ایران باید به «شریک علمی فعال» در حقوق پزشکی جهان تبدیل شود

رویا رشید پورایی با اشاره به انتصاب خود به عنوان نماینده کشوری ایران در انجمن جهانی حقوق پزشکی (WAML)، اظهار کرد: برای من این انتصاب پیش از آنکه یک عنوان باشد، یک مسئولیت علمی است.

وی با بیان اینکه انجمن جهانی حقوق پزشکی از سال ۱۹۶۷ فعالیت خود را آغاز کرده است، افزود: حوزه فعالیت این انجمن تنها حقوق پزشکی به معنای محدود آن نیست، بلکه حقوق سلامت، پزشکی قانونی، اخلاق پزشکی و اخلاق زیستی و همچنین پیامدهای تحولات پزشکی و فناوری در قانون، سیاستگذاری و اخلاق را نیز دنبال می‌کند.

نماینده کشوری ایران در WAML ادامه داد: نماینده کشوری در واقع حلقه ارتباطی میان انجمن جهانی حقوق پزشکی و جامعه علمی آن کشور است و وظیفه اصلی این جایگاه، تقویت ارتباطات علمی و انتقال تحولات و فرصت‌های علمی بین‌المللی به جامعه تخصصی داخل کشور است.

رشیدپورایی تاکید کرد: این جایگاه را یک پل دوطرفه می‌دانم؛ پلی که باید هم دانش و تجربه جهانی را به ایران نزدیک‌تر کند و هم تجربه و ظرفیت علمی ایران را به جامعه بین‌المللی معرفی کند.

وی تصریح کرد: این جایگاه نمایندگی دولت یا یک سمت اجرایی در WAML نیست و با عضویت دارای حق رأی در هیات حکام انجمن تفاوت دارد.

ظرفیت علمی ایران، پشتوانه حضور در عرصه جهانی

وی درباره تعیین نخستین نماینده کشوری WAML برای ایران گفت: ترجیح می‌دهم این اتفاق را فقط به انتخاب یک فرد نسبت ندهم؛ چراکه جامعه پزشکی و علمی ایران در حوزه‌های پزشکی، حقوق پزشکی، اخلاق پزشکی و پزشکی قانونی ظرفیت‌های قابل توجهی دارد و طی سال‌های گذشته متخصصان ایرانی در این حوزه‌ها فعالیت‌های علمی، پژوهشی و حرفه‌ای درخشانی داشته‌اند.

رشیدپورایی افزود: مسائل حقوق سلامت در دنیا با سرعت زیادی در حال تغییر است و امروز دیگر نمی‌توان حقوق پزشکی را صرفاً در چارچوب موضوعاتی مانند مسئولیت پزشک یا رضایت بیمار دید. هوش مصنوعی، داده‌های سلامت، ژنتیک، پزشکی شخصی‌سازی‌شده، سلامت دیجیتال و فناوری‌های نوین، پرسش‌های جدیدی را ایجاد کرده‌اند.

وی خاطرنشان کرد: در چنین شرایطی، حضور منسجم‌تر کشورها در گفت‌وگوی جهانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و ایجاد این جایگاه برای ایران می‌تواند ارتباط علمی کشور با جامعه جهانی حقوق پزشکی را منسجم‌تر کند؛ ارتباطی که در نهایت به نفع جامعه علمی و نظام سلامت کشور خواهد بود.

انتخاب یک فرد را نباید ارزیابی کلی از جامعه علمی ایران دانست

نماینده کشوری ایران در WAML با اشاره به انتخاب خود در سی‌امین کنگره جهانی حقوق پزشکی در آنتورپ و با رأی هیئت حکام انجمن، گفت: این فرآیند در چارچوب ساختار رسمی WAML انجام شد و طبیعتا در چنین جایگاهی، سابقه علمی و حرفه‌ای، شناخت فرد از حوزه حقوق و اخلاق پزشکی و توانایی برقراری ارتباط میان جامعه علمی کشور و شبکه بین‌المللی اهمیت دارد.

وی با اشاره به سوابق علمی و حرفه‌ای خود افزود: پزشک هستم، در حوزه اخلاق پزشکی دکتری تخصصی گرفته‌ام، کارشناس رسمی امور پزشکی هستم و سال‌ها در دادسراها و دادگاه‌های عمومی و تجدیدنظر به عنوان کارشناس رسمی و همچنین در دادسرای انتظامی نظام پزشکی به عنوان دادستان فعالیت داشته‌ام.

