیبای‌ منطقه‌ محسوب‌ می‌شود.

محورهای گردشگری

محور مریوان ـ باشماق (بازارچه‌ی مرزی)

بازارچه‌ی مرزی باشماق در مسیر و فاصله‌ی شانزده‌ كیلومتری دریاچه واقع شده كه تعدا زیادی تجار، بازرگان خارجی و داخلی و افراد پیله ور محلی و شركت‌های حمل و نقل ترانزیتی كالا در آن فعالیت دارند. این محور در حال حاضر به دلیل ایجاد ارتباط بین شهر مریوان با بازارچه دارای عملكرد ترانزیت كالا بوده و به جز استفاده‌ی روستائیان ساكن اطراف دریاچه به عنوان جاده دسترس مسافرین خارجی به مقصد كشور عراق، تجار، بازرگانان و گردشگران و نیز برای دیدن بازارچه‌ی مرزی و آثار هشت سال دفاع مقدس از آن استفاده می‌نمایند.

محور ساحل غربی

وجود روستاهای قدیمی با ساكنین بومی ویژگی‌های اجتماعی و فرهنگی و زبانی و آئینی آنها، قابلیت شکل گیری محور بسیار فعال از شمال (روستای برده‌رشه) تا جنوب (روستای نی) را دارد، بسیاری از خدمات مورد نیاز گردشگران و به ویژه طرح كاشانه در روستاهای هفتگانه غرب دریاچه تقویت محور ارتباطی موجود در راستای توسعه‌ی فعالیت‌های تفریحی نظیر پیاده‌روی، پیك نیک،دوچرخه‌سواری، دیدار از روستاها، پاكسازی محیط روستاها از فضولات حیوانی و زباله‌ها و جمع‌آوری سیستماتیك فاضلابهای روستایی، احیاء معماری بومی و كلاً جذب گردشگران به محیط‌های روستائی و جلب مشاركت روستائیان در روند توسعه‌ی گردشگری منطقه دارد.

از ویژگی‌های فرهنگی منطقه می‌توان به زبان، لباس، موسیقی، جشن‌ها و صنایع دستی و آیین‌های خاص اشاره كرد.

' زبان '

زبان مردمان این خطه كردی است كه زبان كردی یكی را از زبان‌های هند و اروپایی و دارای قوانین خاص زبان از لحاظ دستوری و نوشتاری است.

به علت وسعت زیاد مناطق كردنشین و قدمت زبان این منطقه دارای لهجه‌ها و زیر لهجه‌های زیادی است كه این تنوع لهجه‌ای از لحاظ كلمات این زبان را غنی و وزن لفظ آهنگین كلمات عرصه شعر و ادبیات و موسیقی كردی را متنوع و غنی ساخته است.

' دین '

دین مردم مریوان و نواحی آن اسلام و مذهب آنها شافعی است، البته در گذشته پیش از ورود اسلام به ایران مردم این منطقه و اورامانات دین زرتشت داشته‌اند و اكنون نیز در بعضی از رسوم یادگاری‌هایی از زرتشت در طول زمان با خود آورده است.

نماد آیینی كه در لباس محلی این دیار همچنان از آیین زرتشت تا به امروز باقی مانده شالی است كه مردم این منطقه بر روی لباس‌های محلی خود می‌بندند كه دارای سه گره مشهور است كه در باور مردمان این منطقه این سه گره بیانگر و یادآور سه پند و باور كلمات پر ارزش ' كردار نیك، پندار نیك و گفتار نیك' است.

روشن كردن آتش در ایام نوروز و رقص و سماع كه در آیین اغلب مردم ایران نیز رگه‌هایی از آن مشاهده می‌شود در این منطقه رنگ و بوی خاص داشته و همواره مورد استقبال جوانان است.

' مراسم آیینی '

از میان مراسم‌های ویژه منطقه می‌توان به جشن و مراسم عروسی 'پیر شالیار' اشاره كرد كه مراسمی بسیار كهن و مشهور است و هر سال 12تا 15 بهمن برگذار می‌شود این مراسم عرفانی هر سال تعداد زیادی از خبرنگاران و فعالان عرصه فرهنگ را از سراسر ایران و خارج از كشور به اینجا می‌كشاند.

