ایلنا: این روز‌ها از پشت شيشه هزار چهره رسانه ملي شاهد تبلیغات متنوع برنج‌های وارداتی با نام‌های تجاری ایرانی هستيم و چه بسيارند ايرانياني كه از دلفريبي آنچه مي‌بينند خنده بر لب نشانده و برنج كشور را به فراموشي مي‌سپارند اما همين تبليغات براي كشاورز توليدكننده برنج مانند تيغي است كه بر قلبش فرو مي‌رود.
به گزارش ايلنا، برنج‌هاي وارداتي بر سر کلاس درس و سینما حاضرند، روی اجاق‌گاز‌ها و سفره‌هاي افطار ايراني تا سانتی‌متر‌ها قد مي‌کشند و ياد برنج‌های معطر و خوش طعم ايراني را از خاطرمان مي‌برند، حال آنكه این‌ تبلیغات که شاید به جرأت بتوان آن را در سطح دنیا بی‌سابقه دانست، نه پایه علمی دارد و نه پایه تحقیقاتی.
قصه از آنجا آغاز شد که در بهار 87 به دنبال کاهش برنج در سال 86 و فضاسازی‌های صورت گرفته از سوی واردکنندگان دروازه‌های گمرک ایران بر روی انواع برنج‌های آسیای شرقی هر چه بيشتر گشوده شد. به دنبال این رویداد، دستور شفاهی رئیس کل گمرک وقت نیز آتش‌بیار معرکه شد و موجب شد تا قیمت همه برنج‌های وارداتی از 350 دلار در هر تن به یکهزار و 300 دلار افزایش پیدا کند، تا ما‌به‌التفاوت این اختلاف قیمت به خزانه سرازیر شود و قیمت‌ها به یک‌باره سیر صعودی بگيرد. اگرچه با دستور رئیس‌جمهور مصوبه شفاهی گمرک نقض شد اما شد آنچه نباید می‌شد.
شعبان گیلانی مسوول زراعت و باغداری خانه کشاورز مازندران در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا در اين رابطه مي‌گويد: تولید برنج در کشور کم نیست. نمی‌دانیم چرا اين قدر برنج وارد ایران می‌شود!
وی با بیان اینکه واردات بی‌رویه برنج کمر کشاورزان نشاکار را خم کرده، گفت: چرا هندوستان با جمعیت بالایی که دارد می‌تواند خودش به راحتی برنج موردنياز مردم را توليد کند، اما ایران با جمعیت کمتر در تولید ضعف دارد.
وي كه خود از توليدكنندگان برنج است، مي‌گويد: مساله تولید و امنیت غذایی كشور مطرح است. آیا شرایط باید با کشاورز و تولیدکننده هماهنگ باشد یا تابع رییس جمهور و مجلس شود؟ چرا افرادی که متخصص این کار هستند کنار زده شده‌اند؟
تا انتخاب وزير كار تعطيل
براساس آمارهای وزارت جهاد کشاورزی و انجمن برنج ایران، تولید برنج در کشور سالانه حدود 2 میلیون و 300 هزار تن است، اما آمار واردات گویای آن است که مصرف برنج در ایران بیش از سرانه اعلام شده از سوی دولت‌مردان است.
براساس آمارهای گمرک در سال 87، یک میلیون و 383 هزار تن برنج به ارزش 790 میلیون دلار وارد کشور شد که این رقم در سال 86 یک‌میلیون و 66 هزار تن بوده، اما در 3 ماهه اول سال‌جاری 368 هزار تن برنج به ارزش 310 میلیون دلار وارد کشور شده که به لحاظ وزنی و ارزشی به ترتیب 3 و 6/2 درصد از واردات کل کشور را به خود اختصاص می‌دهد. با در نظر گرفتن این موضوع که آنگونه که وزیر بازرگانی می‌گوید واردات برای تنظیم بازار ضروری است، اما بی‌توجهی به شناسنامه برنج‌های وارداتی موجب شده تا هر واردکننده‌ای بتواند‌ انواع برنج‌های ارزان‌قیمت تراریخته را وارد کند و با نام تجاری بازارپسند به فروش برساند.