رشیدپورایی ادامه داد: علاوه بر فعالیت دانشگاهی، در کمیسیون‌های تخصصی اخلاق پزشکی و قصورات پزشکی، نظام پزشکی و آموزش حقوق و اخلاق پزشکی به ارائه‌دهندگان خدمات سلامت فعالیت داشته‌ام و در تدوین کدهای اخلاقی در حوزه‌هایی مانند زنان و مامایی، مراقبت تسکینی، سلول‌های بنیادی و داروسازی نیز سابقه فعالیت دارم.

وی تاکید کرد: ترجیح می‌دهم این انتخاب را صرفا یک موفقیت شخصی تلقی نکنم، بلکه مهم‌تر این است که این فرصت بتواند به معرفی ظرفیت علمی ایران کمک کند.

ضرورت حرکت از رویکرد واکنشی به سیاستگذاری پیش‌نگر

رشیدپورایی درباره مهم‌ترین چالش ایران در حوزه حقوق پزشکی و اخلاق پزشکی گفت: مشکل اصلی را نباید صرفاً کمبود دانش دانست؛ در ایران متخصصان خوبی داریم و در حوزه‌های مختلف پژوهش و فعالیت حرفه‌ای انجام می‌شود، اما یکی از چالش‌های مهم، تقویت روابط متقابل و ایجاد ارتباط مؤثرتر میان این ظرفیت‌ها و جریان‌های علمی بین‌المللی است.

وی افزود: موضوع دیگر، فاصله زمانی میان تحولات علمی و پاسخ به‌هنگام حقوقی و اخلاقی به آنهاست. فناوری با سرعت زیادی حرکت می‌کند، اما قانون و سیاستگذاری همیشه نمی‌توانند با Sh Alimohammadi: همان سرعت متناسب شوند و این مسئله می‌تواند موجب فرصت‌سوزی شود.

نماینده کشوری ایران در WAML تصریح کرد: از نظر علمی، ایران ظرفیت بسیار خوبی دارد، اما از نظر حقوقی و اخلاقی باید با سرعت بیشتری حرکت کنیم و از رویکرد واکنشی فاصله بگیریم.

وی ادامه داد: در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی، ژنتیک، داده‌های سلامت و فناوری‌های نوین باید پیش از آنکه مسئله به بحران تبدیل شود، درباره پیامدهای حقوقی و اخلاقی آن فکر کنیم و قانونگذاری هوشمندانه مبتنی بر علم با مشارکت مؤثر همه ذی‌نفعان انجام دهیم.

هوش مصنوعی، پرسش‌های تازه‌ای پیش روی حقوق پزشکی قرار داده است

رشیدپورایی با اشاره به ورود هوش مصنوعی به حوزه سلامت گفت: مسئله فقط این نیست که آیا یک سیستم هوشمند می‌تواند بیماری را تشخیص دهد یا خیر؛ پرسش این است که اگر سیستم اشتباه کرد چه کسی مسئول است، بیمار تا چه اندازه باید بداند که در تصمیم‌گیری درمانی از هوش مصنوعی استفاده شده و چه کسی مسئول حفاظت از داده‌های بیمار است.

وی افزود: اگر الگوریتم دچار سوگیری باشد، چه اتفاقی برای عدالت در سلامت رخ می‌دهد؟ اینها پرسش‌های کاملاً واقعی حقوق پزشکی هستند.

وی گفت: ایران نباید در حوزه‌های جدید صرفا مصرف‌کننده مقررات و قوانین سایر کشورها باشد، بلکه باید در طراحی و بحث درباره چارچوب‌های اخلاقی و حقوقی نیز مشارکت داشته باشد.

حقوق بیمار و حمایت از کادر درمان باید در کنار یکدیگر دیده شود

نماینده کشوری ایران در WAML با تاکید بر ضرورت ایجاد توازن میان حقوق بیمار و حمایت از کادر درمان اظهار کرد: اساساً با تعبیر «بیمار در مقابل پزشک» موافق نیستم؛ پزشک و بیمار دو طرف یک رابطه حرفه‌ای هستند و هدف مشترک آنها باید سلامت و ایمنی بیمار باشد.

وی افزود: بیمار حق دارد اطلاعات کافی دریافت کند، در تصمیم‌گیری مشارکت داشته باشد و مراقبت ایمن و استاندارد دریافت کند؛ از سوی دیگر، پزشک نیز حق دارد در یک محیط حرفه‌ای و عادلانه فعالیت کند و هر نتیجه نامطلوب درمانی نباید به‌طور خودکار به معنای قصور پزشک تلقی شود.

