دارو بدون قیمت؛ تصمیمی به نفع مردم یا به ضرر آنها؟

به گزارش ایلنا، مسئله‌ای که این روزها ذهن ناظران حوزه سلامت را به خود مشغول داشته، نه صرفاً یک تغییر فنی در بسته‌بندی داروها، بلکه تقابلی است میان دو نگاه متفاوت به مقوله اعتماد و شفافیت. سازمان غذا و دارو با تصمیمی جسورانه، درج قیمت را از روی جعبه‌های دارو حذف کرده و شهروندان را به سامانه ملی تیتک ارجاع داده است. اقدامی که متولیان آن را گامی به سوی مدرنیته و مبارزه با نوسانات ارزی می‌دانند، اما در آن سوی میدان، صدای اعتراض نمایندگان مجلس بلند شده است که این سکوتِ روی جعبه را فریادی علیه ثبات بازار و حقوق مردم تعبیر می‌کنند.

سراب قیمت ثابت و ضرورت به‌روزرسانی لحظه‌ای

سلمان اسحاقی، سخنگوی کمیسیون بهداشت مجلس، با نگرانی از سردرگمی عمومی، حذف قیمت را نشانه‌ای از بی‌ثباتی و تغییرات روزافزون بها دانسته است. او بر این باور است که وقتی عددی روی کالا نباشد، راه برای سلیقه‌گری باز می‌شود و مردم در مه ابهام گرفتار می‌آیند. این نگرانی، ریشه در تجربه زیسته قشری دارد که عادت به لمس قیمت با چشم سر دارند، نه با جست‌وجوی دیجیتال.

اما محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو، روایتی دیگر دارد که بر پایه‌ی واقعیت‌های اقتصادی استوار است. او از دنیایی سخن می‌گوید که در آن نرخ ارز و بهای مواد اولیه، چونان بادِ مخالف، جهت قیمت‌ها را دگرگون می‌سازد. در چنین فضایی، چاپِ قیمتی که فردا منقضی شود، نه تنها راهنما نیست، بلکه فریبی بیش نخواهد بود. استدلال او بر این پایه استوار است که شفافیت واقعی، در لحظه‌بودن اطلاعات است، نه در جمودِ اعداد چاپ‌شده. سامانه تیتک، در این دیدگاه، پنجره‌ای است رو به حقیقتِ روز، نه ویترینی از خاطراتِ دیروز.

دارو کالایی استراتژیک است و قیمت‌گذاری آن بر اساس مکانیسم عرضه و تقاضا صورت نمی‌گیرد، بلکه حاصل محاسبات دقیق کارشناسی از بهای تمام‌شده، هزینه‌های لجستیکی و نوسانات ارزی است. وقتی این مؤلفه‌ها پیوسته در حال تغییرند، اصرار بر درج قیمت ثابت روی جعبه، تنها باعث ایجاد شکاف میان قیمت اعلامی و قیمت مصوب می‌شود. این شکاف، بستر اصلی بی‌اعتمادی است. بنابراین، ارجاع به سامانه‌ای که اطلاعات را به‌صورت لحظه‌ای و مستند ارائه می‌دهد، پاسخی منطقی به چالش نوسانات است.

شفافیت به مثابه سپری در برابر قاچاق و تقلب

زبانِ انتقاد در مجلس، گاه تند و تیز می‌شود. عباراتی همچون مبارزه با جان مردم یا صدور کارت زرد، نشان از عمق ناراحتی ناظران پارلمانی دارد. اسحاقی این اقدام را حمله‌ای به حقوق ملت خوانده و خواستار ورود نهادهای نظارتی شده است. چنین ادبیاتی، هرچند در فضای سیاسی رایج است، اما باید دید که آیا با اهداف کلان نظام سلامت همسو است یا خیر.

سازمان غذا و دارو، هدف خود را نه تهدید سلامت، که صیانت از آن می‌داند. آن‌ها معتقدند که رهگیری هوشمند و حذف برچسب‌های گمراه‌کننده، سدّ محکمی در برابر قاچاق و توزیع داروهای غیرمجاز است. شرکت‌های داروسازی پیشرو نیز با درک این ضرورت، کدهای رهگیری هوشمند را جایگزین قیمت چاپی کرده‌اند تا زنجیره تأمین از تولید تا مصرف، تحت رصد دقیق قرار گیرد. این رویکرد، نه تنها تجربه کاربری بیماران را ارتقا می‌دهد، بلکه عدالت در دسترسی به اطلاعات را تضمین می‌کند.

سامانه تیتک با آدرس ttac.ir و اپلیکیشن‌های رسمی، روزانه پذیرای هزاران استعلام از سوی شهروندان است. این حجم از مراجعه، نشان‌دهنده‌ی پذیرش تدریجی این روش نوین است. توسعه زیرساخت‌های دیجیتال در حوزه سلامت، بخشی از سیاست‌های کلان برای تحقق دولت الکترونیک است. در این مسیر، ممکن است اصطکاکی اولیه وجود داشته باشد، اما نتیجه‌ی نهایی، بازاری شفاف‌تر و قابل‌اعتمادتر خواهد بود.

در نهایت، آنچه اهمیت دارد، عبور از دوگانگیِ سنت و مدرنیته است. سازمان غذا و دارو در مسیرِ درستِ جهانی‌شدنِ استانداردها گام برداشته و تلاش دارد تا با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، ثبات بازار دارو را حفظ کند. حذف درج قیمت از روی بسته‌بندی، به معنای رها کردن قیمت‌ها نیست، بلکه به معنای انتقال مرجعیت قیمت از یک برچسبِ ایستا به یک سامانه‌ی پویا و دقیق است.

راهکار برون‌رفت از چالش‌های موجود، بازگشت به گذشته نیست، بلکه تقویت زیرساخت‌های سامانه تیتک و فرهنگ‌سازی برای استفاده از آن است. الزام داروخانه‌ها به نصب نمایشگرهای دیجیتال قیمت در کنار قفسه‌ها می‌تواند حلقه‌ی مفقوده‌ی دسترسی آسان را تکمیل کند. شفافیت، زمانی معنا پیدا می‌کند که اطلاعاتِ درست و به‌روز، در دسترسِ همه باشد. این گذارِ دشوار اما ضروری، نیازمند همراهی همه ذینفعان است تا سلامتِ اقتصادیِ بازار دارو و اطمینانِ خاطرِ مردم، هر دو تأمین گردد.