گيلاني در ادامه مي‌گويد: مهم‌ترین دغدغه ما در تولید این است که وقتی یک وزیر یا مدیرکل تغییر می‌کند، کل سیستم به هم ریخته و سیاست‌گذاری‌ها مطابق میل آن فرد عوض می‌شود. در حال حاضر زمان دروي محصول است، اما انبارها پر است و براي بيان مشكلاتمان به ما مي‌گويند صبر كنيد تا وزير تعين شود. كسي نيست بگويد اين مسأله چه ربطي به انتخاب وزير دارد؟ محصول روي دست كشاورز مانده، مي‌توان گفت كار تعطيل!
وی این مساله را اولین ضربه به کشاورزان دانست و یادآور شد: ما در سال 2 میلیون و 200 هزار تن برنج تولید می‌کنیم و مصرف سرانه کشور در صورت پرخوری برنج 35 کیلو برای هر فرد است، با این احتساب دیگر نیازی به واردات برنج نیست.
بكارگيري سرباز چندمنظوره به‌جاي كارشناس كشاورزي
گيلاني از دیگر مشکلات تولید برنج در کشور را نبود ترویج در این حوزه دانست و گفت: وزارت کشاورزی به جای اینکه یک مهندس کشاورزی و کارشناس را در سرزمین کشاورزی بیاورد تا به کشاورز اطلاعاتی لازم را ارایه بدهد، یک سرباز وظیفه را بالای سر کشاورزان آورده که به دلیل بی‌تجربگی و نداشتن تخصص، کاری بلد نیست و کشاورز از او حرف شنوی ندارد و هم اینکه از آن سرباز به عنوان نظافتچی و... استفاده می‌شود. در صورتی که باید دانشجوی رشته کشاورزی که در حین خدمت سربازی در سرزمین کشاورزی می‌آید به معلوماتش اضافه شود.
تحقیقات، بی‌تحقیقات
طبق آخرین گزارش روزنامه اکونومیک تایمز هند، میزان واردات برنج باسماتی هند به ایران در سال 2009 بالغ بر 1 میلیون و 300 هزار تن اعلام شد که همگی از نوع برنج «نیم‌پخت پوسا 1121» است. در فصل زراعی جدید که از ابتدای اکتبر آغاز می‌شود، حدود نیمی از صادرات 5/2 میلیون تنی برنج باسماتی از بازار ایران سر در خواهد آورد. در ادامه این گزارش آمده است که انواع برنج پوسا 1121 که تحت عنوان برنج باسماتی وارد بازار ایران می‌شود، گران‌ترین نوع آن در بازار اصفهان به مبلغ 1500 دلار در هر تن به فروش می‌رسد ولی به علت این که ایرانی‌ها برای خرید برنج‌های معطر داخلی مثل دم سیاه به پرداخت قیمت‌های بالاتر عادت کرده‌اند، بنابراین پرداخت قیمت‌هایی نزدیک دم سیاه برای برنج پوسا 1121 آنها را رنج نمی‌دهد.
مدير زراعت خانه كشاورز مازندران به فقدان مرکزی پژوهشی و تحقیقاتی معتبر در حوزه کشاورزی اشاره کرد و گفت: در شمال ایران که مرکز تولید برنج و مرکبات است، هیچ مرکز معتبر و قوی تحقیقاتی وجود ندارد.
وی ادامه داد: البته ساختمانی در مازندران هست که می‌گویند مرکز تحقیقاتی است، اما کشاورزان این مرکز را قبول ندارند. اینجا باید یک پژوهشگاه وجود داشته باشد که معتبر و علمی با حضور کارشناسان زبده کار کند.
وی تصریح کرد: دانشجویان کشاورزی باید پایان‌نامه‌هایشان را در سرزمین‌ها و باغ‌ها و تاکستان‌ها به‌طور عملی بنویسیند.
گيلاني افزود: چرا دانشگاه علم و صنعت داریم اما دانشگاه کشاورزی وجود ندارد که دانشکده‌های آن در شهرهایی که شغل اصلی مردمش کشاورزی است، مستقر باشد.
وي كه از فرماندهان زمان جنگ تحميلي است، می‌گوید: چرا چنین تدابیری پس از گذشت 30 سال از انقلاب و با توجه به اهمیت کشاورزی و تولید غذا درکشور صورت نگرفته است؟ آیا می‌توان پذیرفت که مسوولان ما به اهمیت آن پي نبرده‌اند؟ برنج پرمحصول کشاورزان را بیچاره کرد.