در این راستا مراسم سنگ شكنان (كمسای) پیر نیز 15 اردیبهشت در این منطقه علاقمندان زیادی را در اینجا گردهم می‌آورد.

از دیگر مراسم‌های محلی ایام بهار می‌توان مراسم 'بوكه بارانی ' را معرفی كرد كه در این مراسم كودكان به حالت نمادین برای آمدن باران دعا می‌كنند و از مردم كوچه‌های روستاهای این منطقه مژدگانی آمدن باران را می‌گیرند.

' رقص مریوانی '

رقص اقوام كرد در دنیا شناخته شده است، این هنر با زیبایی خاص آینه‌ای تمام نما از زندگی گذشته این مردم است كه به صورت زنده و در زمان حال در وجود آنان در حركت است.

جذابیت و همخوانی این هنر با پوشش كردی كه یكی از زیباترین، متنوع‌ترین و پوشیده‌ترین پوشش‌ها است، چشم هر هنر دوستی را به خود جذب می‌كند.

رقص منطقه مریوان در كردستان تحت عنوان 'هل پركی مریوانی' مشهور است كه با صدای ساز محلی شمشال در این منطقه رقص افراد حالت دیدنی و جذابی به خود می‌گیرد.

اگر به ریشه‌یابی و علل وجودی این هنر در میان كردها اشاره كنیم می‌توان گفت این هنر ریشه در زندگی و كار روزانه افراد این منطقه افراد دارد كه به صورت رقص امروزی درآمده كه امروزه سازهای الكترونیكی در كنار رقص كردی جایگاهی برای خود پیدا كرده است.

' صنایع دستی مریوان'

با سیاحتی در شهر و مراجعه به بازارهای این منطقه قالی‌ها و گلیم‌های سنتی، لباس‌های محلی، جانمازی كه به روش‌های سنتی تهیه می‌شود و یا محصولات نازك كاری و بافته‌های چوبی و زیور آلات رایج در مریوان را خواهید دید.

كفش‌های دست دوز (كلاش) كه روی آن كفش از نخ پنبه بافته شده و كف آن از پارچه‌های فشرده شده رنگی كه نرمی و سبكی و انعطاف پذیری آن برای مناطق كوهستانی در فصول تابستان طرفداران زیادی را دارد یكی دیگر از صنایع دستی مشهور این منطقه است.

بنا به گفته گذشتگان ساكنین منطقه این هنر صنعت خاص منطقه هورامان بوده است و در حال حاضر به دلیل استقبال مردم در فصول گرم سال و برای پوشیدن در مراسم‌ها در اكثر شهرهای كردنشین بافته می‌شود.

' بازارچه‌های مرزی'

یكی از مزایایی سفر به مریوان بهره‌مندی از خرید كالای موردنیاز با قیمتی مناسب است منطقه مریوان علاوه بر توریستی بودن و طبعیت بكر از لحاظ اقتصادی نیز یك منطقه ویژه تجاری در كشور محسوب می‌شود

شهرستان مریوان و روستاهای اطراف آن دارای جاذبه های بسیار زیبا و متنوع دیگری نیز است که هر گردشگری را به خود جذب می کند.

گفتنی است، برای پذیرایی بهتر و بلند مدت از مشتاقان زریوار در قسمتهای مختلف حاشیه دریاچه،امکانات رفاهی و اقامتی مناسبی ایجاد شده است و افزون بر شرح مذکور از جاذبه های گردشگری و تجاری مریوان و زریوار، مهمان نوازی مردم استان کردستان و برخورداری آنان از فرهنگ غنی و کهن، دلیلی است بر جذب مهمان ها و مسافران نوروزی برای دیدار از سرزمین کردستان و همچنین معاشرت با مردم خونگرم شهرهای مختلف استان همچون سنندج،مریوان،سقز،بانه  و دیگر نقاط این استان زرخیز که ایرانیان را از جای جای کشور به دامان خود دعوت می کند و قدر مسلم کردستان میزبانی توانمند و مهربان برای پذیرایی از همه ی ایرانیان است.