رشیدپورایی تصریح کرد: باید میان عارضه، خطای قابل پیشگیری، قصور و تخلف حرفه‌ای تفاوت قائل شویم و آینده حقوق پزشکی باید به سمت ایمنی بیمار، پیشگیری از خطا، یادگیری از خطا و پاسخگویی عادلانه حرکت کند.

تلاش برای تبدیل ارتباطات فردی به همکاری علمی سازمان‌یافته

وی درباره برنامه‌های خود برای دوره مسئولیتش گفت: یکی از مهم‌ترین اهداف من، ایجاد ارتباط مشخص و سازمان‌یافته میان انجمن‌های علمی ایران و انجمن جهانی حقوق پزشکی است. این جایگاه جایگزین انجمن‌های علمی ایران نیست و موفقیت آن به همکاری با انجمن‌ها، دانشگاه‌ها و مراکز علمی کشور وابسته است.

رشیدپورایی ادامه داد: هدف من این است که ارتباط‌ها از حالت فردی خارج شود؛ برای مثال، پژوهشگر ایرانی که مقاله یا پروژه‌ای با قابلیت ارائه در فضای بین‌المللی دارد بتواند از فرصت‌های WAML استفاده کند و از سوی دیگر، جامعه علمی ایران از موضوعات علمی جدید مطرح‌شده در این انجمن مطلع شود.

وی سه مسیر اصلی را در این زمینه مورد اشاره قرار داد و گفت: رصد موضوعات جدید حقوق سلامت و قابل استفاده کردن آنها برای جامعه علمی ایران، معرفی بیشتر پژوهشگران و متخصصان ایرانی به شبکه‌های علمی بین‌المللی و حرکت به سمت نشست‌های علمی مشترک، پروژه‌های پژوهشی و همکاری‌های بین‌المللی، از جمله برنامه‌های مورد نظر است.

فرصت حضور پژوهشگران جوان ایرانی در شبکه‌های بین‌المللی

وی با اشاره به ظرفیت WAML برای حضور استادان، پژوهشگران و دانشجویان ایرانی گفت: این انجمن فقط برای استادان ارشد نیست و برای پژوهشگران جوان و دانشجویان نیز برنامه‌ها و فرصت‌هایی وجود دارد.

رشیدپورایی تاکید کرد: این جایگاه نباید به معنای سهمیه یا امتیاز شخصی برای افراد باشد و معیار باید شایستگی علمی باشد. اگر بتوانیم زمینه‌ای ایجاد کنیم که پژوهشگر ایرانی با مقاله، پژوهش و ایده خوب در فضای بین‌المللی دیده شود، یکی از بهترین دستاوردهای این مسئولیت خواهد بود.

چهار هدف اصلی نماینده ایران در WAML

نماینده کشوری ایران در انجمن جهانی حقوق پزشکی با بیان اینکه این مسئولیت نباید صرفا به یک عنوان در رزومه تبدیل شود، گفت: چهار هدف اصلی را دنبال می‌کنم؛ ایجاد ارتباط منظم‌تر میان جامعه علمی ایران و WAML، معرفی ظرفیت‌های علمی ایران، انتقال تحولات جدید حقوق سلامت و اخلاق پزشکی به جامعه علمی کشور و ایجاد فرصت برای همکاری علمی از جمله نشست‌های مشترک، پروژه‌های پژوهشی و حضور مؤثرتر پژوهشگران ایرانی در برنامه‌های بین‌المللی.

رشیدپورایی خاطرنشان کرد: موفقیت این مسئولیت را با تعداد جلسات و مکاتبات نمی‌سنجم؛ زمانی می‌توان گفت این مسئولیت موفق بوده که چند سال بعد ارتباط میان جامعه علمی ایران و WAML واقعی‌تر، منظم‌تر و مؤثرتر شده باشد و پژوهشگر ایرانی در گفت‌وگوی جهانی حقوق پزشکی حضور پررنگ‌تری پیدا کند.

وی گفت: این مسئولیت را متعلق به خودم نمی‌دانم؛ آن را فرصتی می‌دانم که باید برای جامعه علمی کشور ایجاد ارزش کند و حاصل آن را گیرندگان خدمات سلامت با بهره بردن از حقوق سلامت و اخلاق پزشکی در کنار خدمات بالینی پزشکان و کادر درمان توانمند ایرانی لمس کنند.

رشیدپورایی تاکید کرد: می‌خواهم ایران در گفت‌وگوی جهانی حقوق پزشکی، فقط مخاطب دانش نباشد؛ بلکه یک شریک علمی فعال در این گفت‌وگو باشد.