سرانه اعلامي وزارت بازرگاني به وزارت جهاد تحميل شد
بر اساس اعلام نظر وزارت جهاد کشاورزي و انجمن برنج، سرانه مصرف برنج در ايران حدود 36 کيلوگرم است، اين در حاليست که وزارت بازرگاني سرانه مصرف را 44 کيلو دانسته و واردات را بر اساس اين سرانه انجام مي‌دهد.
جميل عليزاده شايق، دبير انجمن برنج در اين رابطه به رسانه‌ها گفته است: برنج سرريز موجود در انبارها نشان مي‌دهد که نظرات کارشناسي درست بوده است. کارشناسان وزارت جهاد کشاورزي به دليل اختلاف‌نظر با وزارت بازرگاني مجبور به پذيرش سرانه 44 کيلو براي کشور شدند.
وي خاطر نشان کرد: اگر ميزان واردات بر اساس سرانه 36 کيلو محاسبه مي‌شد با مشکلات کنوني روبرو نمي‌شديم. اختلاف 8 کيلويي محاسبه سرانه مصرف برنج در کشور باعث شد که بر اساس اعلام پرويز حسين نتاج، نايب رييس انجمن برنج 30 درصد توليد سال گذشته در انبارها باقي بماند.
مدیر زراعت و باغبانی خانه کشاورز مازندران با اشاره به برنج پرمحصول و دردسرهايي كه براي كشاورزان به همراه آورده است، ‌گفت: این برنج پرمحصول کشاورزان را به نابودی رسانده، زیرا برنج طارم با کیفیت را دولت از کشاورزان می‌خرد، بعد با برنج‌های نامرغوب مخلوط کرده و به نام طارم به مصرف‌کننده می‌دهد. این باعث می‌شود مردم نگاهشان نسبت به برنج ایرانی تغییر کند و به سمت برنج خارجی که کیفیت ندارد و ارزان است، بروند.
وی با ابراز ناراحتی از این مساله گفت: کشاورز در سرما وگرما برای تولید محصول خوب زحمت می‌کشد و حاصل دسترنجش باید با محصول بی کیفیت به مردم عرضه شود و ارزش تولید خوبش از بین برود.
شعبان گيلاني مي‌گويد: وقتي كشاورزان به سازمان بازرگاني استان گله مي‌كنند كه چرا جلوي وزارت بي‌رويه گرفته نمي‌شود پاسخ مي‌دهند نمي‌توانيم جلوي واردات برنج را بگيريم. آيا اين حمايت از توليد است كه در كشور بيش از ظرفيت موجود واردات محصول داريم.
گيلاني معتقد است در حال حاضر بيش از 6 هزار تن برنج خارجي در كشور است و مصرف سالانه ما 2 ميليون و 800 تن است.
وي مي‌گويد: اين برنجي‌ كه از خارج وارد ايران مي‌شود آغشته به موادي است كه امكان نگهداري آن را تا 3 سال افزايش مي‌دهد، در صورتي كه برنج ايراني را بيش از 12 ماه نمي‌توان در انبار نگه داشت. حداقل دولت برنج خارجي را نگه دارد پس از اتمام رنج ايراني كه زياد نمي‌توان انبارش كرد به مردم بفروشد.
وي پيشنهاد كرد: چرا دولت برنج ايراني را از كشاورزان خريداري نمي‌كند و به كارگران، بازنشستگان و كارمندان دولتي با قيمت مناسب عرضه نمي‌كند؟ چرا برنجي كه به كارمندان دولتي با قيمت مناسب عرضه مي‌شود، چرا برنجي كه كارمندان صدا و سيما، وزارتخانه‌ها و ساير نهادهاي دولتي به طور يارانه‌اي دريافت مي‌كنند برنج توليد داخل نيست و برنج‌هاي خارجي به آنها عرضه مي‌شود؟
گيلاني گفت:‌ دولت مي‌تواند برنج ايراني را خريداري كند و به كارمندان دولت به طور سهميه‌اي بفروشد و در طي 12 ماه مبلغش را از حقوقشان كسر كند. مي‌تواند برنج ايراني را از كشاورز بخرد و به كشورهاي فقير كه ايران مدام كمكشان مي‌كند، ارزان بفروشد و يا به‌صورت رايگان هديه كند، اما نه اين‌كه برنج توليد كشاورز در انبارها آن‌قدر بماند كه فاسد شده و مجبور شويم آن را دور بريزيم و يا ضرر كنيم. زيان كشاورز زيان دولت و كشور است و اين نكته قابل اهميتي است كه بايد مسؤولان متوجه آن باشند.
دولت برنج از كشاورز مي‌خرد اما...
گيلاني در رابطه با خريد امسال برنج كشاورزان توسط دولت مي‌گويد: برنجي كه گفته‌اند به دليل انباشته شدن انبارها از كشاورزان مي‌خرند با شرايطي است كه هيچ كشاورز مايل به فروش آن نيست.
وي مي‌گويد: برنج طارم مرغوب عطري را دولت در صورتي كه بيش از 40 درصد خرد نداشته باشد، آن هم بدون پرمحصول با قيمت كيلوئي 1800 تومان حاضر است خريداري كند، در صورتي كه اين برنج با 7 درصد خرد را كشاورز اگر كيلويي 2 هزار تومان كمتر بفروشد ضرر مي‌كند و علاوه بر اين پس از تائيد كارشناسي پول كشاورز را با چك بلندمدت و با شرايط نامطلوب پرداخت مي‌كنند.
گيلاني مي‌گويد: برنجي كه دولت با شرايط خاص حاضر است در كيسه‌اي 50 كيلويي از كشاورز بخرد و به تعاوني مصرف فرهنگيان جهت مصرف قشر فرهنگي جامعه بدهد در كارخانه او مراكز فروش به بسته‌هاي كوچك‌تر تبديل شده و با برنج بي‌كيفيت (پرمحصول) مخلوط و عرضه مي‌شود.
وي مي‌گويد‍: دولت خودش مي‌خواهد وام به مردم بدهد چند جور سند وضامن و چك و .... كلي اسناد و مدارك مي‌خواهد و با بهره مبلغي را پس از كلي دوندگي تحويل مي‌دهند كه البته كشاورزان معمولا به دليل ضوابط و شرايط خاص فاقد گرفتن وام هستند، پس چرا خودش مي‌خواهد چيزي از كشاورز تحويل بگيرد كشاورز بايد با اعتماد كامل و بهترين شرايط و ارزان محصولش را بفروشد و يك سوم پولش را پس از تائيد كارشناسي و كلي دوندگي با چندين فقره چك از دولت بگيرد. آيا اين عادلانه است؟
ماجراي شركت تعاوني فرهنگيان
مسئول خانه كشاورز مازندران در ادامه به ايلنا گفت: شركت تعاوني مصرف فرهنگيان كيسه‌هاي 50 كيليويي را خريداري مي‌كند و بسته‌هاي 10 كيليويي مخلوط شده طارم و پرمحصول را با نام وزارت بازرگاني به فرهنگيان تحويل مي‌دهد.
وي تاكيد كرد: كشاورزان توليدكننده برنج هيچ ضمانتي جهت برنج تحويل شده به مصرف‌كنندگان را با شرايطي كه دولت در نظر گرفته نداريم چون ضمانتي وجود ندارد كه در اين شركت‌هاي عرضه برنج به دولت مرغوب و نامرغوب قاطي نشوند.
گيلاني چاره اين مسأله را تشكيل شركت‌هايي زير نظر جهاد كشاورزي و وزارت بازرگاني دانست و نوع برنج با نام شهر و فرد توليدكننده آن در كيسه‌هاي برنج درج شود تا امكان مخلوط كردن آن توسط واسطه‌ها وجود نداشته باشد.
اين كارشناس برنج تصريح كرد:‌ خانه كشاورز آمادگي لازم براي عرصه مناسب برنج با درج قيمت، نام توليد و مشخصات توليدكننده را براي اثبات كيفيت برنج ايراني به مردم دارد.
وي افزود:‌ اين محصول از كشاورز كيلويي 1400 تومان خريداري مي‌شود ولي شركت‌هاي فروشنده به مصرف‌كننده برنج مخلوط شده را كيلويي 2800 تا 3500 مي‌فروشند.
وي گفت: بابت بسته‌بندي نرخ برنج را تا 2 هزار تومان افزايش مي‌دهند، در صورتي كه خانه كشاورز پيشنهاد مي‌دهد كه بسته‌بندي برنج نيز توسط شركت‌هايي كه خود كشاورزان اداره مي‌كنند و نام و نوع برنج نام توليدكننده آن در روي كيسه برنج درج مي‌شود، انجام شود.
به گزارش ايلنا، روشن است که کنترل بازار عملاً از دست دولت خارج شده و وزارت بازرگانی راه چاره را آن دیده است تا به منظور تنظیم بازار و شکستن قیمت‌ها، تنها به برنج‌های ممتاز و درجه یک شرقی اجازه واردات بدهد. این دستورالعمل البته تا مدتی اجرایی شد و مصرف‌کنندگان ایرانی اندک‌زمانی برنج باسماتی مرغوب را بر سر سفره خویش دیدند ولی دیری نپایید که با برگشت آرامش به بازار برنج و کاهش نسبی قیمت‌ها، برنج‌های مرغوب نیز از سفره‌ها خداحافظی کردند و واردکنندگانی که توانسته بودند در هجومی برق‌آسا ذائقه ایرانی را تغییر دهند از نیمه دوم سال 87 برنج‌هایی را بر سر سفره‌های ایرانیان آوردند که دیگر هیچ نام و نشانی ندارند.
شالیکاران شمال کشور بر این باورند که امسال با توجه به بارندگی و هوای مناسب، طارم محلی دارای دانه‌های درشت‌تر و ریزش کم‌تر شده اما بازار داخلی با واردات بی‌رویه برنج آسیب دیده است به طوری که در روستاهای شمال و مناطق شالیکاری هم کم کم ذائقه مردم به برنج‌های شرقی عادت کرده و بیم آن می‌رود تا از محبوبیت تولیدات داخلی کاسته شود، همان گونه که در یک فرجه زمانی چای‌های وارداتی جایگزین چای تولید شمال شد و اکنون دیگر حتی ساکنان استان‌های شمالی هم چای فرآوری شده کارخانجات خود را دم نمی‌کنند.
براساس پيش‌بيني‌هاي انجام شده حجم توليد برنج سال جاري بالغ بر 2 ميليون و 250 هزار تن است که در واقع با در نظر گرفتن برنج‌هايي که از سال گذشته در انبار مانده است، نياز داخل را به خوبي تامين مي‌کند. اين در حاليست که واردات برنج به کشور هنوز متوقف نشده و برنج خارجي در بازار ايران يکه‌تازي مي‌کند.
ورود بي‌رويه برنج خارجي تبعات متفاوتي را در کشور به همراه خواهد داشت. از يک سو، مصرف بيش از حد اين برنج باعث تغيير ذائقه در جامعه شده و افراد به جاي توجه به طعم و مزه اين محصول فقط به شکل ظاهري آن توجه مي‌کنند، از سوي ديگر اشباع بازار از نمونه‌هاي خارجي باعث افت قيمت محصول داخلي و خروج از صرفه اقتصادي توليد خواهد شد.
معضل ايجاد شده در ارتباط با واردات برنج به مجلس شوراي اسلامي نيز منتقل مي‌شود، به نحوي که نمايندگان در صحن علني خانه ملت نسبت به تبليغ برنج خارجي در رسانه ملي تذکر مي‌دهند. اما روند تبليغ نمونه‌هاي خارجي پس از اعتراض نمايندگان نه تنها کند نشد بلکه رشد فزاينده‌اي يافت به طوري که در چندين نوبت و قبل از سريال‌هاي پرطرفدار تلوزيوني اين تبليغات پخش شد.
به طور کلي واردات برنج ناشي از اختلاف‌نظر موجود در ارتباط با سرانه مصرف است. اين اختلافات باعث واردات بيشتر از نياز داخلي مي‌شود. نتيجه اين عملکرد انباشت برنج در انبار و بروز ضرر و زيان براي توليدکنندگان داخلي است.
گزارش از: نسا نژادزارع
پايان پيام